{"id":8859,"date":"2026-04-08T20:52:44","date_gmt":"2026-04-08T19:52:44","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=8859"},"modified":"2026-04-08T20:52:44","modified_gmt":"2026-04-08T19:52:44","slug":"los-cruceiros-en-galicia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/los-cruceiros-en-galicia\/","title":{"rendered":"Os cruceiros en Galicia"},"content":{"rendered":"

Unha parte dos elementos etnogr\u00e1ficos e relixiosos m\u00e1is importantes da terra galega son os cruceiros.<\/em><\/strong><\/p>\n

Os cruceiros son unha expresi\u00f3n da devoci\u00f3n popular est\u00e1 na orixe da s\u00faa presenza nas cruces de cami\u00f1os, na proximidade das igrexas, ermidas ou cemiterios.<\/p>\n

Por definici\u00f3n os cruceiros galegos \u00e9 unha cruz situada encima dunha columna de pedra o cal constit\u00fae un monumento moi popular que conforma case a totalidade do fermoso e m\u00e1xica paisaxe de Galicia.<\/p>\n

A palabra cruceiro traducido ao castel\u00e1n \u00e9 cruceiro e sempre as beiras constru\u00eddas ao aire libre.<\/p>\n

Non s\u00f3 p\u00f3delos atopar por Galicia pero principalmente as s\u00faas orixes son m\u00e1is arraigados no norte da pen\u00ednsula.<\/p>\n

Tr\u00e1tase de verdadeiras obras de arte labradas en pedra, principalmente granito, labrada e esculpida, e aos que o paso do tempo lles ha outorgado numerosas virtudes. As\u00ed, o gran Castelao afirmaba que os cruceiros son \u201cun perd\u00f3n de Deus\u201d,<\/em> afirmaci\u00f3n que asentaba sobre a crenza de que estas estruturas eran erixidas para facerse perdoar alg\u00fan pecado, e moitos\u00a0pecados hab\u00eda que perdoar pois se estima que en terras galegas hai uns 12.000 cruceiros.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

\"Cruceiros<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

\u201cOnde hai un cruceiro houbo sempre un pecado, e cada cruceiro \u00e9 unha oraci\u00f3n de pedra que fixo baixar un perd\u00f3n do Ceo. Reparade nos cruceiros e descubriredes moitos tesouros\u201d.<\/em><\/p>\n

Alfonso Daniel Manuel Rodr\u00edguez Castelao\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

O certo \u00e9 que hai cruceiros moi modestos, pero outros son aut\u00e9nticas obras de arte polo seu impecable traballo escult\u00f3rico. Se se fai calquera ruta senderista pola paisaxe de Galicia, tarde ou cedo, m\u00e1is ou menos apartados dunha poboaci\u00f3n, \u00e9 moi f\u00e1cil que pasemos xunto a un cruceiro.<\/p>\n

Os investigadores consideran que a funci\u00f3n inicial dos cruceiros foi a de cristianizar lugares de culto pag\u00e1ns. A ela haber\u00eda que sumarlle moitas outras: gu\u00edas para os peregrinos, anunciadores da proximidade de santuarios ou sepulturas, conmemoraci\u00f3n de feitos hist\u00f3ricos, protecci\u00f3n fronte a sinistros\u2026<\/p>\n

Os m\u00e1is ilustres canteiros, de cada \u00e9poca, plasmaron os seus mellores oficios, neste singular monumento que fala por si s\u00f3 da relixiosidade dun pobo que soubo expresar no cruceiro o seu: Fe, amor e temor. Pero tam\u00e9n se levantaban os cruceiros en acci\u00f3n de grazas ou para pedir unha sanaci\u00f3n, un milagre, ou para saldar co Todopoderoso unha d\u00e9beda ou un ofrecemento non cumprido. Outros se levantaron para lembrar feitos luctuosos, unha morte, un crime\u2026 Pero tam\u00e9n lembrando acontecementos hist\u00f3ricos ou a suposta aparici\u00f3n da Santa Compa\u00f1a. Como sacro que era, convert\u00eda en sagrado, o lugar onde se colocaba. Rezando ante el ga\u00f1\u00e1banse indulxencias, cando a Igrexa as\u00ed o dispu\u00f1a. Nas prazas do gando, o cruceiro protex\u00eda aos animais, pr\u00f3ximo aos campos auspiciaba boas colleitas; nos cami\u00f1os sinalaba o cami\u00f1o aos peregrinos, os arrieros ou outros cami\u00f1antes.<\/p>\n

Empreg\u00e1base igualmente, para marcar os l\u00edmites xurisdiccionais, civ\u00eds ou eclesi\u00e1sticos\u2026 E nun sen fin de aplicaci\u00f3ns onde intervi\u00f1a a fe dun pobo que atopou no cruceiro o seu mellor aliado para protexerse e ga\u00f1ar o Ceo, ou polo menos para lembrar que exist\u00eda. Esta mesma fe provocou que moitos crentes destinasen aut\u00e9nticas fortunas a levantar cruceiros e desta forma ga\u00f1ar indulxencias, para eles ou alg\u00fan dos seus seres queridos. E na actualidade, como diciamos, est\u00edmase que nas case 4.000 parroquias de Galicia, existen m\u00e1is de 12.000 cruceiros.<\/p>\n

Os m\u00e1is antigos que se conservan datan do s\u00e9culo XIV e son unha fiel imitaci\u00f3n das cruces procesionais g\u00f3ticas.<\/p>\n

Os lugares nos que est\u00e1n m\u00e1is presentes son Galicia e Portugal, pero tam\u00e9n existen noutras zonas de Espa\u00f1a. Cantabria e Castela e Le\u00f3n albergan varios constru\u00eddos al\u00ed in situ. As\u00ed mesmo, Galicia doou exemplares a outras comunidades, tal e como sucedeu co da praza Jacinto Benavente de Madrid.<\/p>\n

\"Cruceiros<\/p>\n

 <\/p>\n

O culto \u00e1s pedras<\/em><\/strong> p\u00e9rdese nos inicios da humanidade, seguramente moito antes dos que podemos imaxinar. As s\u00faas formas, o seu abrigo, a s\u00faa dureza e a s\u00faa materia prima provocaron que pronto o home fix\u00e1sese nelas. En Galicia atopamos manifestaci\u00f3ns megal\u00edticas presentes desde fai miles de anos, pedras que foron lugares de cultos pag\u00e1ns at\u00e9 non fai moito. Moitos destes situ\u00e1banse en lugares especiais, como en encrucilladas e por iso abundan en Galicia as lendas relacionadas con eles e co culto aos cami\u00f1os, como o caso dos menhires que seguramente marcasen o principio dun cami\u00f1o inici\u00e1tico ou a un lugar de reuni\u00f3n ou que marcasen diferentes l\u00edmites.<\/p>\n

A \u00e9poca medieval e o cristianismo provocaron que estes lugares fosen repudiados por ser pag\u00e1ns e por iso foron afastados da doutrina cristi\u00e1. A maior parte foron esnaquizados e marcados con cruces co fin de cristianizar os restos destes cultos megal\u00edticos. Outros foron reconvertidos e quizais moitos deles acabasen sendo cruceiros. Outros monumentos de pedras reconvertidos foron os miliarios romanos que marcaban os cami\u00f1os do imperio. Simplemente cunha cruz encima crear\u00edan as primeiras manifestaci\u00f3ns de cruceiros. Outros ven a s\u00faa orixe nas mesmas aras romanas dedicadas aos deuses da antig\u00fcidade.<\/p>\n

Os cami\u00f1os romanos pronto ser\u00edan utilizados por miles de peregrinos cuxo obxectivo era alcanzar o sepulcro de Santiago e por iso estes miliarios con cruces pasaron a sinalizar o itinerario xacobeo e a ser lugares espirituais e de descanso. Sabemos dabondo que eran innumerables os cami\u00f1os que cruzaban Galicia con direcci\u00f3n a Santiago. Esa necesidade de culto cristi\u00e1n e descanso provocar\u00eda a colocaci\u00f3n de chanzos dando orixe aos cruceiros actuais.<\/p>\n

 <\/p>\n

A orixe dos cruceiros galegos<\/em><\/strong> est\u00e1 intimamente relacionado coa celebraci\u00f3n por parte da Igrexa do Concilio de Trento (1545-1563), segundo o estudo \u201cEcce lignum crucis Orixe dos cruceiros galegos\u201d<\/em> do historiador Salvador Fern\u00e1ndez da Cigo\u00f1a Fraga. En devandito Concilio establec\u00e9ronse as novas normas dogm\u00e1ticas e \u00e9ticas da Igrexa, destacando a presenza de Cristo na Eucarist\u00eda, a conservaci\u00f3n do sete sacramentos e a veneraci\u00f3n de santos e da Virxe Mar\u00eda.<\/p>\n

Este \u00faltimo punto \u00e9 clave para entender a proliferaci\u00f3n dos cruceiros desde ent\u00f3n, xa que se fixo fincap\u00e9 no importante rol de imaxes e obras sacras para lembrar a fe e os beneficios da relixi\u00f3n cat\u00f3lica aos fieis. Non hai ning\u00fan cruceiro anterior ao Concilio. Estes comezaron a multiplicarse a partir da s\u00faa celebraci\u00f3n.<\/p>\n

Doutra banda, Fern\u00e1ndez da Cigo\u00f1a Fraga sinala que o asentamento da Santa Inquisici\u00f3n en Galicia en 1562 puido ser determinante para o incremento da construci\u00f3n destas obras relixiosas. Esta instituci\u00f3n era a encargada de loitar contra a herex\u00eda e contra aquelas doutrinas e actitudes contrarias \u00e1s Igrexas. Os seus l\u00edderes non mandaron constru\u00edr os cruceiros, pero a presenza da Inquisici\u00f3n en terras galegas deixou o cami\u00f1o libre aos artistas e escultores cat\u00f3licos para a s\u00faa creaci\u00f3n.<\/p>\n

 <\/p>\n