{"id":7960,"date":"2026-04-08T18:58:14","date_gmt":"2026-04-08T17:58:14","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=7960"},"modified":"2026-04-08T18:58:14","modified_gmt":"2026-04-08T17:58:14","slug":"a-igrexa-de-santiago-apostol-na-coruna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/a-igrexa-de-santiago-apostol-na-coruna\/","title":{"rendered":"A Igrexa de Santiago Ap\u00f3stol, na Coru\u00f1a"},"content":{"rendered":"

Hoxe dedicamos esta entrada a unha igrexa singular, a m\u00e1is antiga da cidade da Coru\u00f1a, a igrexa de Santiago Ap\u00f3stolo.<\/em><\/strong><\/p>\n

Esta igrexa at\u00f3pase na zona denominada \u201cCidade Vella\u201d <\/em>a escasos 150 metros ao sueste da praza de Mar\u00eda Pita, famosa pola s\u00faa beleza, cos seus edificios porticados e por acoller tam\u00e9n a sede do Concello coru\u00f1\u00e9s.<\/p>\n

A igrexa non \u00e9 de grandes dimensi\u00f3ns, pois mide ao redor de 36 x 18 metros e est\u00e1 orientada con lixeira desviaci\u00f3n ao sur. Est\u00e1 constru\u00edda sobre a roca viva que aflora cara \u00e1 r\u00faa Santiago. A planta ten forma de cruz latina e un precioso altar maior. Os muros laterais artic\u00falanse mediante contrafortes e d\u00faas portadas formadas por arcos de medio punto.<\/p>\n

Tr\u00e1tase dunha igrexa orixinalmente rom\u00e1nica<\/em><\/strong>, con posteriores retoques g\u00f3ticos, cuxa estrutura inicial, propia da escola compostel\u00e1 do s\u00e9culo XII, foi constru\u00edda no ano 1217, a instancias do rei Alfonso IX, e comp\u00f3n unha das fontes de riqueza arquitect\u00f3nica relixiosa m\u00e1is importantes da cidade da Coru\u00f1a. Foi o primeiro templo da actual A Coru\u00f1a e o feito de que se dedicase a Santiago orienta sobre os af\u00e1ns xacobeos do monarca e sobre un dos seus obxectivos: a acollida aos peregrinos que xa no s\u00e9culo XIII recib\u00eda o porto, a\u00ednda que sen alcanzar a afluencia de gran parte das d\u00faas centurias seguintes. Unha proba desta pol\u00edtica \u00e9 o feito de que \u00e1 beira da igrexa se situase un hospital de peregrinos. Son visibles a\u00ednda as s\u00faas iniciais influencias art\u00edsticas compostel\u00e1s, a pesar das reformas posteriores.<\/p>\n

Esa clara advocaci\u00f3n Xacobea xa se advirte na maior\u00eda dos ornamentos ou motivos da decoraci\u00f3n que a comp\u00f3n, como o tres semi-columnas labradas con motivos do cami\u00f1o de Santiago ou ben como o t\u00edmpano coa figura do Ap\u00f3stolo dacabalo. Enc\u00e1drase na escola compostel\u00e1 e cabe dicir que sufriu varios incendios e reconstru\u00eduse varias veces, pero en todo caso soubo manter a s\u00faa esencia.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

A profusi\u00f3n de imaxes de Santiago no templo \u00e9 \u00fanica. A portada principal, g\u00f3tica (seculo XV), flanqu\u00e9ase entre d\u00faas grandes estatuas de Santiago e o seu irm\u00e1n Juan na s\u00faa faceta de ap\u00f3stolos, inclu\u00edndo no t\u00edmpano outra moderna dun Santiago cabaleiro. No fermoso interior a iconograf\u00eda xacobea est\u00e1 presente en diversos detalles decorativos alusivos, como as veneras e tres imaxes do santo, unha medieval sedente aos p\u00e9s do templo e outras d\u00faas moi posteriores: unha preside o altar maior e a segunda \u00e9 un case inevitable matamouros de finais do s\u00e9culo XVIII.<\/p>\n

Xunto coa Colexiata de Sta. Mar\u00eda do Campo, moi pr\u00f3xima, conforma unha parte do importante conxunto hist\u00f3rico da cidade e dos seus “recunchos entra\u00f1ables”.<\/em> Pertence \u00e1 Arquidiocese de Santiago de Compostela.<\/p>\n

A igrexa de Santa Mar\u00eda est\u00e1 erixida sobre un solar que foi considerado sacro na \u00e9poca do imperio, posiblemente un antigo templo romano, a\u00ednda que se considera como rom\u00e1nica, hai que dicir que \u00e1 parte dos exteriores da \u00e1bsida e o muro norte, poucos elementos rom\u00e1nicos hai no seu interior.<\/p>\n

O primeiro de abril do ano 1779 sucedeu un terrible incendio na igrexa, que destru\u00edu case todo o templo, deix\u00e1ndoo en ru\u00ednas. Logo diso, reconstru\u00eduse no que co\u00f1ecemos hoxe como a Igrexa de Santiago.<\/p>\n

 <\/p>\n

Pero vaiamos por pates e analicemos a s\u00faa estrutura e contido:<\/p>\n

A planta<\/em><\/strong>, orixinalmente, estaba dividida en tres naves e \u00e1bsidas, contando as\u00ed con tres portas, dous laterais e a entrada principal. No interior, o tres naves desapareceron, deixando paso a unha planta de sal\u00f3n \u00e1 que abren as \u00e1bsidas. Da primeira cons\u00e9rvase unha pedra cunha inscrici\u00f3n da data da s\u00faa construci\u00f3n, 1133, e da segunda capela existe un p\u00falpito g\u00f3tico de pedra esculpida.<\/p>\n

\"Interior,<\/p>\n

 <\/p>\n

A desaparici\u00f3n da estrutura orixinal rom\u00e1nica, deu lugar a unha\u00a0 \u00fanica nave, xa g\u00f3tica, con arcos diafragma apuntados plenamente g\u00f3ticos, que sustentan un tellado de madeira a d\u00faas augas. Os estribos destes arcos son pilastras con capiteis orixinais das naves laterais do templo inicial.<\/p>\n

 <\/p>\n

En consecuencia, a planta \u00e9 basilical dunha soa nave pero a existencia de tres \u00e1bsidas fainos lembrar a s\u00faa orixe con tres naves respectivas. A \u00e1bsida l\u00e9mbranos ao da Colexiata de Santa Mar\u00eda de Campo. A cuberta \u00e9 a d\u00faas augas e est\u00e1 constru\u00edda en madeira. Descansa sobre arcos apuntados e sost\u00e9\u00f1eno alicerces encostados aos muros e reforzados, como diciamos antes, con contrafortes.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\"Arcos

Arcos apuntados, interior Igrexa Santiago Ap\u00f3stol<\/p><\/div>\n

Os cilindros absidais, de maior altura o central, locen semi-columnas encostadas alz\u00e1ndose a partir de amplo basamento e rematando en capiteis que xunto con canecillos decorados contrib\u00faen a sustentar a cornixa.<\/p>\n

No t\u00edmpano da s\u00faa porta de entrada, baixo a entrada formada por arcos de medio punto, figura unha estatua ecuestre de Santiago Matamouros portando unha estent\u00f3rea espada de cor verde, franqueado por d\u00faas figuras masculinas nas xambas: Santiago \u00e1 dereita e San Juan \u00e1 esquerda.<\/p>\n

\"Portada

Detalle t\u00edmpano portada principal Igrexa Santiago Ap\u00f3stol<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

No t\u00edmpano do portada norte, de inspiraci\u00f3n mateana, at\u00f3pase unha representaci\u00f3n do “Agnus Dei”,<\/em> entre grandes flores, con rosetons que decoran a arquivolta. Na bancada lateral da porta, onde os peregrinos descansaban, podemos observar unha case perdida cabeza de touro.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Agnus

Agnus Dei. Portada Norte Igrexa de Santiago Ap\u00f3stol<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Como an\u00e9cdota dicir que moitos visitantes tenden a ver (normalmente inducidos polos gu\u00edas tur\u00edsticos) a ver o ano 1411, formado polas patas do cordeiro. Se agrandades a imaxe, seguramente v\u00f3s tam\u00e9n a vexades.<\/p>\n

 <\/p>\n

Hai que destacar tam\u00e9n, na portada principal a presenza dun marabilloso roset\u00f3n oxival, de notables dimensi\u00f3ns sobre a embocadura da \u00e1bsida central. \u00c9 interesante, na fachada, a colecci\u00f3n de canecillos con figuras grotescas (1150 ca-1690).<\/p>\n

\"Roset\u00f3n

Roset\u00f3n igrexa Santiago Ap\u00f3stol<\/em><\/p><\/div>\n

Estruturalmente, no interior<\/em><\/strong> as tres \u00e1bsidas locen dobladura na s\u00faa embocadura, e arcos triunfais ao modo benedictino. A\u00ednda se conserva a s\u00faa torre do s\u00e9culo XVII.<\/p>\n

No interior do templo atopamos unha imaxe de Santiago sedente, xa tardo rom\u00e1nica, dos s\u00e9culos *XIII e *XIV. Santiago sost\u00e9n un pergami\u00f1o coa inscrici\u00f3n en lat\u00edn “Jacobus Major Hipaniae Patronus”<\/em> (lembremos que Santiago \u00e9 o principal patr\u00f3n de Espa\u00f1a).\u00a0 Ademais da estatua de Santiago, a Igrexa cont\u00e9n outras imaxes do Arcanxo Gabriel, San Miguel, San Juan Evanxelista, San Pedro e unha Custodia. Hai que destacar unha Crucificado de gran beleza. Tam\u00e9n hai d\u00faas curiosas d\u00faas imaxes pouco frecuentes, nunha mesma igrexa: A Virxe aleitando ao seu Fillo e a Virxe embarazada, aleitando ao Neno. Igualmente conserva no seu interior, varios sepulcros antigos, aras romanas, procedentes da Torre de H\u00e9rcules (do s\u00e9culo II d.C.), varias l\u00e1pidas recuperadas tras varios procesos de escavaci\u00f3n arqueol\u00f3xica e un p\u00falpito de pedra do s\u00e9culo XVII.<\/p>\n

\"Imagen

Imaxe Santiago Ap\u00f3stol na Igresa de Santiago<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Outrora consider\u00e1base a igrexa m\u00e1is importante da Coru\u00f1a, at\u00e9 tal punto que no seu atrio reun\u00edase o concello nos s\u00e9culos XIV e XV. Tam\u00e9n funcionou temporalmente como almac\u00e9n de munici\u00f3ns e documentos.<\/p>\n

En 1589, ante o asedio polas naves e tropas do ingl\u00e9s Francis Drake, que pretend\u00eda chegar at\u00e9 Santiago e o seu sepulcro apost\u00f3lico, os veci\u00f1os prometen un voto anual \u00e1 Virxe do Rosario, actual patroa da cidade, se logran vencer ao inimigo.<\/p>\n

Cabe dicir tam\u00e9n que o gremio de comerciantes tivo a s\u00faa sede neste templo, xa que Santiago era o seu patr\u00f3n, o que incidir\u00eda na relevancia da peregrinaci\u00f3n xacobea para a econom\u00eda da cidade.<\/p>\n

Catalogada como Ben de Interese Cultural<\/em><\/strong> desde 1972.<\/p>\n

 <\/p>\n

Doutra banda hai que dicir, para aqueles lectores que o desco\u00f1ezan, que existe unha ruta do Cami\u00f1o de Santiago<\/em><\/strong> que trasladaba aos peregrinos brit\u00e1nicos, irlandeses e do norte de Europa, que pretend\u00edan evitar as frecuentes guerras centroeuropeas. E na Coru\u00f1a, o punto de arranque obrigado era a igrexa de Santiago, case \u00e1 sa\u00edda das antigas murallas da cidade.<\/p>\n

Tr\u00e1tase pois dun templo de gran tradici\u00f3n xacobea, ante a que comeza o Cami\u00f1o Ingl\u00e9s<\/em><\/strong> na Coru\u00f1a, tal e como o testemu\u00f1a, entre outras fontes, unha l\u00e1pida. Hai que dicir que a cidade da Coru\u00f1a constitu\u00eda un dos principais portos medievais de peregrinos.<\/p>\n

Nos s\u00e9culos XIV e XV, os de maior afluencia peregrinatoria a Santiago a trav\u00e9s da Coru\u00f1a, o punto de inicio da ruta pedestre situ\u00e1base en realidade no mesmo porto, onde desembarcaban centos ou miles de peregrinos, segundo os anos, procedentes de diversas cidades da fachada atl\u00e1ntica europea, sobre todo de Inglaterra. No entanto, a ela comezaron a acudir moitos peregrinos que, tras desembarcar na zona portuaria, daban grazas pola traves\u00eda a un Ap\u00f3stolo sempre disposto a recibilos.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

En calquera caso, responde a profundas ra\u00edces hist\u00f3ricas que sexa agora esta igrexa o simb\u00f3lico punto de inicio do tramo terrestre do Cami\u00f1o Ingl\u00e9s. A ela acud\u00edan moitos dos peregrinos que, tras desembarcar uns pasos m\u00e1is abaixo, na zona portuaria, pasaban a dar grazas pola traves\u00eda a un Ap\u00f3stolo que xa pronto \u00edan saudar en Compostela.<\/p>\n

A igrexa de Santiago constitu\u00edu o primeiro templo relixioso da actual A Coru\u00f1a e o feito de que se dedicase a s\u00faa advocaci\u00f3n ao Ap\u00f3stolo Santiago revela o af\u00e1n xacobeo do monarca Alfonso X, quen impulsou o papel da Coru\u00f1a como v\u00eda de entrada a Compostela. Unha proba desta pol\u00edtica alfonsina \u00e9 o establecemento dun hospital de peregrinos nas proximidades do santuario.<\/p>\n

Tal e como diciamos anteriormente, a profusi\u00f3n de imaxes de Santiago no templo \u00e9 \u00fanica: a portada principal flanqu\u00e9ase entre d\u00faas grandes estatuas de Santiago e o seu irm\u00e1n Juan como ap\u00f3stolos, inclu\u00edndo no t\u00edmpano outra figura m\u00e1is moderna de Santiago Matamouros, quen segundo as cr\u00f3nicas medievais interveu milagrosamente en favor dos cristi\u00e1ns contra os musulm\u00e1ns durante a Batalla de Clavijo (844 d.C.).<\/p>\n

Non en balde, nesta igrexa, e o d\u00eda 25 de xullo, d\u00eda de Santiago, exist\u00eda o mesmo rito que ao chegar \u00e1 Catedral de Santiago: abrazar a figura do ap\u00f3stolo. A\u00ednda hoxe, p\u00f3dese reco\u00f1ecer un percorrido case invisible por detr\u00e1s desta figura.<\/p>\n

 <\/p>\n

E isto \u00e9 todo por hoxe, esperemos resultouvos interesante.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hoxe dedicamos esta entrada a unha igrexa singular, a m\u00e1is antiga da cidade da Coru\u00f1a, a igrexa de Santiago Ap\u00f3stolo. Esta igrexa at\u00f3pase na zona denominada \u201cCidade Vella\u201d a escasos 150 metros ao sueste da praza de Mar\u00eda Pita, famosa pola s\u00faa beleza, cos seus edificios porticados e por acoller tam\u00e9n a sede do Concello…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7941,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[391,222,400,221,379,337],"tags":[302,366,367,1380,1381,247,271,126,868,907,213,214,1081,1382],"class_list":["post-7960","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edad-media-gl","category-idade-media","category-que-ver-gl-2","category-recuncho-da-historia","category-sugerencias-gl","category-suxestions-gl","tag-a-coruna-gl","tag-arquitectura-gl","tag-arte-gl","tag-camino-de-santiago-gl","tag-camino-ingles-gl","tag-centros-historicos-gl","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-galicia-gl","tag-iglesia-gl","tag-igrexa","tag-noroeste-peninsular-gl","tag-peninsula-iberica-gl","tag-romanico-gl","tag-santiago-apostol-gl","category-391","category-222","category-400","category-221","category-379","category-337","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7960","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7960"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7964,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7960\/revisions\/7964"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7941"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}