{"id":9305,"date":"2026-06-08T02:17:11","date_gmt":"2026-06-08T01:17:11","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=9305"},"modified":"2026-06-08T02:17:11","modified_gmt":"2026-06-08T01:17:11","slug":"o-mestre-mateo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/o-mestre-mateo\/","title":{"rendered":"O Mestre Mateo. Un xenio para unha Catedral"},"content":{"rendered":"

A Catedral de Santiago, un do tres maiores santuarios de peregrinaci\u00f3n da cristiandade, ten a pegada indisoluble do mestre Mateo, un xenio para unha Catedral.<\/em><\/strong><\/p>\n

Sobre a Catedral en si, pouco comentaremos nesta entrada, pois sobre ela xa publicamos, hai escasas semanas unha entrada en exclusiva: A Catedral de Santiago. Historia, Fe e Lenda.<\/a><\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Pero para contextualizar esta publicaci\u00f3n, fagamos un…<\/p>\n

R\u00e1pido repaso \u00e1 construci\u00f3n da Catedral de Santiago<\/strong><\/h2>\n

A catedral rom\u00e1nica de Santiago iniciouse en 1075; a s\u00faa construci\u00f3n desenvolveuse en varias etapas, acorde co devir hist\u00f3rico da diocese e do reino. Tras constru\u00edrse a maior parte da cabeceira nas d\u00e9cadas finais do s\u00e9culo XI, concl\u00faese nesta \u00e9poca a maior parte da xirola e das capelas radiais que rodeaban ao ed\u00edculo sepulcral, e Diego Xelm\u00edrez, Bispo e se\u00f1or de Santiago<\/a> <\/em><\/strong>proporcionoulle ao edificio un impulso decisivo durante o dilatado per\u00edodo no que ostentou a Mitra de Santiago, primeiro como bispo (1100-1120) e despois como arcebispo (1120-1140). Durante a \u00e9poca xelmiriana conclu\u00eduse o que faltaba da cabeceira do edificio, constru\u00edronse os dous brazos do cruceiro, coas s\u00faas respectivas capelas, e aproximadamente a metade do brazo maior da cruz basilical. Os seus sucesores continuaron os traballos, a\u00ednda que de maneira moito menos en\u00e9rxica. Por unha evidente carencia de recursos, ou quiz\u00e1 por falta de vontade pol\u00edtica, a obra catedralicia estivo case parada durante alg\u00fan tempo ou, polo menos, os seus traballos retard\u00e1ronse.<\/p>\n

\"Diego

Diego Xelm\u00edrez<\/em><\/p><\/div>\n

Foi Fernando II, rei de Le\u00f3n quen, no mes de febreiro do ano 1168, a un novo escultor, o mestre Mateo, encargoulle a direcci\u00f3n e supervisi\u00f3n da edificaci\u00f3n da fachada principal da bas\u00edlica de Santiago, as\u00ed como o resto das obras pendentes de rematar. Hai que ter presente que se Le\u00f3n era a capital pol\u00edtica do reino, Compostela era a capital espiritual, meta dunha peregrinaci\u00f3n internacional que prestixiaba o reino que tivese no seu territorio a un centro relixioso e cultural tan importante como a cidade de Santiago.<\/p>\n

\"Fernando

Fernando II de Le\u00f3n<\/em><\/p><\/div>\n

Enc\u00e1rgase expresamente a execuci\u00f3n do P\u00f3rtico da Gloria, situado na fachada occidental da Catedral. Unha inscrici\u00f3n co ano 1188 e o seu nome dan fe da s\u00faa autor\u00eda. Esta obra, considerada exemplo do protog\u00f3tico, ter\u00eda importantes repercusi\u00f3ns na historia da arte e o desenvolvemento da escultura. Neste monumental conxunto alt\u00e9rnase a influencia francesa con elementos t\u00edpicos da cultura hisp\u00e1nica e galega.<\/p>\n

Este proxecto chegou moi alterado aos nosos d\u00edas, revestido, en ocasi\u00f3ns, de barroco; modificado no seu sentido e funcionamento orixinais ou, noutros casos, destru\u00eddo e substitu\u00eddo por novas obras. Fundamentalmente, a trav\u00e9s da arqueolox\u00eda, recuper\u00e1ronse importantes pezas destas obras mateanas desaparecidas; outras, seguen, a\u00ednda, ocultas; tam\u00e9n hai algunhas que, en determinados momentos, sa\u00edron da catedral e cons\u00e9rvanse en diferentes lugares e, por \u00faltimo, varias foron recolocadas en distintos lugares, nalg\u00fans casos, presentando importante perigo de deterioraci\u00f3n ou perda.<\/p>\n

.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h2>\n

Biograf\u00eda do Mestre Mateo<\/strong><\/h2>\n

Hai moi pouca informaci\u00f3n biogr\u00e1fica do mestre Mateo. S\u00e1bese que era galego, posiblemente con formaci\u00f3n inicial compostel\u00e1, gran co\u00f1ecedor da arte europeo da segunda metade do s\u00e9culo XII, tam\u00e9n na arte bizantino e italiano. Crese naceu na d\u00e9cada de 1140, e que seguramente completar\u00eda a s\u00faa formaci\u00f3n art\u00edstica traballando en Francia, lugar onde empezaba a desenvolverse un novo estilo, o g\u00f3tico, protagonista das catedrais que por ent\u00f3n se erix\u00edan por aquelas terras.<\/p>\n

Os autores do s\u00e9culo XVIII menci\u00f3nano como arquitecto de Fernando II, que lle encargou a terminaci\u00f3n da catedral compostel\u00e1 en 1168.<\/p>\n

Hai d\u00faas hip\u00f3tese que se vi\u00f1eron expondo acerca da s\u00faa orixe. A primeira: que fose un artista galo afincado na Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica, como era frecuente nesa \u00e9poca. A segunda: que fose ori\u00fando de Compostela e completase a s\u00faa formaci\u00f3n en Francia, quizais nunha viaxe emprendida con alg\u00fans c\u00f3engos, seguindo unha tradici\u00f3n instaurada polo arcebispo Gelm\u00edrez. Neste caso, o seu amplo co\u00f1ecemento desta arte abundar\u00eda na idea dunha estancia prolongada. Independentemente da s\u00faa presunta orixe gala ou hispano, a s\u00faa capacidade para asimilar e sintetizar nun estilo persoal todas esas correntes art\u00edsticas \u00e9 indicativa da s\u00faa xenial personalidade.<\/p>\n

No s\u00e9culo XIX, Murgu\u00eda expuxo que fose \u201dgalego e talvez lucense\u201d,<\/em> porque nun documento (do ano 1155) c\u00edtase a un maestre Mateo propietario duns terreos en Lugo; ademais supuxo que fose fillo de Raimundo, mestre de obras desa catedral. Pouco despois, L\u00f3pez Ferreiro localizou outras menci\u00f3ns a Mateo en documentos compostel\u00e1ns e cuestionou aquela identificaci\u00f3n, que parece referirse a un t\u00edtulo literario. Anos m\u00e1is tarde, a partir dos documentos lucenses e compostel\u00e1ns, qu\u00edxose reconstru\u00edr o seu xenealog\u00eda (Filgueira Valverde), pero tales identificaci\u00f3ns non resultaron convincentes.<\/p>\n

En todo caso, cabe supor que debeu comezar a s\u00faa aprendizaxe desde o m\u00e1is b\u00e1sico, isto \u00e9 nas canteiras, para co\u00f1ecer o corte da pedra, sobre todo se o seu destino era ser a materia prima para as esculturas. A pedra como elemento vivo ti\u00f1a vetas m\u00e1is d\u00e9biles ou mudanzas de gran ou de cor que o canteiro deb\u00eda co\u00f1ecer. Os sillares ti\u00f1an que colocarse no muro no mesmo sentido que tiveran na canteira, pois, doutro xeito, as presi\u00f3ns do muro os desmoronar\u00edan.<\/p>\n

Non se ten constancia de traballos anteriores do mestre Mateo, pero sen d\u00fabida deb\u00eda contar cun gran prestixio para alcanzar a confianza do rei Fernando II, e facerlle o encargo das obras para a Catedral de Santiago, con total liberdade para o desenvolvemento do seu labor.<\/p>\n

<\/h2>\n

O Mestre Mateo e a Catedral de Santiago<\/strong><\/h2>\n

Respecto das s\u00faas atribuci\u00f3ns e funci\u00f3ns, hai que ter presente que na Idade Media o labor dun mestre de obras era moi ampla, pois abarcaba moitas tarefas, todas elas con consideraci\u00f3n de oficio artes\u00e1n, que non de artista.<\/p>\n

Como diciamos anteriormente, o labor do mestre Mateo concr\u00e9tase na direcci\u00f3n dos talleres de construtores e artistas que ti\u00f1an que materializar a obra, supervisando todos os traballos de arquitectura, escultura e pintura necesarios para a conclusi\u00f3n do frontis principal da bas\u00edlica. Mateo ser\u00eda, por tanto, unha sorte de Fidias galego, un arquitecto-xerente m\u00e1is que un simple escultor, imaxe tradicional deste artista, sen d\u00fabida ga\u00f1ada por ser o conxunto escult\u00f3rico do P\u00f3rtico o m\u00e1is rechamante e popular do peche occidental compostel\u00e1n.<\/p>\n

O seu cargo de dese\u00f1ador e director permitiulle crear un taller unido e vertebrado, profundamente creativo e firmemente asentado nas mellores tradici\u00f3ns estil\u00edsticas e culturais do occidente medieval. Este extenso e completo equipo estaba formado por: t\u00e9cnicos en c\u00e1lculo, xe\u00f3metras, canteiros, escultores e pintores, un elenco que recoll\u00eda a tradici\u00f3n local dos talleres catedralicios, achegando o m\u00e1is selecto das diversas correntes estil\u00edsticas que xerminaban por aqueles anos nas rutas de peregrinaci\u00f3n. A maior\u00eda de integrantes do seu equipo ser\u00edan galegos, pero seguramente tam\u00e9n contou coa presenza de expertos e destacados artistas vindos m\u00e1is al\u00f3 das nosas fronteiras. Algo que non resultar\u00eda estra\u00f1o nuns tempos nos que se formaron diferentes equipos itinerantes de artistas, organizados en gremios, que \u00edan percorrendo territorio europeo, al\u00e1 onde existise traballo para eles. Este cosmopolitismo art\u00edstico, sumado ao talento de Mateo para aglutinar e dirixir a un ecl\u00e9ctico elenco de modos e estilos, incrementou a creatividade do taller, logrando para Compostela unha obra orixinal e de gran forza, capaz de recapitular a arte cristi\u00e1-occidental do seu tempo: o rom\u00e1nico dos cami\u00f1os de peregrinaci\u00f3n.<\/p>\n

Para lograr o supremo obxectivo de conclu\u00edr a bas\u00edlica apost\u00f3lica de Occidente, o mestre Mateo gozou de abundantes medios humanos e t\u00e9cnicos derivados da rica tradici\u00f3n art\u00edstica compostel\u00e1, procedente en boa medida dos talleres catedralicios, activos desde 1075 e de gran creatividade nos inicios do s\u00e9culo XII. Alg\u00fans dos art\u00edfices que deron vida ao P\u00f3rtico -posiblemente el tam\u00e9n- ser\u00edan fillos, netos, bisnetos ou tataranetos dos canteiros e escultores que traballaron \u00e1s ordes dos mestres Bernardo o Vello, Esteban ou o mestre de Pratar\u00edas. Mateo formouse, sen a menor d\u00fabida, en tan fecunda tradici\u00f3n, a\u00ednda que soubo transcendela, achegando ao rico matraz compostel\u00e1n as innovaci\u00f3ns e matices que revelan a s\u00faa obra e o seu legado.<\/p>\n

Na s\u00faa calidade de mestre de obras, o seu traballo requir\u00eda que tratase o traballo co pai do gremio en cuesti\u00f3n. Lembremos que dentro dun mesmo gremio hab\u00eda oficiais e aprendices;\u00a0 os aprendices que ascend\u00edan a oficiais despois dun tempo de proba ti\u00f1an dereito a utilizar a s\u00faa propia marca \u201cde canteiro\u201d<\/em> nos sillares tallados. Ao cabo da xornada, o mestre do gremio pagaba a tanto o sillar acabado despois de comprobar coa escuadra a perfecci\u00f3n da s\u00faa talla.<\/p>\n

Outra das s\u00faas tarefas ser\u00eda a confecci\u00f3n do debuxo dos planos arquitect\u00f3nicos da Catedral. Hab\u00eda cartapacios que pasaban case secretamente dun mestre a outro cos tipos de cortes de pedra e os dese\u00f1os de nervaturas e b\u00f3vedas. \u00c1 hora de plasmalo todo a escala, o mestre Mateo botar\u00eda unha lechada de ieso no chan do taller e, unha vez seca, debuxar\u00eda sobre ela o plano cun punz\u00f3n axud\u00e1ndose de compases, cordas de c\u00e1lculo e regras. Desa obra a escala obter\u00edase a forma e o corte dos sillares de factura m\u00e1is complexa, as\u00ed como arcos, dovelas, nervaduras e outros elementos da nova t\u00e9cnica gotizante.<\/p>\n

Doutra banda, contamos con senllos testemu\u00f1os valiosos: un diploma real (1168) e un ep\u00edgrafe nos dinteis do P\u00f3rtico da Gloria (1188), que identifican a un \u201cmagistrum Matheum\u201d <\/em>e permiten datar o extraordinario conxunto arquitect\u00f3nico que este dirixiu na catedral compostel\u00e1. No documento de 22 de febreiro de 1168, Fernando II concedeu ao mestre Mateo, \u201cque ostenta o lugar principal e o oficio de superintendente das obras de Santiago, unha pensi\u00f3n vitalicia de 2 marcos de prata semanais (100 maraved\u00eds anuais)\u201d.<\/em> Con iso benefici\u00e1base ao Mestre e ao taller, que traballaba ao seu cargo, para que axilizasen e terminasen a f\u00e1brica catedralicia. Ese mesmo ano, o Monarca outorgou id\u00e9ntica cantidade a Benito S\u00e1nchez, superintendente de obras da catedral de Cidade Rodrigo. En todo caso, \u00e9 seguro que Mateo era xa un artista de reco\u00f1ecido prestixio.<\/p>\n

A inscrici\u00f3n dos dinteis da porta central do P\u00f3rtico da Gloria conmemora a s\u00faa colocaci\u00f3n o 1 de abril de 1188 \u201cpolo mestre Mateo, que dirixiu a obra desde os seus cimentos\u201d. O texto reza as\u00ed:<\/p>\n

\u201c+ AN(N)O: AB INCARNACIONE: D(OMI)NI: M\u00ba C.\u00ba LXXX.\u00ba VIII.VO: ERA I.\u00aa CC. XXVI.\u00aa: DIE: K(A)L(ENDAS): \/ APRILIS: SVPER: LIMINARIA: PRINCIPALIUM: PORTALIUM: \/\/ ECCLESIE: BEATI: IACOBI: SVNT: COLLOCATA: PER: MAGISTRVM: MATHEVM: \/ QVI: A: FVNDAMENTIS: IPSORVM: PORTALIUM: GESSIT: MAGISTERIUM\u201d.<\/em><\/p>\n

O documento real e o ep\u00edgrafe confirman que as funci\u00f3ns desempe\u00f1adas por *Mateo foron propiamente arquitect\u00f3nicas. Nesta \u00e9poca, o arquitecto adquire unha certa condici\u00f3n de traballador intelectual.<\/p>\n

Mateo realizou o seu traballo entre os anos 1168 e 1211, levantando o tres tramos finais das naves maiores da Catedral de Santiago, as\u00ed como o seis \u00faltimos tramos das tribunas e creando todo o frontis occidental da mesma: a Cripta, que deb\u00eda salvar o gran desnivel do terreo que haber\u00eda entre o piso das naves e o exterior, e que constit\u00fae unha prodixiosa infraestrutura para o P\u00f3rtico da Gloria, a s\u00faa tribuna, a fachada (hoxe desaparecida) e as d\u00faas torres que a franqueaban\u00a0 que, en boa medida, a\u00ednda seguen en p\u00e9. Este conxunto monumental, unha sorte de compendio arquitect\u00f3nico e escult\u00f3rico da arte occidental do s\u00e9culo XII, e por fortuna conservado en boa parte, constit\u00fae o exemplo art\u00edstico e cultural m\u00e1is importante e significativo da Europa dos cami\u00f1os de peregrinaci\u00f3n.<\/p>\n

Sorprende a gran consideraci\u00f3n social do mestre Mateo en abril de 1188, posto que \u00e9 unicamente o seu nome o que aparece nun ep\u00edgrafe sobre os dinteis do Mestre Mateo, sen comentario alg\u00fan ao arcebispo Pedro Su\u00e1rez de Deza (1173-1206) ou ao rei Fernando II, verdadeiro patrocinador das obras, quen falecera en xaneiro de 1188.<\/p>\n

\u00abNo ano da Encarnaci\u00f3n do Se\u00f1or, 1188, d\u00eda das calendas de abril, os dinteis do p\u00f3rtico principal da igrexa do Benaventurado Santiago foron colocados polo mestre Mateo, que dirixiu este portal desde os cimentos\u00bb<\/em><\/p>\n

A partir de maio de 1188 Mateo e o seu taller continuaron o traballo colocando as esculturas do t\u00edmpano e as arquivoltas do tr\u00edptico que conforma o P\u00f3rtico, levantan as b\u00f3vedas nervadas do n\u00e1rtex, concl\u00faen a tribuna, \u00e1 vez que van levantando a fachada animada por amplos vans e un gran roset\u00f3n central, ademais das d\u00faas torres laterais.<\/p>\n

En 1200 Mateo estar\u00eda pr\u00f3ximo ao sesenta anos e \u00e9 posible que a\u00ednda tivese forzas para dirixir as obras do coro p\u00e9treo<\/strong><\/em> que constru\u00edu o seu taller para os c\u00f3engos, situ\u00e1ndoo na nave central da bas\u00edlica, compartimentando o seu espazo e conformando un espazo independente, a\u00ednda que cunha significaci\u00f3n simb\u00f3lica de car\u00e1cter apocal\u00edptico que reforzaba a propia mensaxe aleg\u00f3rico do P\u00f3rtico da Gloria, en boa medida inspirado pola Apocalipse de San Juan, irm\u00e1n de Santiago o Maior.<\/p>\n

\"Antiguo

Antiguo coro p\u00e9treo, Catedral de Santiago<\/em><\/p><\/div>\n

En 1211, ano da consagraci\u00f3n da catedral, o mestre Mateo ter\u00eda un setenta anos, unha idade posible de alcanzar na \u00e9poca. O seu recordo continuou vivo en Compostela grazas \u00e1 obra que lle dar\u00eda fama imperecedera, pois no s\u00e9culo XV a\u00ednda hab\u00eda memoria na cidade dunhas casas que foran s\u00faas.<\/p>\n

\u00c1 sombra do gran mestre foise formando, desde 1168 at\u00e9 algo m\u00e1is al\u00e1 de 1200, un grupo de artistas que traballaron durante d\u00e9cadas baixo a s\u00faa direcci\u00f3n. Hai no P\u00f3rtico un estilo naturalista tradicionalmente atribu\u00eddo \u00e1 man do mestre principal e que se exemplifica nas imaxes p\u00e9treas do profeta Daniel e o Santiago do parteluz; d\u00faas pezas que mostran unha posible influencia directa da arte franc\u00e9s de vangarda, sobre todo da escultura da fachada de Saint-Denis de Par\u00eds (1140), edificio que puido recibir a visita do mestre compostel\u00e1n, posto que a Igrexa de Santiago manti\u00f1a desde fins do s\u00e9culo XI fortes relaci\u00f3ns coas igrexas francesas. Non ser\u00eda impensable, por tanto, que o mozo Mateo, se se ten en conta a s\u00faa posible orixe compostel\u00e1, formase parte dalgunha delegaci\u00f3n eclesi\u00e1stica en viaxe a Francia. Neste periplo ter\u00eda oportunidade de co\u00f1ecer directamente, ou a trav\u00e9s de debuxos e esbozos, a nova arte auspiciada polo abade Suger de Saint-Denis.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

A tradici\u00f3n francesa na cultura compostel\u00e1 foi especialmente fecunda en \u00e9poca de Gelm\u00edrez, influencia que sen d\u00fabida continuar\u00eda no ambiente art\u00edstico vivido por Mateo na Compostela das d\u00e9cadas de 1150-1160, \u00e9poca na que xerminar\u00eda o seu talento e principiar\u00eda a s\u00faa actividade. A apertura de miras deste artista e a mestizaxe cultural que promove, xunto coa alta calidade dos escultores e canteiros que integran o seu taller, van configurar os acenos de identidade m\u00e1is caracter\u00edsticas do estilo mateano, en concreto da personalidade do P\u00f3rtico da Gloria e de todo a arte derivada del. Por outra banda, a variedade estil\u00edstica da obra mateana \u00e9 boa proba da vitalidade cultural da cidade de Santiago no s\u00e9culo XII, meta da peregrinaci\u00f3n occidental.<\/p>\n

Ao taller do mestre Mateo cabe tam\u00e9n atribu\u00edr os iacentes do Pante\u00f3n Real e a escultura de Santiago do altar maior da catedral. O seu estilo difundiuse amplamente por Galicia e Castela. Durante os s\u00e9culos do g\u00f3tico e en determinados momentos sen carga art\u00edstico fix\u00e9ronse novas reinterpretaci\u00f3ns da arte neomate\u00edno, especialmente na diocese compostel\u00e1.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Do recordo da figura de Mateo, pola maxistral obra que dirixira na catedral de Santiago durante moitos anos, hai testemu\u00f1o no Tombo de Tenencias (n.\u00ba 1) da catedral, compilado cara a 1325. Al\u00ed menci\u00f3nanse as \u201ccasas que foron de Maestre Matheu\u201d,<\/em> a pesar de que estas desapareceran nun incendio (1328). Segundo L\u00f3pez Ferreiro, a s\u00faa residencia alz\u00e1base fronte ao p\u00f3rtico setentrional da catedral, no \u00e1ngulo que forma o antigo mosteiro de San Mart\u00edn co palacio arzobispal.<\/p>\n

O P\u00f3rtico da Gloria foi e segue sendo un dos monumentos m\u00e1is soados da cristiandade medieval. A s\u00faa contemplaci\u00f3n inspirou a outros artistas e literatos ao longo dos s\u00e9culos. No XIX foi consagrado pola Inglaterra victoriana como unha obra mestra da historia da arte universal.<\/p>\n

\"P\u00f3rtico

P\u00f3rtico da Gloria, Catedral de Santiago<\/em><\/p><\/div>\n

Se desexades ampliar informaci\u00f3n sobre o O P\u00f3rtico da Gloria. Catedral de Santiago<\/a><\/em><\/strong>, remit\u00edmosvos \u00e1 nosa publicaci\u00f3n O P\u00f3rtico da Gloria, do pasado 27 de outubro.<\/p>\n

Do impacto que o P\u00f3rtico da Gloria provocou en cuantos acheg\u00e1ronse a contemplalo, reproducimos dous rotundos testemu\u00f1os:<\/p>\n

A finais do s\u00e9culo XV, un peregrino armenio, o bispo M\u00e1rtir, resumiu acertadamente o contido do P\u00f3rtico da Gloria: \u201cDe todo o que sucedeu desde Ad\u00e1n e de todo o que acontecer\u00e1 at\u00e9 o fin dos tempos\u201d.<\/em> Al\u00ed repres\u00e9ntase o Xu\u00edzo Final e a Gloria, inspirados nas visi\u00f3ns de Mateo (24, 29-31; 25, 31-46) e da Apocalipse (4-5).<\/p>\n

A humanizaci\u00f3n dos personaxes reproducidos nas fermosas esculturas deixan patente a s\u00faa humanizaci\u00f3n, con variados xestos, anuncia o comezo dunha nova \u00e9poca. Ese naturalismo das figuras impresionou \u00e1 poetisa Rosal\u00eda de Castro, que escribiu estes versos: \u201cEstar\u00e1n vivos? Ser\u00e1n de pedra \/ aqu\u00e9s aspectos tan verdadeiros, \/ aquelas tunicas marabillosas, \/ aqueles ollos de vida cheos?\u201d.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

O Mestre Mateo representado no P\u00f3rtico da Gloria?<\/strong><\/h2>\n

Como a maior\u00eda dos lectores saber\u00e1n, a tradici\u00f3n vinculou ao mestre Mateo coa escultura axeonllada no alicerce central do P\u00f3rtico da Gloria que mira ao altar maior. Foi bautizada pola devoci\u00f3n popular como o \u201cSanto dous Croques\u201d<\/em> polo costume de dar coa cabeza na fronte da imaxe para alcanzar a s\u00faa sabedor\u00eda. Con todo, a s\u00faa identificaci\u00f3n con Mateo parece ser unha invenci\u00f3n do escritor rom\u00e1ntico Antonio Neira de Mosquera no s\u00e9culo XIX, que trasladou a Compostela unha \u201clenda atribu\u00edda ao arquitecto de San Marcos de Venecia\u201d<\/em> (M. Mateo Sevilla). Unha adici\u00f3n, de cara a 1400, ao C\u00f3dice Calixtino reco\u00f1ece nesta figura \u00e1 matrona Compostela (\u201cde muliere nomee Compostela\u201d).<\/em> Como sinala Villaamil e Castro, no s\u00e9culo XIX a\u00ednda se lle chamaba \u201csanta ou santi\u00f1a da memoria\u201d.<\/em> M\u00e1is recentemente qu\u00edxose identificar esta figura axeonllada co \u201cmeus peregrinus\u201d (N\u00fa\u00f1ez Rodr\u00edguez). O certo \u00e9 que pouco se sabe desta escultura e tampouco se deu unha explicaci\u00f3n convincente \u00e1 inscrici\u00f3n incompleta que permanece sobre o seu ombreiro dereito: \u201c FEC…\u201d.<\/em><\/p>\n

\"Santo

Santo dos Croques<\/em><\/p><\/div>\n

Quen \u00e9 ent\u00f3n esta figura que d\u00e1 as costas ao mundo e enc\u00e1rase co altar maior? <\/em><\/strong>Alg\u00fan autor suxeriu que, dada a s\u00faa vestimenta nobre, poder\u00eda representar a Fernando II, o rei mecenas de Mateo, sepultado na catedral en 1188, pero \u00e9 dubidoso que o escultor o representase imberbe e novo. Deixemos, por tanto, que sexa a dama Compostela, antes citada, quiz\u00e1 unha personificaci\u00f3n da cidade ou do orbe cristi\u00e1n que venera a Santiago.<\/p>\n

Ademais, e respecto da presenza do mestre Mateo representado nalgunha das esculturas, unha lenda sost\u00e9n que o mestre Mateo representouse no propio p\u00f3rtico na figura do Anxo que porta a columna da flaxelaci\u00f3n (a columna como s\u00edmbolo da arquitectura), pero que o arcebispo, escandalizado ou celoso, f\u00edxolle alterar as facci\u00f3ns.<\/p>\n

– Como che atreves a representarche na Gloria? -reprochoulle.<\/em><\/p>\n

– Despois de facer esta obra pensei que O noso Se\u00f1or me recompensar\u00e1 con ela -replicou o artista.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Difusi\u00f3n do estilo do Mestre Mateo<\/strong><\/h2>\n

O estilo do mestre Mateo experimentou unha forte difusi\u00f3n por toda Galicia, chegando ademais al\u00e9n das fronteiras galegas, chegando, por exemplo, a Zamora. Esta difusi\u00f3n foi posible grazas ao labor dos seus disc\u00edpulos e colaboradores. Esta difusi\u00f3n produciuse a\u00ednda en vida do mestre e cando o seu taller atop\u00e1base en plena actividade, prolong\u00e1ndose at\u00e9 mediados do s\u00e9culo XIII.<\/p>\n

Os primeiros artistas que sa\u00edron deste taller foron, quiz\u00e1 enviados polo propio Mateo, a proseguir as obras da catedral de Ourense en cuxas portadas do cruceiro e nos capiteis deste \u00e9 inequ\u00edvoca a s\u00faa intervenci\u00f3n. Grazas a eles puido consagrarse o seu altar maior en data tan significativa para a arte mateano como 1188. Aqu\u00ed orixinouse un activo obradoiro que soubo aglutinar f\u00f3rmulas da arte cisterciense de Oseira e mesmo de San Vicente de \u00c1vila, o que, segundo o profesor Pita, converteu a Ourense “nunha gran encrucillada da arte protog\u00f3tico”.<\/em> A\u00ednda a mediados do s\u00e9culo XIII este taller deb\u00eda de seguir fortemente influenciado por Santiago ao realizar o P\u00f3rtico do Para\u00edso, inspirado no da Gloria, pero en cuxa execuci\u00f3n aparecen artistas de filiaci\u00f3n burgalesa, como sinalou Moralejo. Dun taller tan importante como este sa\u00edron mestres que difundiron pola s\u00faa diocese soluciones, e sobre todo receitas ornamentais de tradici\u00f3n mateana. Os exemplos son moitos, entre eles Santa Mar\u00eda de Vilanova e Santiago de Allariz, San Juan e Santiago de Ribadavia, San Pedro da Mesquita, O Mosteiro de Cristina de Ribas de Sil<\/a><\/em><\/strong>… Quiz\u00e1 a trav\u00e9s destas terras, mestres mateanos chegaron a Benavente: San Juan do Mercado e Santa Mar\u00eda do Azogue, e at\u00e9 a propia Zamora onde certos elementos dalgunhas das s\u00faas igrexas te\u00f1en un resaibo mateano, influxo que \u00e9 innegable no sepulcro da Madalena. A\u00ednda m\u00e1is ao sur poder\u00edan atoparse ecos deste estilo.<\/p>\n

Tam\u00e9n de Santiago sa\u00edron os art\u00edfices del \u00a0Mosteiro de Carboeiro, en terras do Deza<\/a><\/em><\/strong>, \u00fanico templo que en Galicia levanta a s\u00faa cabeceira sobre unha cripta de filiaci\u00f3n borgo\u00f1ona e desenvolve unha curiosa xirola. O seu autor deb\u00eda de ser un avantaxado disc\u00edpulo de Mateo, e os seus profundos co\u00f1ecementos arquitect\u00f3nicos as\u00ed o sinalan. Do mestre debeu de aprender tam\u00e9n a s\u00faa flexibilidade ante a formaci\u00f3n e maneiras de facer das xentes do seu taller, o que explica as diferentes orientaci\u00f3ns de certos capiteis e as columnas que non chegan ao chan nas naves. Tam\u00e9n nesta obra vese como a labra de motivos t\u00edpicos mateanos, perden calidade en mans de colaboradores. A comparaci\u00f3n da maltreita portada sur e a principal \u00e9 significativa.<\/p>\n

Portomar\u00edn tam\u00e9n reclamou a artistas do taller de Mateo para levantar a s\u00faa espl\u00e9ndida igrexa de San Juan, na que se consegue unha simbiose entre templo e fortaleza na que sobresae o seu impo\u00f1ente volume e a exquisitez das portadas. Este obradoiro, que admite f\u00f3rmulas non mateanas, irradiar\u00e1 o seu estilo a artistas que traballan nas beiras do r\u00edo Mi\u00f1o, e a trav\u00e9s del deberon de atoparse con outros sa\u00eddos de Ourense. As\u00ed se explican construci\u00f3ns tan singulares como San Esteban de Ribas de Mi\u00f1o, cuxa fachada se monta sobre unha cripta, e no interior da \u00e1bsida realiz\u00e1ronse nichos no espesor do muro.<\/p>\n

A catedral de Santiago tampouco se subtraeu \u00e1 actividade dos colaboradores de Mateo. A eles d\u00e9bense obras como a portada da Corticela, coa s\u00faa epifan\u00eda baseada na do trascoro, a\u00ednda que con variaci\u00f3ns nos cabalos. Tam\u00e9n se lles deben as estatuas iacentes do pante\u00f3n real, que representan ao defunto como un dormente, f\u00f3rmula que alcanzou certa pervivencia. A mellor e quiz\u00e1 a m\u00e1is antiga \u00e9 a de Alfonso IX, datada polo profesor Moralejo cara a 1211, polo que estima que pertence a Fernando II. S\u00e9guelle a do conde don Ram\u00f3n de Borgo\u00f1a, que poder\u00eda corresponder a Fernando, fillo de Alfonso IX morto en 1214.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Como resultado do seu estilo e t\u00e9cnicas, algunhas das formas e iconograf\u00edas que perduraron na arte medieval galego tras o traballo do taller do Mestre Mateo en Santiago de Compostela son:<\/p>\n