{"id":8331,"date":"2026-04-08T20:39:57","date_gmt":"2026-04-08T19:39:57","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=8331"},"modified":"2026-04-08T20:39:57","modified_gmt":"2026-04-08T19:39:57","slug":"romasanta-a-lenda-do-home-lobo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/romasanta-a-lenda-do-home-lobo\/","title":{"rendered":"Romasanta, a lenda do home lobo"},"content":{"rendered":"

Hai apenas uns d\u00edas, tiven a oportunidade de realizar unha visita ao Mosteiro de San Pedro das Rocas, na provincia de Ourense.\u00a0 Para chegar ao mosteiro fun andando polo Cami\u00f1o Real desde o pobo de Esgos. Mentres gozaba do marabilloso bosque aut\u00f3ctono que rodea ao Mosteiro, era inevitable non pensar que estaba a pisar o cami\u00f1o que percorreu Romasanta<\/em><\/strong>, co\u00f1ecido como o home lobo galego,\u00a0 e que nese mesmo cami\u00f1o posiblemente enganaba \u00e1s s\u00faas v\u00edtimas para despois facelas desaparecer.<\/p>\n

Dacabalo entre a lenda e a realidade, Romasanta pasou \u00e1 historia tam\u00e9n con outros alcumes: Home do unto, Lobishmome, Lobo da xente ou Sacamantecas.<\/p>\n

 <\/p>\n

Pero quen era Romasanta?<\/em><\/strong><\/p>\n

Romasanta foi o primeiro asasino en serie do que se te\u00f1en probas documentais en Espa\u00f1a\u2026 e era galego.<\/p>\n

\"Manuel

Manuel Blanco Romasanta<\/em><\/p><\/div>\n

O seu nome completo era Manuel Branco Romasanta, nacido en 1809 no lugar de Regueiro, na fregues\u00eda de Santa Ba\u00eda, no municipio de Esgos (Ourense), co\u00f1ecido por iso como o home lobo de Esgos<\/em>. Morreu no penal de Ceuta en 1863, asegurando que unha maldici\u00f3n (a fada)<\/em> o convertera en lic\u00e1ntropo, situaci\u00f3n que lle imped\u00eda reprimir os seus instintos. Atrib\u00faenselle, polo menos, 13 asasinatos, a\u00ednda que el s\u00f3 reco\u00f1eceu 9.<\/p>\n

Pero Romasanta foi e \u00e9 obxecto de estudo non s\u00f3 por ser un dos primeiros asasinos en serie documentados a nivel nacional,\u00a0 nin por ser o \u00fanico caso de licantrop\u00eda cl\u00ednica rexistrado,\u00a0 sen\u00f3n polo seu peculiar\u00a0 desenvolvemento que, posiblemente, influ\u00edu no devir da s\u00faa historia.<\/p>\n

Est\u00e1 constatado, pola s\u00faa partida de nacemento, que Romasanta naceu aparentemente como unha nena loura \u00e1 que chamar\u00edan Manuela e como tal foi tratada at\u00e9 cumprir o oito anos. Manuel ti\u00f1a \u00f3rganos sexuais femininos, pero xeraba gran cantidade de hormonas masculinas. Os estudos forenses levados a cabo na actualidade, coinciden en que Manuel sufr\u00eda hermafroditismo. As historias contan, ademais, que Romasanta non alcanzou o metro corenta de altura.<\/p>\n

Outra versi\u00f3n f\u00e1lanos de que con data posterior ao seu nacemento engad\u00edseselle unha \u00e1 o seu nome (Manuel) para as\u00ed enmascarar a orixe dun ser repudiado polos seus veci\u00f1os.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Partida

Partida de Bautismo de Romasanta, onde aparece inscrita como Manuela<\/em><\/p><\/div>\n

Par\u00e9monos un momento e fagamos un esforzo imaxinando a vida de Manuel sendo un neno, no m\u00e1is profundo da terra Galega, a principios do s\u00e9culo XIX, onde a persistente presenza da n\u00e9boa, os frondosos bosques e as crenzas, posiblemente convidaban a buscar explicaci\u00f3ns celestiais ou infernais. Custa crer que Manuel non fose condenado por bruxar\u00eda, acusado pola Igrexa, ou encerrado baixo sete chaves en calquera cuchitril. Evidentemente non existen documentos da \u00e9poca que testemu\u00f1an a infancia de Manuel. \u00c9 posible que a enfermidade antes comentada fose a causante dos horribles feitos que marcaron a s\u00faa vida.<\/p>\n

A pesar das circunstancias que rodearon o seu nacemento e o desenvolvemento da s\u00faa nenez, Manuel sab\u00eda ler e escribir, algo in\u00e9dito nunha \u00e9poca na que o analfabetismo era predominante, e m\u00e1is nestas terras. Este feito no contexto da \u00e9poca s\u00f3 pode ser debido a tres circunstancias: ou Manuel desenvolveu unha intelixencia elevada que lle facilitou o autoaprendizaxe, ou era froito dunha familia desafogada que non dubidou en axuntar esforzos para protexer a un neno diferente, ou ben a Igrexa hab\u00edao acollido e formouno.<\/p>\n

Fose o que fose o sucedido, das actas xudiciais despr\u00e9ndese que Manuel era unha persoa que non s\u00f3 sab\u00eda ler e escribir, sen\u00f3n que coidaba o seu l\u00e9xico \u00e1 hora de expresarse, o que tam\u00e9n lle dotaba dun certo poder de seduci\u00f3n e de credibilidade<\/em> ante o pobo, algo, que sen d\u00fabida, axudar\u00edalle \u00e1 hora de captar \u00e1s s\u00faas v\u00edtimas.<\/p>\n

Aos 22 anos Manuel contrae matrimonio con Francisca G\u00f3mez, e exerce como xastre, pero tres anos despois a s\u00faa muller falece e cambia o seu oficio polo de vendedor ambulante, percorrendo o noroeste da pen\u00ednsula ib\u00e9rica, o que facilitar\u00e1 o seu modus operandi.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Os crimes <\/em><\/strong><\/p>\n

Podemos situar o primeiro crime de Romasanta en Le\u00f3n, en torno ao ano 1844. Atrib\u00faeselle o asasinato dun alguacil -Vicente Fern\u00e1ndez- que o persegu\u00eda para embargarlle unha d\u00e9beda contra\u00edda cun tendeiro. A ra\u00edz do ese asasinato, Romasanta enfr\u00f3ntase por primeira vez coa Xustiza, sendo condenado a 10 anos de prisi\u00f3n. Pero Romasanta deuse \u00e1 fuga. Foi declarado en rebeld\u00eda pero logrou esconderse e vivir\u00a0 durante meses criando ga\u00f1ado na fronteira galaico-portuguesa.<\/p>\n

\u00c9 por ent\u00f3n cando Romasanta proba o sangue e inicia o cami\u00f1o cara ao asasinato en serie que xa non finalizar\u00e1 at\u00e9 o seu apresamento.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Romasanta reaparece no pobo de Allariz, en Ourense, no que se asenta como un veci\u00f1o m\u00e1is, e establece unha gran relaci\u00f3n co p\u00e1rroco. Coa s\u00faa aparencia de home piadoso, amable e culto -lembremos que sab\u00eda ler e escribir-, conv\u00e9rtese nun veci\u00f1o exemplar disposto a axudar aos demais.<\/p>\n

Nun mundo rural castigado pola fame e a falta de porvir, era habitual que se tentase buscar un futuro mellor fose de Galicia. Neste contexto co\u00f1ece Manuel a Manuela Garc\u00eda Branco e a s\u00faa\u00a0 filla, \u00e1s que non dubida en ofrecerlles unha boa casa na que traballar en Cantabria. Br\u00edndase a acompa\u00f1alas, reaparecendo no pobo semanas despois contando a historia da fabulosa casa que lles atopou, acompa\u00f1\u00e1ndoa dunha carta que entregou aos familiares das s\u00faas v\u00edtimas para non levantar sospeitas. Evidentemente a carta fora redactada por el, pero non ao ditado de Manuela e a s\u00faa filla.<\/p>\n

Alentadas por este futuro prometedor, o cami\u00f1o de Manuela foi seguido por Benita Garc\u00eda, Josefa Garc\u00eda e Antonia R\u00faa, acompa\u00f1adas en moitos casos polos seus fillos e fillas de pouca idade. Todas elas emprenderon un cami\u00f1o sen retorno, agradecidas pola escolta voluntariosa de Manuel Romasanta para asucar as moitas veces tenebrosas sendas\u00a0 da Galicia do s\u00e9culo XIX. Ningunha delas chegar\u00eda ao seu suposto destino!.<\/p>\n

As s\u00faas v\u00edtimas eran mulleres, en ocasi\u00f3ns acompa\u00f1adas polos seus fillos ou fillas, que pertenc\u00edan aos municipios de Laza, Montederramo e Vilar e Barrio. Est\u00edmouse en nove o n\u00famero de v\u00edtimas, e homes e d\u00faas mulleres, con idades comprendidas entre o tres anos, de Peregrina R\u00faa, e os 50 anos, de Josefa Garc\u00eda.<\/p>\n

Pero, pasado o tempo e ante a falta de noticias das desaparecidas, os veci\u00f1os comezan a sospeitar do tendeiro. Os rumores de que vend\u00eda graxa e xab\u00f3n no veci\u00f1o Portugal, extra\u00eddos da graxa humana,\u00a0 e o achado de varias pertenzas das v\u00edtimas que foran vendidas, estend\u00e9ronse rapidamente polo pobo. Alertado polo p\u00e1rroco, Romasanta foxe a Castela. Ao chegar al\u00ed tenta facerse pasar por un xornaleiro galego m\u00e1is dos que habitualmente se desprazaban para a sega, achegando unha documentaci\u00f3n falsa que lle identifica como Antonio G\u00f3mez.<\/p>\n

No cami\u00f1o da s\u00faa fuxida, Romasanta deixa un regueiro de desaparici\u00f3ns ata que, finalmente, \u00e9 apresado en Toledo no ano 1852 e trasladado a Allariz para ser xulgado. Romasanta ten 43 anos.<\/p>\n

No momento do seu apresamento, Romasanta non conta con identificaci\u00f3n, pero se leva consigo un calendario lunar, documento curioso en relaci\u00f3n coa s\u00faa declaraci\u00f3n posterior na que xustifica os seus crimes no embruxamento sufrido (por causa dunha fada<\/em>) que fac\u00eda que se convertese en home lobo en contra da s\u00faa vontade.<\/p>\n

 <\/p>\n

O xu\u00edzo: a lenda do home lobo<\/em><\/strong><\/p>\n

In\u00edciase as\u00ed un\u00a0 proceso xudicial, que durar\u00e1 2 anos,\u00a0 cuxo testemu\u00f1o documental se haxa no arquivo do Reino de Galicia, inici\u00e1ndose o seu sumario coa frase\u00a0 \u201cVai de oficio a causa 1778 contra o home lobo Manuel Branco, por varios asasinatos. Allariz, Abril de 1853\u201d.<\/em>\u00a0 O sumario xudicial consta de 7 tomos que suman m\u00e1is de 2.000 p\u00e1xinas e conv\u00e9rtese no primeiro caso dun asasino m\u00faltiple, co\u00f1ecido e investigado polo sistema xudicial espa\u00f1ol, do que se ten constancia, e na \u00fanica causa contra un home lobo.<\/p>\n

\"Portada

Portada Xuizo Romasanta<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Romasanta confesa matar a 9 das 17 v\u00edtimas que se lle atribu\u00edan e xustifica a s\u00faa proceder nunha maldici\u00f3n realizada por unha fada<\/em> na noite de San Pedro, maldici\u00f3n que provocaba que se transformase, as noites de l\u00faa chea, nun lobo, e cuxos instintos lle levaban a matar e devorar \u00e1s s\u00faas v\u00edtimas. Sinala na s\u00faa declaraci\u00f3n, que tras recuperar a s\u00faa forma humana, cinco d\u00edas despois, e con iso o uso da raz\u00f3n perdida, lembraba o que fixera e, en consecuencia choraba sen consolo. Conclu\u00eda afirmando que a maldici\u00f3n duraba uns anos, e que estes xa se cumpriron.<\/p>\n

Nace as\u00ed a lenda do home lobo, derivada duns\u00a0 asasinatos en serie nos que nunca foron achados os cad\u00e1veres.<\/p>\n

Ante esta aterradora confesi\u00f3n, o seu avogado, Manuel R\u00faa Figueroa, inicia unha tenaz defensa fundamentada en 2 alicerces: o valor da confesi\u00f3n e a s\u00faa (in) capacidade mental.<\/p>\n

O presunto asasino \u00e9 examinado por 6 facultativos de Allariz, 4 m\u00e9dicos e 2 cirurxi\u00e1ns,\u00a0 que concl\u00faen afirmando que non ven causa mental algunha que lle leva a cometer eses asasinatos. O acto procesual concl\u00fae que non hai o m\u00e1is m\u00ednimo vestixio de perder a raz\u00f3n. Tratar\u00edase, en consecuencia, dun malvado de claro entendemento.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ante a conclusi\u00f3n un\u00e1nime dos facultativos, Romasanta \u00e9 sentenciado a matar por garrote vil.<\/p>\n

\"Rese\u00f1a

Rese\u00f1a xuizo Romasanta<\/em><\/p><\/div>\n

Pero\u2026 chegados a este punto, e ante a solicitude dun hipnotizador de teatro co\u00f1ecido como Doutor Philips -posiblemente a instancia do avogado do propio Romasanta-, a ra\u00ed\u00f1a Isabel II conmutou a pena de morte pola de cadea perpetua, atendendo a petici\u00f3n fundamentada no argumento de que Romosanta poder\u00eda ser obxecto de estudo por parte da comunidade cient\u00edfica, algo que nunca sucedeu.<\/p>\n

O seu falecemento tivo lugar no penal de Ceuta en 1863, a\u00ednda que se desco\u00f1ece onde est\u00e1n enterrados os seus restos, pero a s\u00faa lenda perdura a trav\u00e9s dos anos e o seu esp\u00edrito, a\u00ednda hoxe, rolda os cami\u00f1os galegos.<\/p>\n

Se paseas polo Cami\u00f1o Real<\/em> de Esgos posiblemente un calafr\u00edo percorra ti espi\u00f1a dorsal e apurar\u00e1s o paso para chegar at\u00e9 o Peto d\u00e1s \u00e1nimas<\/a> que che transmitir\u00e1 unha certa tranquilidade.<\/p>\n

\"Camino

Camino Real, Esgos – Ourense<\/em><\/p><\/div>\n

As teor\u00edas do seu comportamento<\/em><\/strong><\/p>\n

Moitos son os estudos que se realizaron sobre a persoa de Romasanta, chegando a formularse distintas teor\u00edas en relaci\u00f3n coas causas que lle levaron ao asasinato das s\u00faas v\u00edtimas:<\/p>\n

    \n
  • Por unha banda sinal\u00e1ronse causas econ\u00f3micas<\/u><\/em>. A ambici\u00f3n de Romasanta levar\u00edalle a acometer unha serie de asasinatos que lle prov\u00edan de materia prima para fabricar e vender os seus produtos (graxa e xab\u00f3n), ademais de todas as pertenzas que estas persoas portaban no seu cami\u00f1o cara a unha suposta vida mellor.<\/li>\n
  • A enfermidade mental<\/u><\/em> foi outra das teor\u00edas baralladas. A s\u00faa alteraci\u00f3n xen\u00e9tica, co\u00f1ecida como pseudohermafroditismo feminino<\/em>, pola cal ti\u00f1a \u00f3rganos sexuais femininos, pero xeraba tal cantidade de testosterona que lle fac\u00eda parecer un home, poder\u00eda ser a orixe do trastorno mental e de conduta.<\/li>\n
  • Unha terceira teor\u00eda defende que a inxesta en mal estado do centeo co que fac\u00edan o pan causado polo cornezuelo (toxina producida por fungos par\u00e1sitos), co\u00f1ecido coloquialmente como o lume de San Antonio<\/u><\/em>, foi a orixe das alucinaci\u00f3ns que sufriu Romasanta, cr\u00e9ndose a s\u00faa historia de que se convert\u00eda en home lobo nas noites de l\u00faa chea.<\/li>\n<\/ul>\n

    Lonxe a\u00ednda dunha teor\u00eda un\u00e1nime, o certo \u00e9 que nos d\u00edas de l\u00faa chea nos montes de Ourense cando se escoita o ouveo do lobo, \u00e9 inevitable non pensar en Manuel Branco Romasanta, o lic\u00e1ntropo de Esgos.<\/p>\n

     <\/p>\n

    A Nosa Recomendaci\u00f3n:<\/h2>\n