{"id":9014,"date":"2026-04-08T23:46:49","date_gmt":"2026-04-08T22:46:49","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=9014"},"modified":"2026-04-08T23:46:49","modified_gmt":"2026-04-08T22:46:49","slug":"diego-xelmirez-bispo-e-senor-de-santiago","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/diego-xelmirez-bispo-e-senor-de-santiago\/","title":{"rendered":"Diego Xelm\u00edrez, bispo e se\u00f1or de Santiago"},"content":{"rendered":"

Entre as personalidades fundamentais da historia de Galicia atopamos a figura de Diego Xelm\u00edrez, bispo e se\u00f1or de Santiago.<\/em><\/strong> Alternou o b\u00e1culo coa ballesta no seu af\u00e1n por reforzar a estrutura feudal da sociedade do seu tempo e ordenar o mundo. Gelm\u00edrez ademais ofr\u00e9cellenos como a figura m\u00e1is importante na tarefa de impulsar a actividade construtora en Santiago.<\/p>\n

Dedicamos esta publicaci\u00f3n a recompilar unha parte da biograf\u00eda do eclesi\u00e1stico galego Diego Gelm\u00edrez, quen foi bispo e primeiro arcebispo de Santiago de Compostela durante os reinados dos reis castel\u00e1n-leoneses Urraca I e Alfonso VII.<\/p>\n

A\u00ednda que se trata dun personaxe do que hai moit\u00edsima informaci\u00f3n para tentar reconstru\u00edr o seu perfil hist\u00f3rico, o certo \u00e9 que a maior\u00eda delas chegaron at\u00e9 n\u00f3s por tratarse de informaci\u00f3n transmitidas por encargo do mesmo.<\/p>\n

Era un gregoriano convencido, ao que a s\u00faa boa relaci\u00f3n coa Orde de Cluny e sobre todo o seu contacto estreito e constante con Roma e co rei Alfonso VII, axudoulle a conseguir que a diocese alcanzase o rango arzobispal en 1120, as\u00ed como amplos poderes eclesi\u00e1sticos e civ\u00eds, como administrar xustiza ou trazo ins\u00f3lito na Espa\u00f1a cristi\u00e1, que o separa dos nobres e ach\u00e9gao aos monarcas acu\u00f1ar moeda en Santiago.<\/p>\n

O seu pontificado foi o punto de partida da ascensi\u00f3n pol\u00edtica e relixiosa que durante os dous s\u00e9culos seguintes operouse na sede compostel\u00e1. Foi un importante se\u00f1or territorial que participou activamente na pol\u00edtica do seu tempo, se\u00f1or do seu propio ex\u00e9rcito que, como calquera se\u00f1or feudal, utilizou contra os seus inimigos. Pero tam\u00e9n foi un gran impulsor da cultura, que logrou para a s\u00faa sede o privilexio do Ano Santo, e contribu\u00edu en gran medida a que a cidade alcanzase unha enorme importancia como centro de peregrinaci\u00f3ns, facendo do Cami\u00f1o de Santiago a principal v\u00eda de entrada de ideas e culturas procedentes de Europa.<\/p>\n

Pero vaiamos por partes\u2026 <\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Empecemos por co\u00f1ecer a s\u00faa biograf\u00eda<\/em><\/strong><\/h2>\n

Naceu no ano 1067 e faleceu en 1139. Os seus pais eran Gelmirio, un cabaleiro galego de estirpe, se\u00f1or da fortaleza de Torres de Oeste, en Catoira, que estaba ao servizo do bispo Diego Pel\u00e1ez, e dunha muller celta. O mozo Diego pasou os seus primeiros anos en Santiago e completou a s\u00faa formaci\u00f3n na curia do bispo Diego Pel\u00e1ez, onde destacar\u00eda polo seu erudici\u00f3n.<\/p>\n

No ano 1093 Xelm\u00edrez foi nomeado administrador da sede e Iria-Compostela, un tempo en que xa ostentaba o cargo de c\u00f3engo da igrexa de Santiago e exerc\u00eda as funci\u00f3ns de chanceler, secretario e notario do conde Raimundo de Borgo\u00f1a (esposo da infanta, filla de Alfonso VIN, e futura ra\u00ed\u00f1a, dona Urraca).<\/p>\n

\"\"

Diego Xelm\u00edrez<\/em><\/p><\/div>\n

\u00c1 morte de Dalmacio (primeiro bispo exclusivo de Santiago) en 1095, encom\u00e9ndaselle a Xelm\u00edrez a administraci\u00f3n da Igrexa compostel\u00e1, posto que ocupa at\u00e9 o ano 1100. Tam\u00e9n por influxo de Dona Urraca e Raimundo de Borgo\u00f1a, ademais de por o apoio co que contaba entre a Orde de Cluny, foi nomeado bispo da sede compostel\u00e1 en 1100. O seu ascenso nos estratos de poder culminar\u00e1 en 1120, ao ser designado arcebispo e legado pontificio.<\/p>\n

Diego Xelm\u00edrez \u00e9 elixido bispo o 1 de xullo de 1100 e consagrado o 21 de abril do ano seguinte.<\/p>\n

Coa finalidade de seguir incrementando o rango da sede compostel\u00e1, Xelm\u00edrez viaxou a Roma. Visita primeiro a abad\u00eda de Cluny e coincide con san Hugo, o Grande. Este adv\u00edrtelle de augas pasadas que predispondr\u00edan ao pont\u00edfice para recibir a un bispo compostel\u00e1n con receo, por un historial amplo de demandar demasiado en manexo de bens terreais e honras eclesi\u00e1sticas. Tras a advertencia, Xelm\u00edrez prep\u00e1rase para convencer ao papa Pascual II de que as cousas cambiaron e promete compromiso e fidelidade. En consecuencia, o papa autoriza aos bispos de Santiago a usar o palio, un ornamento reservado normalmente aos arcebispos.<\/p>\n

Ese labor en procura de incrementar a dignidade da s\u00faa sede fixo que ao longo dos seguintes anos fixese varias viaxes \u00e1 sede pontificia, ademais do env\u00edo de repetidas remesas de ouro e prata, que sen d\u00fabida contribu\u00edron a sumar vontades e axilizar tr\u00e1mites.<\/p>\n

Anos m\u00e1is tarde, o papa Calixto II, irm\u00e1n de Raimundo de Borgo\u00f1a (como diciamos antes vello co\u00f1ecido e amigo de Xelm\u00edrez) concede a Santiago, transfer\u00edndoa desde M\u00e9rida, a dignidade metropolitana e fixo ao antigo notario do conde de Galicia primeiro arcebispo de Santiago.<\/p>\n

\"\"

Papa Calixto II<\/em><\/p><\/div>\n

Doutra banda, no ano 1105, o bispo compostel\u00e1n conseguiu de Alfonso VIN a escritura sobre a concesi\u00f3n de moeda e con Alfonso VII chegou a un acordo beneficioso para ambos. O rei declarou o numerario de Santiago de Compostela de uso xeral en toda Galicia, e ordenou pechar as cecas reais deste reino, reserv\u00e1ndose a cambio a metade dos beneficios que puidese producir a ceca de Xelm\u00edrez. A poboaci\u00f3n rural estaba sometida ao patrocinium<\/em> do bispo, \u00e9 dicir, continuaba adscrita a terra coma se fose serva. Con todo nos foros dados por don Diego Xelm\u00edrez no ano 1113, a diocese e terra de Santiago faise menci\u00f3n expresa dos mercadores: “non se embargar\u00e1n as cousas dos mercadores”. <\/em><\/p>\n

En 1113 estalou a guerra entre dona Urraca e Alfonso o Batallador polos excesos que o segundo cometera nas s\u00faas campa\u00f1as contra Castela. O punto de partida desta guerra foi o feito de que Alfonso o Batallador emprend\u00e9sea a bofetons contra a comitiva (formada por bispos) que a ra\u00ed\u00f1a enviara a parlamentar co aragon\u00e9s. De novo Xelm\u00edrez ali\u00f1ouse ao lado da ra\u00ed\u00f1a e, xunto coas tropas do conde de Traba, conseguiu facer retroceder ao ex\u00e9rcito aragon\u00e9s at\u00e9 Vilafranca de Oca. Dona Urraca prometeu a Xelm\u00edrez respectarlle os seus territorios e a s\u00faa diocese e este insistiu en que a ra\u00ed\u00f1a se separase de don Alfonso, como fora a vontade de Pascual II. Pero de novo dona Urraca reconciliouse co rei. Xelm\u00edrez lanzou unha arenga desde a igrexa de Carri\u00f3n de los Condes na que chegou a excomulgar a cuantos aprobasen o incestuoso matrimonio dos reis; o serm\u00f3n puxo aos habitantes na s\u00faa contra e o bispo tivo que fuxir para salvar a vida. A continuaci\u00f3n regresou a Galicia e tratou de achegarse ao conde de Traba e a dona Teresa de Portugal. As primeiras negociaci\u00f3ns entre o bispo e a condesa deberon ser moi frut\u00edferas, xa que Hugo, o secretario e confidente de Xelm\u00edrez, foi nomeado bispo do Porto. A pol\u00edtica galega foise desvinculando de Castela mentres e dona Urraca, para evitalo, tratou de dividir aos galegos ofrecendo ao conde de Traba a metade do se\u00f1or\u00edo de Xelm\u00edrez a cambio do seu xuramento de fidelidade. Ante a negativa do conde, a ra\u00ed\u00f1a tentou subornar a Xelm\u00edrez ofrec\u00e9ndolle o se\u00f1or\u00edo de Lobeira. O bispo tam\u00e9n rexeitou.<\/p>\n

\"\"

Dona Urraca<\/em><\/p><\/div>\n

Cara ao ano 1120, Xelm\u00edrez volveu solicitar ao novo papa, Calixto II, a dignidade metropolitana para a sede de Santiago. O novo pont\u00edfice, pertencente \u00e1 casa de Borgo\u00f1a e t\u00edo de Alfonso VII, accedeu \u00e1s s\u00faas petici\u00f3ns e ademais concedeu a Xelm\u00edrez o t\u00edtulo de legado pontificio para as dioceses de Braga e M\u00e9rida. As bulas chegaron en 1122 e a investidura de ambos os cargos tivo lugar o 25 de marzo daquel ano. Este nomeamento supu\u00f1a arrebatar a diocese de M\u00e9rida \u00e1 de Toledo e facela sufrag\u00e1nea da de Santiago e causou a reacci\u00f3n do arcebispo de Toledo, Bernardo, que se opuxo duramente a Xelm\u00edrez. Bernardo logrou evitar que a sede de Braga traspasase a s\u00faa dignidade metropolitana a Compostela. A\u00ednda que non sen problemas, Xelm\u00edrez puido consolidar o nomeamento. Despois deste ascenso Xelm\u00edrez quixo ir m\u00e1is al\u00f3 e solicitou ao papa o primado das Espa\u00f1as. Bernardo, decatado dos plans do arcebispo de Compostela, pediu a Calixto II que lle confirmase como primado e conseguiuno. Con todo, desatendendo as ordes papais, Xelm\u00edrez convocou un concilio nacional en Compostela (tal convocatoria era unha prerrogativa do primado). Comezou un novo enfrontamento entre ambos os prelados, no que Bernardo esixiu a devoluci\u00f3n da diocese de M\u00e9rida apelando \u00e1s \u00faltimas decisi\u00f3ns papais; Xelm\u00edrez opuxo as bulas recibidas en 1122. O papa terminou por dar a raz\u00f3n a Xelm\u00edrez. Xa como primado, convocou un concilio nacional en 1124, ao que asistiron oito bispos e vinte e catro abades. Os dous primeiros concilios \u201cxelmirianos\u201d<\/em> tam\u00e9n foron concibidos como un medio propagand\u00edstico e neles tratouse un tema que interesaba tanto a moradores como a peregrinos: a paz; os peregrinos propagaron por Europa a ideolox\u00eda de Xelm\u00edrez sobre a supremac\u00eda da s\u00faa sede, que provi\u00f1a directamente do descubrimento das reliquias de Santiago (a propia Roma baseara o seu prestixio no feito de estar fundada baixo o sepulcro do ap\u00f3stolo Pedro).<\/p>\n

\"\"

Alfonso VII<\/em><\/p><\/div>\n

As\u00ed chega Xelm\u00edrez \u00e1 s\u00faa m\u00e1xima acumulaci\u00f3n de poder co seu nomeamento como arcebispo e como legado pontificio para esta nova provincia eclesi\u00e1stica e tam\u00e9n para todos os territorios de Galicia e de Portugal que depend\u00edan da metropolitana de Braga. Non hab\u00eda ningunha autoridade eclesi\u00e1stica superior na pen\u00ednsula. Ademais, ese ano, dona Urraca outorgoulle as atribuci\u00f3ns de conde de Galicia, o que comportaba a prestaci\u00f3n de homenaxe e fidelidade por parte da nobreza galega.<\/p>\n

Os Concilios convocados en Santiago nos anos 1124 e 1125 constit\u00faen a manifestaci\u00f3n final do proceso de recepci\u00f3n, aceptaci\u00f3n, maduraci\u00f3n e elaboraci\u00f3n propia do conxunto de ideas articuladas ao redor da paz de Deus e da cruzada. Na primeira destas reuni\u00f3ns, despr\u00e9gase o programa de medidas concretas que corresponden ao establecemento da paz e da tregua de Deus. Na segunda, Xelm\u00edrez leva at\u00e9 as s\u00faas \u00faltimas consecuencias a aproximaci\u00f3n, xa en marcha, das noci\u00f3ns de reconquista e cruzada. Neste sentido, Xelm\u00edrez, dirix\u00edndose \u201caos reis, condes e outros pr\u00edncipes e tam\u00e9n aos cabaleiros e soldados do mont\u00f3n\u201d<\/em>, prop\u00f3n que, as\u00ed como os fieis fillos da Santa Igrexa abriron o cami\u00f1o cara a Xerusal\u00e9n, \u201cdo mesmo xeito tam\u00e9n n\u00f3s fag\u00e1monos cabaleiros de Cristo e, vencidos os inimigos, os p\u00e9simos sarracenos, abramos at\u00e9 o mesmo sepulcro do Se\u00f1or con axuda da s\u00faa graza un cami\u00f1o que a trav\u00e9s das rexi\u00f3ns de Espa\u00f1a \u00e9 m\u00e1is breve e moito menos laborioso\u201d. <\/em>A Reconquista conc\u00edbese agora como un instrumento para abrir o cami\u00f1o cara a Xerusal\u00e9n; \u00e9 dicir, no pensamento de Xelm\u00edrez, a Reconquista \u00e9 cruzada, mesmo se esta ent\u00e9ndese, na acepci\u00f3n m\u00e1is restrinxida do termo, como a guerra santa que tivo como obxectivo a liberaci\u00f3n de Xerusal\u00e9n.<\/p>\n

En 1125, actuando a\u00ednda como legado pontificio, o arcebispo de Santiago fixo un chamamento a cruzada contra os musulm\u00e1ns, desde o concilio reunido pola s\u00faa iniciativa en Compostela. O fondo da r\u00eda de Arousa, a escasa distancia de Compostela, constitu\u00eda un enclave estrat\u00e9xico para facer fronte \u00e1s incursi\u00f3ns normandas e sarracenas. Al\u00ed exist\u00eda unha fortificaci\u00f3n, o Castellum Honesti<\/em>, do que fora tenente o pai de Diego Xelm\u00edrez, que constitu\u00edu obxecto de atenci\u00f3n preferente por parte do prelado. Foi o primeiro organizador do poder naval de Castela e Le\u00f3n, e instalou a primeira canchelar\u00eda: en 1128 Alfonso VII creou a do reino de Le\u00f3n e nomeou a Xelm\u00edrez chanceler, vinculando o cargo aos bispos de Compostela. En 1133 elaborouse o Decreto de prezos por representantes do cabildo compostel\u00e1n, os xu\u00edces da cidade que encarnaban o poder se\u00f1orial e por delegados do concello, confirmados polo rei Alfonso VII e o arcebispo Xelm\u00edrez. Xa anci\u00e1n sufriu a rebeli\u00f3n comunal de 1136, apoiada pola coroa que aproveitou para recortar parte da s\u00faa poder.<\/p>\n

En termos xerais, p\u00f3dese afirmar que a pol\u00edtica de entendemento con Roma e co rei Alfonso VIN, permitiulle a Xelm\u00edrez engrandecer a diocese de Santiago, adquirindo privilexios como o de acu\u00f1ar moeda (potestade que ostentaban ent\u00f3n os monarcas), a acumulaci\u00f3n da riqueza que as peregrinaci\u00f3ns achegaban \u00e1 diocese compostel\u00e1, etc, riquezas que Diego Xelm\u00edrez destinaba a finalizar as obras do novo templo de Santiago. Pero, ademais, posibilitaron que Xelm\u00edrez chegase a exercer como unha especie de gobernador de Galicia, con amplos poderes eclesi\u00e1sticos e temporais; reprimiu varios intentos de rebeli\u00f3n de burgueses e nobres, armou barcos para defender as costas das incursi\u00f3ns normandas e musulm\u00e1s, e desempe\u00f1ou un papel importante na transici\u00f3n do reinado de Alfonso VI ao de Alfonso VII, tras o matrimonio entre , a ent\u00f3n vi\u00fava, dona Urraca e Alfonso I de Arag\u00f3n, apoiando Xelm\u00edrez a proclamaci\u00f3n de Alfonso VII como rei de Galicia e sometendo aos nobres reticentes.<\/p>\n

Doutra banda, Diego Xelm\u00edrez foi un pioneiro na introduci\u00f3n de naves de guerra para loitar contra a piratar\u00eda; impulsou a construci\u00f3n de galeras e estableceu a primeira estratexia naval para defenderse dos ataques normandos e musulm\u00e1ns, ao coordinar as fortificacions que hab\u00eda pola costa atl\u00e1ntica. De feito a s\u00faa iniciativa marcou o punto de partida da mari\u00f1a de guerra castel\u00e1. Nun principio utilizou galeras xenovesas, pero pronto fixo vir de Pisa e X\u00e9nova, armadores para que constru\u00edsen d\u00faas naves r\u00e1pidas de apresamento. Desde 1115 constru\u00edronse baixo as s\u00faas ordes naves en Padr\u00f3n e hai autores que afirman que foi o creador do estaleiro de Iria, o cal non pode ser asegurado con certeza, pero \u00e9 seguro o seu desenvolvemento en tempos do arcebispo. En 1121 Xelm\u00edrez desenvolveu campa\u00f1as para limpar as costas galegas dos piratas normandos e almor\u00e1vides con resultados positivos, pois, as naves apresadas ao inimigo pasaron a engrosar a escuadra galega.<\/p>\n

Xelm\u00edrez faleceu na segunda metade do ano 1139 ou nos primeiros meses de 1140. Amado e detestado a partes iguais, a quen a historia quixo borrar dos seus anais, ao momento de que, a\u00ednda hoxe en d\u00eda, nin sequera sabemos onde descansas os seus restos mortais.<\/p>\n

Adiantado, pleno de sombras e de luces, este home a quen lle achacan m\u00e1is vocaci\u00f3n pol\u00edtica que devoci\u00f3ns relixiosas, percorreu os m\u00e1is importantes centros culturais de Europa, empuxado pola inquebrantable decisi\u00f3n de converter \u00e1 s\u00faa cidade nun punto de referencia obrigatorio en canto aos canons m\u00edsticos establecidos. Non vacilou en cometer “P\u00edo Latrocinio”<\/em> -roubo de reliquias- na Catedral de Braga, de onde fixo subtraer os santos corpos de san Fructuoso, san Cucufate, san Silvestre e santa Susana, co prop\u00f3sito de restarlle valores a esta praza, coloc\u00e1ndoa en desvantaxe para a competencia.<\/p>\n

\"\"

Palacio de Xelm\u00edrez, Santiago de Compostela<\/em><\/p><\/div>\n

Na imaxe anterior podese ver \u00a0palacio de Gelm\u00edrez<\/em><\/strong> \u00e9 o antigo palacio episcopal da catedral de Santiago de Compostela, situado no lado norte da catedral cara \u00e1 praza do Obradoiro. Foi constru\u00eddo por Diego Gelm\u00edrez, arcebispo de Santiago entre 1120 e 1136, a\u00ednda que do edificio orixinal s\u00f3 cons\u00e9rvanse as portas de comunicaci\u00f3n coa bas\u00edlica: a porta de Gram\u00e1ticos, a porta da Torre e a porta da tribuna.<\/p>\n

 <\/p>\n

Vexamos agora algunhas caras da s\u00faa poli\u00e9drica personalidade e traxectoria\u2026<\/p>\n

 <\/p>\n

O seu perfil como personaxe de vital relevancia\u2026<\/em> <\/strong><\/h2>\n

Pero a s\u00faa traxectoria vital e pol\u00edtica non foi un constante uniforme. As\u00ed, por exemplo, a\u00ednda que hab\u00eda certa concordia entre Xelm\u00edrez e dona Urraca, isto non foi sempre as\u00ed. Nunha ocasi\u00f3n, dona Urraca mandou ao calabozo Xelm\u00edrez e ao co\u00f1ecerse a noticia en Compostela, preparouse unha sorpresa para a ra\u00ed\u00f1a que chegara para a solemnidade do Patr\u00f3n: \u201cTodos os c\u00f3engos, suprimindo todo aparello e ornamento festivo, cubri\u00e9ronse con capas negras e present\u00e1ronse con aspecto l\u00fagubre manifestando tristeza; o que foi molest\u00edsimo para a ra\u00ed\u00f1a e os seus c\u00f3mplices\u201d<\/em>. Sirva como exemplo para reflectir a popularidade e o poder do que gozou en Santiago.<\/p>\n

Diego Xelm\u00edrez era un home sagaz e tenaz, dotado dunha intelixencia pr\u00e1ctica e unha mentalidade feudal. Ansiou autoridade e prestixio, de modo que proseguiu unha vertixinosa promoci\u00f3n, na que calculou sempre o grao de poder que posu\u00eda cada unha da persoa do seu \u00e1mbito, o que por outra banda se considera unha das caracter\u00edsticas m\u00e1is definitorias do seu modo de ser. A s\u00faa habilidade pol\u00edtica e o seu intenso traballo diplom\u00e1tico lograron que a sede de Santiago tivese excelentes relaci\u00f3ns coas demais igrexas do reino, cos monarcas leoneses e cos principais centros de poder da cristiandade occidental: o Papado e Cluny.<\/p>\n

Pero como adoita ser habitual, o triunfo dun home de leste calibre -audaz, intelixente, cheo de ideas e resoluci\u00f3n para levalas a cabo\u00ad terminou por espertar envexas. Certos grupos afe\u00e1ronlle a liberdade coa que xestionaba a s\u00faa arquidiocese e acus\u00f3uselle de covizoso. Por iso, alg\u00fans c\u00f3engos compostel\u00e1ns asaltaron o seu palacio cando era xa. A\u00ednda as\u00ed, conservou o seu poder at\u00e9 o d\u00eda da s\u00faa morte, e mant\u00edvose desde ent\u00f3n un *halo de fascinaci\u00f3n e misterio ao redor da s\u00faa figura.<\/p>\n

 <\/p>\n

O Pio Latrocinio<\/em><\/strong><\/h2>\n

O termo Pio Latrocinio, \u00e9 o nome dado polo cronista da Historia compostel\u00e1 no relativo \u00e1 pasaxe que a continuaci\u00f3n narramos.<\/p>\n

O escritor galego Gonzalo Torrente Ballester, no seu libro Compostela e o seu anxo, afirma que o prelado de Compostela aproveitou o cami\u00f1o para \u201carrebatar \u00e1 cidade de Braga un bo n\u00famero de reliquias que al\u00ed se conservaban para levarllas a Compostela\u201d.<\/em><\/p>\n

Nas igrexas de Braga gard\u00e1banse reliquias tan importantes como as dos santos Cucufate, Fructuoso e Silvestre, as da Santa Susana e a cabeza de San V\u00edctor. As reliquias espertaron a cobiza de Xelm\u00edrez, quen pensa que non hai mellor relicario que a s\u00faa Compostela, a cidade santa de Finisterre, a que disputa a Xerusal\u00e9n e a Roma as maiores glorias apost\u00f3licas.<\/p>\n

Pedir a San Giraldo, por moi santo que fose, o traslado das reliquias non ter\u00eda ningunha posibilidade de resposta positiva. Seguro que o bo prelado portugu\u00e9s dese boas palabras pero nin unha soa reliquia. Acudir a litixios tampouco facilitase os plans do arcebispo compostel\u00e1n, que ben sab\u00eda, como home pragm\u00e1tico, que envolverse en preitos non acelera o cumprimento dos desexos.<\/p>\n

Por iso, conforme se \u00eda afianzando a crenza de que, na tumba venerada en Compostela, gard\u00e1banse os restos do ap\u00f3stolo Santiago o Maior e, convertido xa nun centro de peregrinaci\u00f3n moi visitado e de ampla proxecci\u00f3n europea, Xelm\u00edrez empezou a idear a forma de aumentar o rango da s\u00faa sede, labor para a cal non se andou con remilgos. No ano 1102 viaxou a Braga coa aparente intenci\u00f3n de visitar varias igrexas que pertenc\u00edan \u00e1 sede Santiago, pero o verdadeiro motivo non foi outro que facerse cun bot\u00edn de reliquias de santos, entre elas as dos corpos de santa Susana e san Fructuoso.<\/p>\n

O Pio Latrocinio ten o seu lado gris, desde logo, sobre todo desde unha visi\u00f3n moral actual, pero hai que considerar que falamos dunha Idade Media na que a\u00ednda impera o feudalismo, e que Santiago \u00e9 precisamente un Se\u00f1or\u00edo que \u00e9 gobernado polo Bispo, que debe actuar non s\u00f3 como patriarca na fe, sen\u00f3n como gobernante e mesmo como l\u00edder militar. Non \u00e9 unha cuesti\u00f3n de soberbia, sen\u00f3n de necesidade naqueles tempos.<\/p>\n

No ano 1994 a Catedral de Santiago devolveu a Braga as reliquias de Santa Susana, San Cucufate e San Silvestre \u00e1 catedral de Braga. Previamente, en 1966 envi\u00e1ronse tam\u00e9n as de San Fructuoso.<\/p>\n

\"\"

Devoluci\u00f3n parte reliquias a Catedral de Braga<\/em><\/p><\/div>\n

<\/h2>\n

En cuanto a su papel como impulsor de la construcci\u00f3n de la Catedral de Santiago de Compostela\u2026<\/em><\/strong><\/h2>\n

Obra directamente relacionada con la peregrinaci\u00f3n, se inici\u00f3 en el a\u00f1o 1075, seg\u00fan el proyecto aceptado por el obispo Diego Pel\u00e1ez. Estas obras ser\u00edan continuadas por Gelm\u00edrez, a partir de 1093, dando continuidad a las lentas obras de la catedral de Santiago hasta construir la nueva iglesia catedralicia, para lo que se inspir\u00f3 en las construcciones de Roma, Cluny y Toulouse. Se implic\u00f3 de manera muy directa, revisando planos, consultando nuevas t\u00e9cnicas constructivas y procurando que el templo estuviese dotado con la mayor belleza posible. A partir de ese momento, se continuaron con regularidad durante las dos primeras d\u00e9cadas del siglo XII, hasta la colocaci\u00f3n de la \u00faltima piedra, que, si atendemos a las indicaciones del C\u00f3dice Calixtino<\/em> debi\u00f3 tener lugar en 1122.<\/p>\n

\"\"

Catedral de Santiago de Compostela no s\u00e9culo XII<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Consagrou os altares do deambulatorio da cabeceira, o que indica que xa se finalizou o cruceiro, coas portas do Para\u00edso e de As Prater\u00edas. Derrubou gran parte do primitivo mausoleo romano, identificado desde o s\u00e9culo XI coa tumba de Santiago, para constru\u00edr no lugar un altar novo, o que foi considerado case como un sacrilexio por parte do cabildo catedralicio. En 1112, coa nave central levantada, derrubou a igrexa de Alfonso III e instalou nese espazo o novo coro. Ordenou, ademais, a construci\u00f3n do pazo de Xelm\u00edrez, que se iniciou a comezos do s\u00e9culo XII, encostado \u00e1 catedral. Este edificio tivo que ser reconstru\u00eddo en 1120, tras as revoltas populares de 1117 contra o propio prelado.<\/p>\n

Paralelamente, desenvolveu para Compostela un proxecto arquitect\u00f3nico e urban\u00edstico que pretend\u00eda darlle \u00e1 cidade a estrutura espacial dun gran burgo medieval. Ademais, promoveu un programa de melloras para a acollida de peregrinos, orientadas a solucionar as demandas da poboaci\u00f3n e do p\u00fablico devoto, e encami\u00f1adas tam\u00e9n a prestixiar a nova situaci\u00f3n da urbe e da sede. Algunhas das s\u00faas actuaci\u00f3ns m\u00e1is relevantes neste sentido foron a creaci\u00f3n de hospitais, a canalizaci\u00f3n de augas e o abastecemento h\u00eddrico p\u00fablico. Ademais, estableceu a especializaci\u00f3n profesional dos burgueses en actividades artesanais e mercant\u00eds, traballou na dinamizaci\u00f3n dos burgos situados nas encrucilladas do cami\u00f1o de peregrinaci\u00f3n (por exemplo, Padr\u00f3n) e incrementou o tr\u00e1fico mar\u00edtimo de mercador\u00edas.<\/p>\n

Diego Xelm\u00edrez ofr\u00e9cesenos como a figura m\u00e1is importante na tarefa de impulsar a actividade construtora en Santiago. Xelm\u00edrez, sempre preocupado polo prestixio da sede compostel\u00e1 e tam\u00e9n por resaltar o seu propio como cabeza da mesma e se\u00f1or da cidade, volve ser punto de referencia obrigado. Dinos a Historia compostel\u00e1, \u00e1 mantenta da construci\u00f3n dun novo palacio episcopal: “Cando el subiu a dignidade do episcopado, non s\u00f3 faltaba casa decente e congrua para un prelado, pero nin a\u00ednda cl\u00e9rigos puido atopar nela que non fosen rudos e sen suxeici\u00f3n algunha a disciplina eclesi\u00e1stica.”<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

O europe\u00edsmo de Xelm\u00edrez\u2026<\/em><\/strong><\/h2>\n

Home de extraordinaria visi\u00f3n pol\u00edtica, foi un adiantado do europe\u00edsmo, xa que perfeccionou o proxecto dunha peregrinaci\u00f3n internacional ao redor da tumba apost\u00f3lica. Elaborou o seu dese\u00f1o en base \u00e1s viaxes realizadas a varias cidades francesas claves na peregrinaci\u00f3n, como Toulouse, Moissac e mesmo ao mosteiro de Cluny, onde se entrevista co seu abade Hugo o Grande, e toma todo tipo de ideas para aplicar en Santiago. Pero, sen d\u00fabida, a gran referencia de Xelm\u00edrez foi Roma, na que tam\u00e9n se inspirou para mellorar a Igrexa compostel\u00e1, procurando organizala de maneira semellante.<\/p>\n

En consecuencia, Compostela pasou a ser un dos centros de maior transcendencia espiritual, eclesi\u00e1stica, pol\u00edtica e cultural do Occidente medieval. Neste sentido, foi moi importante que os m\u00e1ximos responsables da Igrexa occidental -o abade de Cluny, o papa de Roma e o arcebispo de Santiago- impulsasen unidos a peregrinaci\u00f3n xacobea e o culto ao ap\u00f3stolo Santiago, cunha vitalidade que durar\u00eda at\u00e9 os tempos da Reforma luterana. Sabedor de que o apoio de Roma e de Cluny eran decisivos para promover a peregrinaci\u00f3n, Xelm\u00edrez, como bispo dunha das igrexas cristi\u00e1s m\u00e1is ricas, enviar\u00eda a ambos os lugares inxentes cantidades de ouro e prata co fin de contar coa s\u00faa axuda en todo momento.<\/p>\n

 <\/p>\n

As fontes documentais con noticias m\u00e1is abundantes do per\u00edodo de Xelm\u00edrez<\/em><\/strong>, da s\u00faa figura e actuaci\u00f3ns, atop\u00e1molas no libro V do Liber Sancti Iacobi <\/em>e a Historia Compostel\u00e1.<\/em><\/p>\n

O Registrum<\/em> do seu pontificado, m\u00e1is co\u00f1ecido como Historia Compostel\u00e1, \u00e9 unha cr\u00f3nica da s\u00faa vida que el mesmo ordenou redactar, na que se recolle a s\u00faa participaci\u00f3n persoal no dif\u00edcil contexto no que se atopaba tanto a nivel galego como peninsular e mesmo no \u00e1mbito da cristiandade occidental. Para este labor empregou aos m\u00e1is prestixiosos cl\u00e9rigos e intelectuais no traballo de redacci\u00f3n.<\/p>\n

Tam\u00e9n ordenou elaborar o C\u00f3dice Calixtino<\/em> que, no seu libro V, indica os diferentes itinerarios xacobeos procedentes de Francia, que se re\u00fanen en Espa\u00f1a en Ponte a Ra\u00ed\u00f1a, as xornadas do Cami\u00f1o, os pobos polos que pasa, os santuarios que se deben visitar e describe amplamente a cidade de Compostela, entre outros temas.<\/p>\n

\"\"

Codex Calistinum<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

E para finalizar, recuperemos o que Murguia deixou dito que Xelm\u00edrez \u201cdeu lei \u00e1 cidade, rei a Galicia, Mari\u00f1a militar \u00e1 patria, forza ao trono, \u00e1 s\u00faa igrexa episcopal a primac\u00eda, xustiza aos desvalidos, seguridade ao comercio, \u00e1 ciencia fogar e protexeu as artes e a poes\u00eda\u201d.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Referencias:<\/em><\/strong><\/p>\n

RUIZA, M., FERNANDEZ, T. y TAMARO, E. (2004). Biografia de Diego Gelm\u00edrez. En Biograf\u00edas y Vidas. La enciclopedia biogr\u00e1fica en l\u00ednea. Barcelona (Espa\u00f1a). Recuperado de https:\/\/www.biografiasyvidas.com\/biografia\/g\/gelmirez.htm el 4 de septiembre de 2021.<\/p>\n

MURGU\u00cdA, M. Don Diego Gelm\u00edrez: [Estudio hist\u00f3rico cr\u00edtico de este insigne prelado]. Coru\u00f1a, 1898.<\/p>\n

P\u00c9REZ DE URBEL, J. “Los comienzos de la Reconquista”, en Historia de Espa\u00f1a Men\u00e9ndez Pidal, vol. VI. Madrid, Espasa Calpe. 1994.<\/p>\n

XAVIER, A. Diego Gelm\u00edrez. Reino de Galicia, siglos XI-XII. Barcelona, 1985.<\/p>\n

http:\/\/mcnbiografias.com\/app-bio\/do\/show?key=gelmirez-diego<\/a><\/p>\n

https:\/\/dbe.rah.es\/biografias\/10647\/diego-gelmirez<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Entre as personalidades fundamentais da historia de Galicia atopamos a figura de Diego Xelm\u00edrez, bispo e se\u00f1or de Santiago. Alternou o b\u00e1culo coa ballesta no seu af\u00e1n por reforzar a estrutura feudal da sociedade do seu tempo e ordenar o mundo. Gelm\u00edrez ademais ofr\u00e9cellenos como a figura m\u00e1is importante na tarefa de impulsar a actividade…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8994,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[391,222,221],"tags":[273,1704,271,1705,531,1706,537,1707,392,237,1708],"class_list":["post-9014","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edad-media-gl","category-idade-media","category-recuncho-da-historia","tag-biografias-gl","tag-catedral-santiago-gl","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-diego-gelmirez-gl","tag-edad-media-gl","tag-gelmirez-gl","tag-idade-media","tag-obispo-santiago-gl","tag-sociedad-gl","tag-sociedade","tag-xelmirez-gl","category-391","category-222","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9014","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9014"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9014\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10481,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9014\/revisions\/10481"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8994"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9014"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9014"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9014"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}