{"id":8204,"date":"2026-04-08T21:28:11","date_gmt":"2026-04-08T20:28:11","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=8204"},"modified":"2026-04-08T21:28:11","modified_gmt":"2026-04-08T20:28:11","slug":"o-peto-das-animas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/o-peto-das-animas\/","title":{"rendered":"O peto d\u00e1s \u00e1nimas"},"content":{"rendered":"

En Galicia, terra de brumas e de meigas, a vida e a morte foron sempre da man. Non se pode concibir a vida sen o misterio da morte. Nunha terra onde historicamente imperou o minifundismo e o illamento, a presenza da morte afectaba a todos os membros da parroquia que eran avisados da s\u00faa chegada a trav\u00e9s das camp\u00e1s da igrexa. Rituais como o velorio, os responsos e o enterro non deixaban de ter un certo aire \u201cfestivo\u201d<\/em> do que participaba, e participa a\u00ednda hoxe, todo o pobo.<\/p>\n

Este ritual de car\u00e1cter ancestral que se repite con cada falecemento ten a s\u00faa explicaci\u00f3n simb\u00f3lica, a\u00ednda que ao practicalo non sexamos conscientes diso. O traslado do defunto desde a s\u00faa casa \u00e1 igrexa polos seus seres queridos que portan o f\u00e9retro, simboliza o paso do mundo dos vivos ao mundo dos mortos. En Galicia \u00e9 habitual a celebraci\u00f3n dunha misa co corpo presente. Despois da misa o destino da comitiva \u00e9 o cemiterio, xeralmente localizado no atrio da igrexa, que \u00e9 o centro neur\u00e1lxico do pobo.<\/p>\n

Pero o ritual non acaba co enterramento. A partir dese momento empeza toda unha sarta de novenas (misas para rezar pola s\u00faa alma), a celebraci\u00f3n do aniversario do falecemento (cabodano<\/em>), o loito da familia m\u00e1is achegada para visualizar o duelo, e a cita de novembro (d\u00eda de defuntos<\/em>) onde toca engalanar o lugar do enterramento.<\/p>\n

Pero m\u00e1is al\u00f3 deste ritual, atopamos tam\u00e9n toda unha serie de s\u00edmbolos nos que se concentran moitas das ideas sobre a morte e cuxa finalidade non deixa de ser o non esquecernos dos nosos. Entre estes s\u00edmbolos ch\u00e1mannos a atenci\u00f3n os chamados petos d\u00e1s \u00e1nimas.<\/em><\/strong><\/p>\n

\"Peto

Peto d\u00e1s \u00e1nimas, Arnoia (Ourense)<\/em><\/p><\/div>\n

Os petos d\u00e1s \u00e1nimas<\/em> son pequenos santuarios realizados, habitualmente, en pedra que podemos atopar nos cami\u00f1os, encrucilladas e igrexas de Galicia e o norte de Portugal. Estes santuarios acaban formando parte da paisaxe e a\u00ednda que normalmente identif\u00edquese co \u00e1mbito relixioso, non nos paramos a pensar o motivo polo que se atopan, fundamentalmente,\u00a0 nas encrucilladas dos cami\u00f1os. Pero,\u2026 vaiamos por partes.<\/p>\n

Finalidade<\/em><\/strong><\/p>\n

Os petos de \u00e1nimas<\/em> son pequenos santuarios, realizados xeralmente en pedra gran\u00edtica, que serven para manter o recordo das almas do Purgatorio e rogar por elas. Cumpren unha dobre funci\u00f3n: por unha banda evidencian a boa acci\u00f3n de quen o manda constru\u00edr, e doutra banda son un beneficio para as almas en pena da comunidade. Permiten dar esmolas para a s\u00faa axuda e moitos deles levan inscrici\u00f3ns como: “ACORD\u00c1DEVOS DE N\u00d3S….”<\/em> para que se pida pola s\u00faa alma, coa esperanza de que se contin\u00fae a tradici\u00f3n e as\u00ed, unha vez mortos os que agora rezan, r\u00e9cese tam\u00e9n por eles. Os devotos poden p\u00f3r veas e rezar fronte \u00e1 imaxe que adoita presidir estes pequenos santurarios.<\/p>\n

\"Peto

Peto d\u00e1s \u00e1nimas, Cotobade (Pontevedra)<\/em><\/p><\/div>\n

Orixe<\/em><\/strong><\/p>\n

A herdanza celta do sentido da morte en Galicia sufriu unha forte influencia do cristianismo onde, por mor da Contrarreforma do s\u00e9culo XVI, a idea do Purgatorio as\u00e9ntase con forza en todo o territorio.\u00a0 Por iso \u00e9 polo que a maior\u00eda destas construci\u00f3ns sexan, desde o punto de vista art\u00edstico, de estilo barroco.<\/p>\n

Son as xesu\u00edtas os que difunden a idea do Purgatorio en resposta \u00e1s novas correntes protestantes, quen defend\u00edan a inexistencia do Purgatorio, xa que Jes\u00fas hab\u00edanos redimido do pecado coa s\u00faa morte e resurrecci\u00f3n.<\/p>\n

A situaci\u00f3n socioecon\u00f3mica e xeogr\u00e1fica de Galicia, caracterizada polo escaso \u00e1mbito poboacional da parroquia, o autoabastecemento e as dif\u00edciles comunicaci\u00f3ns co exterior, debido \u00e1 s\u00faa orograf\u00eda, conformaba un contexto ideal para que se producise a intenci\u00f3n dos seus habitantes para enlazar a idea da vida e a morte, unido iso \u00e1 existencia do Purgatorio que xustificaba o perd\u00f3n dos pecados veniais, a condici\u00f3n de que os vivos que aqu\u00ed deixaban suplicaran o seu perd\u00f3n.<\/p>\n

Neste contexto, os petos d\u00e1s \u00e1nimas<\/em> ve\u00f1en ser unha expresi\u00f3n art\u00edstica e orixinal da intensa preocupaci\u00f3n pola morte, pero entendida esta como un medo ao esquecemento, a que ningu\u00e9n nos lembre, que \u00e9 realmente o que subxace neste sentimento relixioso.<\/p>\n

Estrutura<\/em><\/strong><\/p>\n

Os petos d\u00e1s \u00e1nimas<\/em> non responden a un \u00fanico modelo, sen\u00f3n que presentan diversas tipolox\u00edas: m\u00f3biles e fixos, de madeira ou de cantar\u00eda,… Pero nesta publicaci\u00f3n centrar\u00e9monos exclusivamente nestes \u00faltimos.<\/p>\n

Como podemos identificar que estamos diante dun peto d\u00e1s \u00e1nimas<\/em>?. Moi f\u00e1cil! Os petos d\u00e1s \u00e1nimas<\/em> son pequenas capelas feitas en pedra gran\u00edtica, que adoitan ter unha cavidade no corpo central. \u00c1s veces repres\u00e9ntanse, nun relevo ou pintura, \u00e1s \u00e1nimas do Purgatorio. Contan tam\u00e9n cunha hucha ou moedeiro (peto) onde depositar a esmola. A maior\u00eda destes santuarios adoitan estar coroados por unha cruz.<\/p>\n

\"Peto

Peto d\u00e1s \u00e1nimas, Cami\u00f1o Vello de Bora, Pontevedra<\/em><\/p><\/div>\n

Nos petos d\u00e1s \u00e1nimas, podemos distinguir tres partes fundamentais:<\/em><\/strong><\/p>\n

    \n
  • Parte Inferior<\/em>. Base rematada, \u00e1s veces, en forma de mesa. Sustenta a parte central. Nela local\u00edzase un pequeno burato ou lugar para depositar a esmola que, moitas veces, t\u00e1pase cun ferro de pechada cun cadeado (alxibeira<\/em>).<\/li>\n
  • Parte central.<\/em> Onde se talla unha cavidade ou fornela en forma de capela rematada un con arco de medio punto (buqueira<\/em>). Neste van col\u00f3case o relevo de pedra ou madeira.<\/li>\n
  • Parte superior.<\/em> Adoitan estar rematados por un front\u00f3n coroado por unha cruz. Dependendo do seu maior ou menor riqueza arquitect\u00f3nica os remates poden conter unha figura de Cristo, unhas borlas barrocas e mesmo un reloxo de sol.<\/li>\n<\/ul>\n

    Como curiosidade, hei de dicir que recentemente tiven a oportunidade de visitar o peto d\u00e1s \u00e1nimas<\/em> de Meiro\u00e1, no cami\u00f1o cara a San Pedro das Rocas, mosteiro situado no coraz\u00f3n da Ribeira Sacra, fornelas. At\u00f3pase situado a escasos quil\u00f3metros do pobo de Esgos, na encrucillada de dous cami\u00f1os dunha fermosa paraxe do bosque aut\u00f3ctono galego, no chamado Cami\u00f1o Real (preciosa ruta circular, de 9 kms de lonxitude, frecuentada polos senderistas). \u00c9 de claro estilo barroco e, a\u00ednda que o tempo deteriorouno, non conseguiu que perda o seu halo de misterio. A\u00ednda que actualmente carece de imaxinar\u00eda e da s\u00faa posible coroaci\u00f3n coa cruz e borlas barrocas, non por iso perdeu o impacto e respecto que ocasiona ao cami\u00f1ante, imp\u00f3ndose no cami\u00f1o e lembr\u00e1ndonos que a vida \u00e9 unha encrucillada onde debemos elixir, a risco de equivocarnos, entre a senda que conduce ao ben e a senda que conduce ao mal.<\/p>\n

    \"Peto

    Peto d\u00e1s \u00e1nimas, Cami\u00f1o Real, Esgos (Ourense)<\/em><\/p><\/div>\n

    Localizaci\u00f3n<\/em><\/strong><\/p>\n

    Xa sinalamos que os petos d\u00e1s \u00e1nimas<\/em> local\u00edzanse en lugares de gran visibilidade, do mesmo xeito que os Cruceiros. Pero fundamentalmente at\u00f3panse nas encrucilladas de cami\u00f1os. Esa localizaci\u00f3n non \u00e9 elixida o azar, sen\u00f3n que o cruzamento de cami\u00f1os simboliza a dualidade: o ben e o mal; o visible e o invisible; a vida e a morte.<\/p>\n

    As encrucilladas de cami\u00f1os en Galicia foron o punto de encontro das meigas e o paseo obrigado da Santa Compa\u00f1a. A Igrexa tentou cristianizar estas pr\u00e1cticas herexes mediante a colocaci\u00f3n de s\u00edmbolos cristi\u00e1ns nas cruces de cami\u00f1os. Co que non contaba a Igrexa \u00e9 que o feito de colocar un s\u00edmbolo relixioso nas encrucilladas, confirmaba para a crenza popular a existencia das meigas e da Santa Compa\u00f1a.<\/p>\n

    Interpretaci\u00f3n<\/em><\/strong><\/p>\n

    Podemos interpretar o significado dos petos d\u00e1s \u00e1nimas<\/em> desde un punto de vista ideol\u00f3xico, econ\u00f3mico, art\u00edstico e social.<\/p>\n

    Desde un punto de vista ideol\u00f3xico<\/strong>, estas construci\u00f3ns deixan constancia da influencia cristi\u00e1 sobre a mentalidade popular. Foi a Igrexa o art\u00edfice da propagaci\u00f3n da doutrina do Purgatorio fronte ao castigo eterno. A mediados do s\u00e9culo XVII,\u00a0 e por mor da Contrarreforma, en Galicia calara a idea do Purgatorio como un castigo temporal e paso intermedio entre o Ceo e o\u00a0 Inferno, onde as almas pod\u00edan librarse deste \u00faltimo e alcanzar o primeiro a trav\u00e9s das oraci\u00f3ns e das boas obras dos vivos que lembraban aos seus mortos.<\/p>\n

    Desde unha visi\u00f3n econ\u00f3mica<\/strong>, non debemos esquecer que os petos<\/em> estaban destinados a recoller ofrendas e esmolas dos cami\u00f1antes. As doaz\u00f3ns \u00e1 Igrexa depositadas nos petos xunto cos cepillos limosneros, constitu\u00edan importantes fontes da econom\u00eda parroquial. Estas esmolas ou ofrendas depositadas nos petos estaban destinadas \u00e1s misas polos defuntos.<\/p>\n

    Desde unha perspectiva art\u00edstica<\/strong>,\u00a0 os petos<\/em> representan unha manifestaci\u00f3n art\u00edstica popular de car\u00e1cter local. Resalta o car\u00e1cter colectivo e comunal destas obras onde os artes\u00e1ns permanecen no anonimato, pero nas que con todo existe unha preocupaci\u00f3n pola calidade t\u00e9cnica, maior que a existente noutros traballos artesanais. \u00c9 evidente a influencia do barroco galego nos seus elementos: formas redondeadas, expresi\u00f3n, horror vacui, o uso de cores vivas e naturais, simetr\u00eda compositiva,?<\/p>\n

    A linguaxe art\u00edstica empregado tanto na forma como, no seu caso, nas cores, \u00e9 moi directo e facilmente comprensible para un pobo no que o analfabetismo \u00e9 predominante entre os s\u00e9culos XVII e XIX.<\/p>\n

     <\/p>\n

    Lectura recomendada:<\/strong><\/em><\/p>\n