{"id":8028,"date":"2026-05-08T19:54:45","date_gmt":"2026-05-08T18:54:45","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=8028"},"modified":"2026-05-08T19:54:45","modified_gmt":"2026-05-08T18:54:45","slug":"o-calzado-na-idade-media","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/o-calzado-na-idade-media\/","title":{"rendered":"O calzado na Idade Media"},"content":{"rendered":"<p>No noso af\u00e1n por co\u00f1ecer todos os aspectos que conformaban a forma en que se viv\u00eda durante as diferentes \u00e9pocas hist\u00f3ricas, cond\u00facenos hoxe \u00e1 an\u00e1lise do <strong><em>Calzado na Idade Media.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>En primeiro lugar imos tentar centrar a orixe e significado da palabra calzado. Tr\u00e1tase dunha\u00a0voz que ten unha orixe algo incerto. Sigamos algunhas pistas:<\/p>\n<ul>\n<li>No Cantar do M\u00edo Cid, do ano 1140 p\u00f3dese ler o voc\u00e1bulo <em>\u201c\u00e7apato\u201d (\u00absobr&#8217;ellas uns \u00e7apatos que a grant huebra son\u00bb). <\/em><\/li>\n<li>Do mesmo xeito, en escrituras castel\u00e1s do ano 978 p\u00f3dese atopar escrito <em>\u201czapatones aut abarcas\u201d. <\/em><\/li>\n<li>Tam\u00e9n na Vida de Santa Mar\u00eda Egipciaca, poema *hagiogr\u00e1fico do s\u00e9culo XIII lese: <em>\u201cPor alimpiarse de seus pecados non cal\u00e7ava \u00e7apatos\u201d.<\/em><\/li>\n<\/ul>\n<p>Parece ser que o termo prov\u00e9n da palabra turca <em>\u201dzabata\u201d<\/em>, que era o coiro do boi curtido ou adobado que se usaba para facer calzados. E que del se orixinou o termo zapata, documentado no s\u00e9culo XI e que perdurou at\u00e9 principios do s\u00e9culo XVI, e que ser\u00e1 calzado feminino.<\/p>\n<p>Con todo, tam\u00e9n se atopa no s\u00e9culo XIII o termo zapat\u00f3n que segundo a investigadora Cianca Aguilar pode facer alusi\u00f3n ao basto da s\u00faa forma, ao zapato da armadura ou pode estar relacionado cun calzado con forma de bota.<\/p>\n<p>En termos xerais poderiamos dicir que durante a Idade Media, como \u00e9 l\u00f3xico, foi cambiando ao longo dos anos, a\u00ednda que a partir do s\u00e9culo X, impor\u00edase o uso dun tipo de zapato lixeiro, c\u00f3modo, confeccionado con coiro fino e normalmente apuntado na s\u00faa fronte. Sobre este tipo xen\u00e9rico caber\u00eda falar de dous tipos diferentes de calzado: as babuchas e os bot\u00edns. Son dous tipos diferentes de calzado, pois mentres o primeiro, propio do mundo \u00e1rabe, \u00e9 un zapato que non ten tac\u00f3n, o segundo \u00e9 o zapato de uso m\u00e1is com\u00fan na Europa cristi\u00e1, con m\u00e1is corpo, confeccionando normalmente con coiro, pano ou lenzo, era dun perfil bastante diferente \u00e1 babucha, xa que cubr\u00eda todo o p\u00e9 e parte da perna.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_8018\" style=\"width: 160px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8018\" class=\"wp-image-8018 size-thumbnail\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Babuchas-150x150.jpg\" alt=\"Babuchas\" width=\"150\" height=\"150\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Babuchas-150x150.jpg 150w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Babuchas-300x300.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><p id=\"caption-attachment-8018\" class=\"wp-caption-text\"><em>Babuchas<\/em><\/p><\/div>\n<p>Tal e como sucede con moitos dos \u00fatiles e costumes actuais, a orixe dos mesmos hai que buscalos na antig\u00fcidade, no seo das primeiras civilizaci\u00f3ns. Fagamos pois, unha breve <strong><em>primeira aproximaci\u00f3n hist\u00f3rica \u00e1 orixe e uso do calzado:<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Atopamos rastros do uso dalg\u00fan tipo de calzado por parte dos nosos antepasados, a finais do paleol\u00edtico, ao redor de fai uns 15.000 anos, tal e como testemu\u00f1an algunhas pinturas rupestres nas que de forma esquem\u00e1tica repres\u00e9ntanse a uns homes e mulleres cunha especie de bot\u00edns e botas, respectivamente.<\/p>\n<div id=\"attachment_8012\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8012\" class=\"wp-image-8012 size-medium\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Calzado-en-la-antiguedad-300x150.jpg\" alt=\"Calzado en la antig\u00fcedad\" width=\"300\" height=\"150\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Calzado-en-la-antiguedad-300x150.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Calzado-en-la-antiguedad.jpg 605w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-8012\" class=\"wp-caption-text\"><em>Calzado na antig\u00fcedade<\/em><span style=\"color: #111111; font-family: 'normal Arial', Helvetica, sans-serif; font-size: 14px;\">.<\/span><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Despois de cumprir a s\u00faa inicial funci\u00f3n, de protecci\u00f3n dos p\u00e9s, o calzado foise convertendo, igual que a vestimenta e os enxovais nun s\u00edmbolo que denotaba as diferenzas existentes entre as persoas que conviv\u00edan nun mesmo espazo e tempo.<\/p>\n<p>En Exipto, unicamente o fara\u00f3n e os dignatarios estaban autorizados levar calzado. Utilizaban un tipo de sandalia elaborada con palla trenzada ou l\u00e1minas de folla de palmeira. Esta peza tan s\u00f3 era utilizada polos homes e o seu uso era cerimonial, ben para reafirmar a figura do fara\u00f3n, ou ben para expresar a vitoria sobre os inimigos, pois nas sandalias do fara\u00f3n represent\u00e1banse os rostros dos inimigos vencidos.<\/p>\n<p>Entre as civilizaci\u00f3ns mesopot\u00e1micas o uso da sandalia xeneralizouse. E na antiga Grecia empez\u00e1ronse a adaptar os zapatos a todo tipo de p\u00e9 e actividade: para guerreiros, sacerdotes, nobres\u2026 Tan s\u00f3 os homes libres utilizaban zapatos. E \u00e9 nesta \u00e9poca cando os homes empezan a diversificar os tipos de calzado, adapt\u00e1ndoos a todo tipo de p\u00e9 e actividade, xa fosen cidad\u00e1ns, guerreiros, sacerdotes, etc. Atopamos numerosos testemu\u00f1os, como Homero, quen describe aos heroes calzando luxosas sandalias, ou o historiador e xe\u00f3grafo Pausanias quen afirmaba que s\u00f3 os deuses deben calzar sandalias douradas.<\/p>\n<p>En Roma o calzado indicaba a clase social e, os c\u00f3nsules por exemplo usaban zapatos brancos, os senadores zapatos marr\u00f3ns prendidos por catro cintas negras de coiro atadas con dous n\u00f3s, e o calzado tradicional das lexi\u00f3ns eran os bot\u00edns que descubr\u00edan os dedos.<\/p>\n<p>A civilizaci\u00f3n romana mostrou unha pequena evoluci\u00f3n na xeneralizaci\u00f3n do uso do calzado, a pesar diso os escravos andaban descalzos e os criminais fac\u00edano con pesados zapatos de madeira. O calzado obt\u00e9n ent\u00f3n un car\u00e1cter de s\u00edmbolo que indica o status social. Naqueles tempos o calzado m\u00e1is usado era a sandalia, a\u00ednda que tam\u00e9n exist\u00eda outro tipo de zapato, a bota.<\/p>\n<p>Tam\u00e9n hai casos nos que durante a historia, os dese\u00f1os do calzado converteuno case un elemento de tortura. A Confucio, pensador chin\u00e9s, ocorr\u00e9uselle dicir hai 25 s\u00e9culos que a muller deb\u00eda imitar ao andar<em> \u201co ondear flexible do salgueiro\u201d. <\/em>Con este fin, na antiga China, imp\u00faxoselles \u00e1 muller a reduci\u00f3n do tama\u00f1o do p\u00e9 at\u00e9 un terzo do seu desenvolvemento natural para conseguir o que eles chaman <em>\u201ca flor de loto\u201d<\/em>, ideal de sensualidade e elegancia. Toda unha barbaridade.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E feita esta introduci\u00f3n centr\u00e9monos xa no contido anticipado polo t\u00edtulo deste post.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>En primeiro lugar, lembremos que <strong><em>a Idade Media comeza tras a ca\u00edda do imperio romano no s\u00e9culo V e termina no s\u00e9culo XV<\/em><\/strong> tras unha grave crise iniciada no s\u00e9culo XIV. As invasi\u00f3ns e asentamento dos pobos xermanos no Imperio\u00a0 romano cambiou a Europa completamente,\u00a0 instalouse unha\u00a0 cultura primitiva,\u00a0 pero\u00a0 sen que se perdese do todo a anterior, moito m\u00e1is evolucionada. No s\u00e9culo IX, a chegada ao poder da dinast\u00eda carolinxia supuxo o inicio dunha nova unidade europea baseada no legado romano, posto que o poder pol\u00edtico do emperador Carlomagno dependeu de reformas administrativas nas que utilizou materiais, m\u00e9todos e obxectivos do extinto mundo romano.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>\u00c9 na Idade Media cando se produce un cambio no uso que se lle d\u00e1 ao calzado.<\/em><\/strong> Unha vez xeneralizado o seu uso por parte do pobo, o significado simb\u00f3lico desaparece e comeza a cobrar forza o gusto polo est\u00e9tico. Dito doutra forma, o zapato empeza a ser un elemento fundamental para enxalzar as virtudes ou tapar os posibles defectos nos p\u00e9s.<\/p>\n<p>O calzado medieval depend\u00eda da clase social \u00e1 que se pertenc\u00eda, pod\u00edan ser sandalias, zocos, zapatos, botas e mesmo calzas adheridas ao p\u00e9 con solas apuntadas e longas. Na Idade Media, homes e\u00a0 mulleres usaban zapatos de coiro\u00a0 moi semellantes \u00e1s zapatillas. A clase m\u00e1is pobre da \u00e9poca Medieval\u00a0 usaba zocos de madeira que eran moi duradeiros. En cambio os nobres medievais usaban como calzado botas de pel e seda.<\/p>\n<div id=\"attachment_8020\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8020\" class=\"wp-image-8020 size-medium\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zuecos-300x201.jpg\" alt=\"Zuecos\" width=\"300\" height=\"201\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zuecos-300x201.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zuecos-1024x686.jpg 1024w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zuecos-768x514.jpg 768w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Zuecos.jpg 1280w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-8020\" class=\"wp-caption-text\"><em>Zocos<\/em><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Entre os s\u00e9culos VII ao IX<\/em><\/strong>,\u00a0 a \u00e9poca visig\u00f3tica, o calzado occidental transformouse. Hai moi escasa iconograf\u00eda m\u00f3stranos un tipo de peza ben axustada ao p\u00e9, segundo o perfil do mesmo, c\u00f3nico na punteira e cubrindo o nocello. Son soados pola s\u00faa elegancia os zapatos de Carlomagno. Triunfa o zapato en punta curva, moda sorprendente polo pouco pr\u00e1ctico que resultaba, sobre todo cando empezou a esaxerarse.<\/p>\n<p>Xurdiu o zapato de punta retorta como distintivo de clase social: mentres m\u00e1is cent\u00edmetros med\u00eda a punta, maior prestixio social denotaba quen o calzaba.<\/p>\n<p><strong><em>No s\u00e9culo IX<\/em><\/strong>\u00a0 as\u00a0 <em>\u201cpoulaines\u201d\u00a0 <\/em>ou<em> \u201ccrackowes\u201d<\/em> fabricados na cidade de Cracovia, en Polonia,\u00a0 comezaron\u00a0 a difundirse entre os homes de Espa\u00f1a, Inglaterra e Alema\u00f1a. A moda masculina foi determinando que a punta dos zapatos se fose estilizando e alargando cada vez m\u00e1is; alg\u00fans chegaron a ter puntas de 18 polgadas, que ent\u00f3n se dobraban cara arriba e amarr\u00e1banse ao nocello.<\/p>\n<div id=\"attachment_8014\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8014\" class=\"wp-image-8014 size-medium\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Poulaines-o-crackowes-300x203.jpg\" alt=\"Polaines o crackowes\" width=\"300\" height=\"203\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Poulaines-o-crackowes-300x203.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Poulaines-o-crackowes.jpg 389w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-8014\" class=\"wp-caption-text\"><em>Polaines ou crackowes <\/em><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Nos s\u00e9culos do X ao XI<\/em><\/strong> o aspecto do calzado segue sendo m\u00e1is ou menos abotinado. Hai documentados zapatos de coiro cubertos con seda bordadas, pedras preciosas, perlas e mesmo tinguidos. O cordob\u00e1n, por exemplo, pod\u00eda ser branco ou negro.<\/p>\n<p>Nos Beatos ou C\u00f3dices temos abundantes imaxes, nos que se observa tam\u00e9n calzado \u00e1 moda cordobesa, \u00e9 dicir, coas puntas cara arriba.<\/p>\n<p><strong><em>Durante o s\u00e9culo XI<\/em><\/strong>, Europa atop\u00e1base nun per\u00edodo de evoluci\u00f3n desco\u00f1ecido at\u00e9 ese momento. A \u00e9poca das grandes invasi\u00f3ns chegara ao seu fin e o continente europeo experimentaba o crecemento din\u00e1mico dunha poboaci\u00f3n xa asentada. Renaceron a vida urbana e o comercio regular a gran escala e desenvolveuse unha sociedade e cultura que foron complexas, din\u00e1micas e innovadoras. Cara ao ano 1000 ten lugar un renacemento do calzado, que co ascenso da burgues\u00eda t\u00f3rnase m\u00e1is refinado. O artes\u00e1n zapateiro logra unha alta consideraci\u00f3n social na \u00faltima etapa da Idade Media, sendo tam\u00e9n un elemento dinamizador da econom\u00eda. Os seus produtos, con todo, pod\u00edan ser bastante inc\u00f3modos e estra\u00f1os. En xeral, poder\u00edase dicir que no ver\u00e1n se usaban as albarcas, e nos sitios fr\u00edos acompa\u00f1\u00e1banse dunha especie de calcet\u00edns de pel co coiro por f\u00f3ra e a pel por dentro, sandalias, de influencia romana ou zapatos coa punta retorta, influencia musulm\u00e1.<\/p>\n<p>Os homes tam\u00e9n usaban botas altas e baixas. Normalmente o material m\u00e1is usado era o coiro de vaca, a\u00ednda que para as clases m\u00e1is ricas tam\u00e9n hab\u00eda coiro de cabra, cuxo prezo era m\u00e1is elevado.<\/p>\n<p><strong><em>Durante o rom\u00e1nico, s\u00e9culo XII,<\/em><\/strong> o calzado m\u00e1is caro era de pel de alta calidade e fina, que se segue fabricando de guadamec\u00ed e de badana curtida, e que pod\u00eda ir en relevo. Por suposto, pod\u00edase complementar con teas, como o cendal, e decor\u00e1banse con tiras de coiro. A cor adoitaba ser o do curtido natural, pero hab\u00edaos negros, brancos, vermellos, marfil&#8230; A finais de s\u00e9culo, na iconograf\u00eda, p\u00f3dense ver zapatos medievais con orellas, farpados (con flocos ou tiras). Tam\u00e9n se observan adornos na parte central, sobre o empine e\/ou os laterais, que ben poden ser viras ou tiras de pel, badana ou vaqueta, ou pasamaner\u00eda bordada en ouro. Hainos pechados e abotinados, con ou sen lazada.<\/p>\n<p><strong><em>Xa no s\u00e9culo XIII<\/em><\/strong>, o habitual era o uso de sandalias, zocos e borcegu\u00edes (como botas militares), e os zapatos moi apauantados e mesmo as mesmas calzas, que a mi\u00fado levaban adheridas ao p\u00e9 unhas solas apuntadas e longas segundo a clase social, non todos levaban calzado. Poder\u00eda dicirse que o calzado masculino adopta tres formas principais: botas de coiro que chegan at\u00e9 o xeonllo, os t\u00edpicos zapatos \u00e1 altura do nocello, e a a\u00ednda inusual, pero pr\u00e1ctica, innovaci\u00f3n de combinar as calzas cunha sola de coiro, facendo innecesarios os zapatos. As punteiras longas e apuntadas son caracter\u00edsticas. As cores m\u00e1is populares son o tostado, o canela, o p\u00farpura, o amarelo, o vermello, o negro e o verde.<\/p>\n<div id=\"attachment_8008\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8008\" class=\"size-medium wp-image-8008\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Borceguis-300x287.png\" alt=\"borcegu\u00edes\" width=\"300\" height=\"287\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Borceguis-300x287.png 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Borceguis.png 320w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-8008\" class=\"wp-caption-text\"><em>Borcegu\u00edes<\/em><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Neste s\u00e9culo hai unha variedade importante de zapatos medievais:<\/p>\n<ul>\n<li><em>Escotados en pico na s\u00faa cara interna<\/em>, escotadura que se pod\u00eda pechar con cord\u00f3ns.<\/li>\n<li><em>Fenestrados:<\/em> abertos no empeine, que se pechaban cunha tira por medio dunha fibela ou dun bot\u00f3n.<\/li>\n<li><em>Calados a modo de rejilla<\/em>, v\u00e9ndose a trav\u00e9s dos buracos as calzas.<\/li>\n<li><em>Punta prolongada e torcida<\/em> cara arriba.<\/li>\n<\/ul>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>No s\u00e9culo XIV<\/em><\/strong> s\u00e9guense levando os zapatos calados, e agora tam\u00e9n se escota aos dous lados. A finais de s\u00e9culo chega a moda internacional dos zapatos terminados en puntas moi longas e lixeiramente c\u00f3ncava: as co\u00f1ecidas polainas, a\u00ednda que non alcanzasen as esaxeraci\u00f3ns doutros pa\u00edses como Francia; estar\u00e1n de moda at\u00e9 inicios do s\u00e9culo XV. Tam\u00e9n se usan moito os zapatos pechados e abrochados cunha trabilla nun lado desde o terceiro cuarto do s\u00e9culo XIV at\u00e9 xa mediado do s\u00e9culo seguinte. Crese que foi no s\u00e9culo XIV cando se empezan a coser solas extra.<\/p>\n<p>Como an\u00e9cdota, dicir que o Rei Eduardo III viuse obrigado a emitir un decreto no que se limitou a lonxitude das puntas a tan s\u00f3 5 cm.\u00a0 xa que as descomunais puntas dos zapatos ingleses\u00a0 constitu\u00edan un verdadeiro\u00a0 perigo. Para cami\u00f1ar, era necesario amarrar as puntas \u00e1 cintura cun cord\u00f3n de seda porque med\u00edan at\u00e9 50 cm. Carlos VIII ti\u00f1a os p\u00e9s tan deformes que non pod\u00eda usar esas polainas apuntadas, as\u00ed que simplemente prohibiunas, ordenando o uso de zapatos\u00a0 anchos, cadrados ou redondeados. Apareceron ent\u00f3n uns zapatos semellantes\u00a0 \u00e1s zapatillas actuais de ballet, cuxa punta\u00a0 aos poucos foi fac\u00e9ndose m\u00e1is ancha e cadrada, xeralmente sen taco, con cord\u00f3ns ou correas. A eses\u00a0 zapatos moio anchoss chamoullos\u00a0 &#8220;<em>pico de pato&#8221;<\/em>,\u00a0 <em>\u201cmorro de vaca\u201d<\/em>,\u00a0 ou <em>\u201cpata de oso\u201d <\/em>e\u00a0 ti\u00f1an sola\u00a0 de coiro e empeine de veludo.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>A partir do s\u00e9culo XIV<\/em><\/strong> e at\u00e9 o XVII evolucionan os altos chapines (especie de chanclos con cortiza moi grosa sobre a sola), que os levaban as se\u00f1oras elegantes. Ambos os sexos usaban unha especie de zapatillas abertas fabricadas con coiro, de cabra para as clases m\u00e1is adi\u00f1eiradas, ou de vaca para o com\u00fan da poboaci\u00f3n. \u00c1s veces, os homes levaban botas.<\/p>\n<p>Nesta \u00e9poca empezan a ser os personaxes p\u00fablicos os que marcar\u00e1n a moda. As\u00ed, por exemplo, Godofredo de Plantagenet calzaba polainas para disimular unha excrecencia na punta do p\u00e9. Carlos VIII usaba tac\u00f3n de punta cadrada para cubrir os seus p\u00e9s de seis dedos, e Lu\u00eds XIV pon de moda o zapato de tac\u00f3n co fin de disimular a s\u00faa curta altura.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>No s\u00e9culo XV<\/em><\/strong> os textos citan zapatos medievais pechados, abertos, abotinados (moi axustado que cobre o nocello), con <em>\u201cleng\u00fcezuela\u201d<\/em> ou leng\u00fceta (porta no empeine, con d\u00faas pezas laterais para abrilo ou pechalo con cordas), conborlas, etc.<\/p>\n<p><em>\u00abEn los pies [&#8230;], quando gapatos de cuerda con puntas mucho luengas, con galochas o sin ellas; quando gapatos romos con alcorques o sin ellos, ya blancos y de uenado, ya de diuersos colores con puertas o syn puertas, con cayreles de aro 212 o de seda labrados, ya de muchos lazos ya de un lazo, ya abiertos ya cerrados\u00bb<\/em>, Hernando de Talavera.<\/p>\n<p>E cara aos anos 50 regresa o calzado medieval apuntado, alcanzando a s\u00faa m\u00e1xima esaxeraci\u00f3n nos anos 70. A finais desta d\u00e9cada a punta pasa a ser roma. Nos anos 90 ponse de moda a punta cadrada de orixe centroeuropeo.<\/p>\n<div id=\"attachment_8016\" style=\"width: 160px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8016\" class=\"wp-image-8016 size-thumbnail\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Chapines-150x150.jpg\" alt=\"Chapines\" width=\"150\" height=\"150\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Chapines-150x150.jpg 150w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Chapines-300x300.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Chapines.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><p id=\"caption-attachment-8016\" class=\"wp-caption-text\"><em>Chapins<\/em><\/p><\/div>\n<p>Doutra banda, unha moda de orixe espa\u00f1ola revolucionou o calzado a finais da Idade Media: a dos <strong><em>chapins<\/em><\/strong><em>,<\/em> moda que triunfou en Venecia e Florencia onde fixeron furor os zapatos de plataforma, de madeira lixeira forrados de tis\u00fa ou coiro. Para cami\u00f1ar sobre este zapato feminino requir\u00edase o apoio dun gal\u00e1n ou dunha serventa; as ca\u00eddas eran perigosas, xa que pod\u00edan chegar a alcanzar o vinte cent\u00edmetros de altura. Aquel tipo de calzado non era a\u00ednda o suficientemente ergon\u00f3mico para que o seu uso, polo menos ao principio, non fose unha aut\u00e9ntica tortura, polo que se confiaba aos criados a tarefa de utilizalos previamente para ilos acomodando. A iso, hai que engadir a suposta crenza medieval de que estrear algo novo era cousa plebea, de mal gusto.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Se nos fixamos agora nunha das partes do calzado, <strong><em>o tac\u00f3n<\/em><\/strong>, temos que dicir que o tac\u00f3n non tardo moitos anos en aparecer, pero non alcanzou o seu tama\u00f1o actual desde a s\u00faa orixe, sen\u00f3n que foi un fen\u00f3meno lento. Creceu cent\u00edmetro a cent\u00edmetro, ao longo dos s\u00e9culos para chegar ao exceso no s\u00e9culo XVI.<\/p>\n<p>Ademais, a diferenza da moda actual imperante, o zapato de tac\u00f3n non era exclusivo de mulleres, se non que foi o home o primeiro en levar tac\u00f3ns.<\/p>\n<p>Parece ser que foi un pobo de Anatolia, os hititas, o que inventou o zapato de tac\u00f3n, onde por primeira vez se clavete\u00f3 a sola de coiro da bota con grosas tachuelas de ferro para facilitar o agarre. \u00c9 probable que una das raz\u00f3ns para iso tivese que ver co feito de montar dacabalo. Os tac\u00f3ns contribu\u00edan a fixar o p\u00e9 no estribo, por iso a bota foi a primeira peza do calzado en levar tac\u00f3n.<\/p>\n<p>\u00c1 s\u00faa popularidade durante a Idade Media e os S\u00e9culos de Ouro contribu\u00edu o que ao ser de terra o pavimento das r\u00faas a choiva embarraba as v\u00edas urbanas convert\u00e9ndoas nun bulleiral. Sen contar os excrementos de animais e persoas.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Repasemos os diferentes tipos de calzado durante a Idade Media:<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Se nos centramos no tipo de calzado habitual en terras hispanas, durante a Idade Media, teriamos que fixarnos nas versi\u00f3ns m\u00e1is populares: ab\u00e1rcaa e a esparte\u00f1a (ou alpargata).<\/p>\n<p><strong><em>A abarca<\/em><\/strong> \u00e9 de fabricaci\u00f3n, en principio, moi simple, xa que consta dunha base formada por un anaco de coiro que se atopa fixado por medio de correas. Tr\u00e1tase dun tipo de calzado moi antigo, pois foi utilizado, tal e como se constatou, nas civilizaci\u00f3ns Mesopot\u00e1micas e o antigo Exipto.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>A esparte\u00f1a<\/em><\/strong> era un tipo de calzado que se fabricaba fundamentalmente a partir de fibras vexetais, o esparto. Tanto a sola como o tal\u00f3n realiz\u00e1banse con este material. O problema \u00e9 que era un calzado pouco adecuado para climas h\u00famidos e fr\u00edos. E \u00e9 nestas zonas precisamente onde aparece o zoco. Tr\u00e1tase dun tipo de calzado que ten como base un persoal de madeira, a\u00ednda que nalg\u00fans casos reforz\u00e1sese con finos ferros de ferro. D\u00e1se a circunstancia de que se produc\u00eda e utilizaba tanto en terras cristi\u00e1s como nas zonas musulm\u00e1s, a\u00ednda que neste caso o zoco era totalmente aberto, salvo unha banda lateral para suxeitalo.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Outro tipo de calzado era <strong><em>o alcorque<\/em><\/strong>, que se conformaba en base ao uso da cortiza. Elaborados con madeira da familia dos carballos, como son os alcornoques e as aci\u00f1eiras. En terras musulm\u00e1s era un calzado de gran difusi\u00f3n, no entanto demostraron gran mestr\u00eda na s\u00faa fabricaci\u00f3n. O uso de ab\u00e1rcalas ad\u00f3itase relacionar cos membros das ordes mon\u00e1sticas, a\u00ednda que se utilizaban combinadas cunha calceta ou media para atenuar os rigores clim\u00e1ticos. Ti\u00f1an en parte un valor simb\u00f3lico, pois son unha mostra de humildade, ao estar limitado o seu uso \u00e1s clases m\u00e1is modestas.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Se falamos do <strong><em>borcegu\u00ed<\/em><\/strong>, falamos dun tipo de zapato que cobre todo o\u00a0 p\u00e9, inclu\u00eddo o nocello e o empeine, atado con cord\u00f3ns ou correas. Como \u00e9 obvio, trat\u00e1base dun produto bastante exclusivo e fabric\u00e1banse con materiais moi diversos, como: a badana, guadamec\u00ed ou cordob\u00e1n.<\/p>\n<p>Hai un testemu\u00f1o hist\u00f3rico do obsequio duns borcegu\u00eds que o rei de Granada, Muhammed V, quen haxa polo ano 1379, fixo a Enrique de Tr\u00e1stamara, fillo bastardo do rei Alfonso XI, e que segundo as lendas que perviviron, a pesar da beleza dos mesmos, lograda a base de brocados e bordados, estaba, supostamente, impregnados cun veleno que provocou a morte do rei.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E volvendo aos materiais con que se confeccionaban os borcegu\u00eds, hai que apuntar que a pel m\u00e1is basta era a badana. Tr\u00e1tase dun coiro de carneiro ou ovella, substancialmente m\u00e1is barato que o do cordob\u00e1n.<\/p>\n<p><strong><em>O cordob\u00e1n<\/em><\/strong>, era un coiro\u00a0 de cabra de gran calidade, lixeiro e suave, que se elaboraba mediante a t\u00e9cnica de estampaci\u00f3n ou labrado, traballado; produc\u00edase principalmente, na cidade de C\u00f3rdoba (de a\u00ed o seu nome) durante a dominaci\u00f3n \u00e1rabe. Trat\u00e1base dun calzado moi popular, utilizado polas clases altas europeas (tal \u00e9 as\u00ed que un termo franc\u00e9s derivado de cordob\u00e1n, <em>\u201ccordonnier\u201d<\/em> \u00e9 usado para designar a un zapateiro) e tam\u00e9n moi do gusto musulm\u00e1n, xa fose tinguido en branco ou ouro,\u00a0 tal e como testemu\u00f1a un edicto do Rei Alfonso X, o Sabio, do ano 1252, que prohib\u00eda expresamente este tipo de tinguidura. O cordob\u00e1n \u00e9 unha pel moi forte e fermosamente traballada. O cordob\u00e1n exportouse a toda Europa tinguido de branca, vermello e negro.<\/p>\n<div id=\"attachment_8006\" style=\"width: 290px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8006\" class=\"wp-image-8006 size-full\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Cordoban.jpg\" alt=\"Cordob\u00e1n\" width=\"280\" height=\"133\" title=\"\"><p id=\"caption-attachment-8006\" class=\"wp-caption-text\"><em>Cordob\u00e1n<\/em><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Queremos facer tam\u00e9n menci\u00f3n ao motivo polo que o calzado utilizado polos \u00e1rabes e xudeus, estaba lixeiramente curvado na s\u00faa punta. E \u00e9 que o calzado, tal e como diciamos ao principio desta publicaci\u00f3n ti\u00f1a tam\u00e9n un significado simb\u00f3lico, tanto en dignidades como en fidelidades relixiosas. No caso dos moz\u00e1rabes (lembremos que eran cristi\u00e1ns instalados en territorio musulm\u00e1n dentro da Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica) estaban dispensados de uso dun zapato e cada cor (algo bastante habitual en comunidades cristi\u00e1s minoritarias dentro do mundo \u00e1rabe)<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Outro tipo de calzado eran <strong><em>os estivais<\/em><\/strong>, o calzado m\u00e1is caro e o m\u00e1is luxoso, sobre todo se estaba feito de cordob\u00e1n. Eran unha especie de botas altas e tan flexibles que eran capaces de axustarse \u00e1 perna: coma se de medias trat\u00e1sese. A s\u00faa elaboraci\u00f3n quedaba suxeita a m\u00faltiples limitaci\u00f3ns marcadas polas leis suntuarias (que ti\u00f1an por obxecto evitar o uso \u00a0de determinadas produtos que se consideraban privativos da alta nobreza e as clases aristocr\u00e1ticas). Alg\u00fans zapateiros por exemplo, pod\u00edan sufrir a amputaci\u00f3n do dedo pulgar que, polo seu particular uso, pod\u00eda incapacitarles para exercer o oficio, se vend\u00edan produtos desta natureza a compradores podentes a\u00ednda que plebeyos.<\/p>\n<p>Os alcohoneros, escribans, porteiros e ballesteiros ti\u00f1an prohibido utilizar zapatos dourados. S\u00f3 se exceptuaba de tal disposici\u00f3n<em> \u201caos servidores maiores de cada oficio\u201d.<\/em><\/p>\n<p>A diferenza da Al-Andalus onde cami\u00f1ar descalzo \u00e9 habitual at\u00e9 certo punto, na Espa\u00f1a cristi\u00e1 s\u00f3 <em>&#8220;os nenos, os tolos e os esmoleiros&#8221;<\/em> adoitan absterse do uso do zapato. A excepci\u00f3n m\u00e1rcana aqueles que, polas peculiaridades do seu oficio, requiren desprenderse do calzado, como poden ser os mari\u00f1eiros.<\/p>\n<div id=\"attachment_8010\" style=\"width: 160px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8010\" class=\"wp-image-8010 size-thumbnail\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Botas-150x150.jpg\" alt=\"Botas\" width=\"150\" height=\"150\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Botas-150x150.jpg 150w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Botas-300x300.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Botas-768x768.jpg 768w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Botas.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><p id=\"caption-attachment-8010\" class=\"wp-caption-text\"><em>Botas<\/em><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>En canto \u00e1 bota, hai que dicir que na Idade Media trat\u00e1base dun calzado tipicamente masculino. E hab\u00edaos dedos tipos, de cana alta e de cana baixa. Adoit\u00e1banse adornar con cord\u00f3ns e pezas de metal.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>As mulleres<\/em><\/strong> adoitaban utilizar delicados zapatos de seda ou veludo, chamados chinelas, que estaban forrados de distintas cores acordes co vestido da dama. Ademais, as cortes\u00e1s e prostitutas, utilizaban especialmente <strong><em>o chap\u00edn<\/em><\/strong>, que era unha especie de chanclo de cortiza, forrado de cordob\u00e1n, de grosas solas e elevadas plataformas, de at\u00e9 75 cm de altura, especiais para a choiva.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>A burgues\u00eda medieval era a que utilizaba principalmente as calzas con zoco, tipo de calzado composto de d\u00faas pezas, unha calza con sola suxeita \u00e1 parte inferior e un zoco ou pat\u00edn para introducila. Isto permit\u00eda cami\u00f1ar polas sucias r\u00faas da cidade e logo, ao chegar \u00e1 casa pod\u00edan quitar as calzas embarradas.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Se nos centramos no tipo de calzado utilizado polos eclesi\u00e1sticos, teriamos que centrarnos fundamentalmente na <strong><em>c\u00e1liga<\/em><\/strong> (denominaci\u00f3n que nos lembra as <em>caligae<\/em> utilizadas na antiga Roma) e que consist\u00edan nunhas polainas. Nun principio ser\u00eda utilizado polo clero das capas m\u00e1is baixas, pero co tempo ser\u00edan tam\u00e9n utilizadas polos estamentos m\u00e1is altos da xerarqu\u00eda eclesi\u00e1stica.<\/p>\n<div id=\"attachment_8004\" style=\"width: 160px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8004\" class=\"wp-image-8004 size-thumbnail\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Caliga-150x150.jpg\" alt=\"Caliga\" width=\"150\" height=\"150\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Caliga-150x150.jpg 150w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Caliga-300x300.jpg 300w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><p id=\"caption-attachment-8004\" class=\"wp-caption-text\"><em>Caliga <\/em><\/p><\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em>Un caso particular poder\u00eda ser o calzado utilizado polos peregrinos que fac\u00edan o Cami\u00f1o de Santiago<\/em><\/strong>. O certo \u00e9 que os textos hist\u00f3ricos de contido xacobeo apenas ofrecen datos sobre iso, seguramente porque a estas pezas non se lles outorgaba a mesma relevancia que a outros\u00a0 elementos da indumentaria, como a capa, o bord\u00f3n ou o zurr\u00f3n.<\/p>\n<p>S\u00e1bese que a maior parte dos peregrinos medievais viaxaban descalzos. Cabe lembrar que o propio <em>Codex Calixtinus<\/em>, no s\u00e9culo XII, recomenda facer o cami\u00f1o descalzo por canto leva de v\u00eda de perfeccionamento persoal e espiritual: <em>\u201cOs ap\u00f3stolos foron peregrinos, pois o Se\u00f1or enviounos sen di\u00f1eiro nin calzado\u201d, <\/em>adv\u00edrtese no libro I.<\/p>\n<p>A partir do s\u00e9culo XV todo indica que o calzado se perfeccionou, apareceron os bot\u00edns e o n\u00famero de peregrinos sen alg\u00fan tipo de zapato diminu\u00edu de forma dr\u00e1stica.<\/p>\n<p>Tam\u00e9n hai que dicir que hai noticias da existencia de zapateiros ao longo do Cami\u00f1o de Santiago, quen centraban parte da s\u00faa actividade na atenci\u00f3n aos peregrinos. Constatouse que na vila leonesa de Astorga, pola que cruza o Cami\u00f1o franc\u00e9s, o gremio de zapateiros arranxaba gratis o calzado aos peregrinos.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>E iso \u00e9 todo por hoxe. Confiamos en que esta entrada resultase do voso interese.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em><u>Bibliograf\u00eda principal:<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n<p>Bernis Madrazo, C. <em>\u201cIndumentaria medieval espa\u00f1ola\u201d.<\/em> Instituto Diego Vel\u00e1zquez. CSIC<\/p>\n<p><em>Enlaces web:<\/em><\/p>\n<ul>\n<li>Arteguias.com<\/li>\n<li>lacasadelmundo.com<\/li>\n<li>lacasadelrecreador.com<\/li>\n<li>revistadelasartes.com<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>No noso af\u00e1n por co\u00f1ecer todos os aspectos que conformaban a forma en que se viv\u00eda durante as diferentes \u00e9pocas hist\u00f3ricas, cond\u00facenos hoxe \u00e1 an\u00e1lise do Calzado na Idade Media. En primeiro lugar imos tentar centrar a orixe e significado da palabra calzado. Tr\u00e1tase dunha\u00a0voz que ten unha orixe algo incerto. Sigamos algunhas pistas: No&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8030,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[391,222,221],"tags":[1402,1403,1404,1405,1406,1407,407,229,271,531,1408,537,862,1410,392,237,268,1409],"class_list":["post-8028","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edad-media-gl","category-idade-media","category-recuncho-da-historia","tag-abarca-gl","tag-alcorque-gl","tag-babuchas-gl","tag-borcegui-gl","tag-calzado-gl","tag-cordoban-gl","tag-costumbres-gl","tag-costumes","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-edad-media-gl","tag-espartena-gl","tag-idade-media","tag-medievo-gl","tag-roupa-e-complementos","tag-sociedad-gl","tag-sociedade","tag-vestimenta-gl","tag-zapatos-gl","category-391","category-222","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8028","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8028"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8028\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8207,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8028\/revisions\/8207"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8030"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8028"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8028"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8028"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}