{"id":7062,"date":"2026-04-08T11:29:08","date_gmt":"2026-04-08T10:29:08","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=7062"},"modified":"2026-04-08T11:29:08","modified_gmt":"2026-04-08T10:29:08","slug":"a-vida-durante-o-neolitico","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/a-vida-durante-o-neolitico\/","title":{"rendered":"A vida durante o Neol\u00edtico"},"content":{"rendered":"<p>Para abordar o contido desta nova entrada no Blog, en primeiro lugar debemos situar a \u00e9poca co\u00f1ecida como <strong><em>Neol\u00edtico.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>O Neol\u00edtico \u00e9 un dos per\u00edodos en que a historiograf\u00eda tradicional divide a historia da humanidade e que se caracteriza pola adopci\u00f3n dun sistema econ\u00f3mico baseado na agricultura e a gandar\u00eda e a vida sedentaria en aldeas.<\/p>\n<p>Esta era <strong><em>comeza coa finalizaci\u00f3n do Mesol\u00edtico<\/em><\/strong>, cifr\u00e1ndoa en torno ao ano 6.000 a.C., e durando at\u00e9 o 3.000 a.C. Tr\u00e1tase dun per\u00edodo, que xunto co Paleol\u00edtico e o Mesol\u00edtico configuran o que v\u00e9n en denominar como Idade de Pedra.<\/p>\n<p>O propio termo, Neol\u00edtico, est\u00e1 formado en base a d\u00faas ra\u00edces gregas: \u03bd\u03ad\u03bf\u03c2 (n\u00e9os), cuxo significado \u00e9 <em>\u201cnovo\u201d,<\/em> e \u03bb\u03b9\u03b8\u03b9\u03ba\u1f79\u03c2 (lithik\u00f3s), que poderiamos interpretar como <em>\u201dpedra\u201d. <\/em><\/p>\n<p>Nun labor de s\u00edntese poderiamos afirmar que as <strong><em>principais caracter\u00edsticas deste per\u00edodo <\/em><\/strong>\u00e9 a domesticaci\u00f3n do campo e do gando, dando lugar \u00e1 agricultura e a gandar\u00eda. Adicionalmente, durante este per\u00edodo produc\u00edronse cambios substanciais na forma de vida dos humanos de ent\u00f3n: cambio do nomadismo permanente por sedentarismo, dando lugar \u00e1s primeiras localizaci\u00f3ns f\u00edsicas con car\u00e1cter de maior ou menor continuidade no tempo, desenvolvemento da olar\u00eda e mellora das ferramentas en pedra pu\u00edda, cambios na organizaci\u00f3n social, nas formas de alimentaci\u00f3n, non dependendo exclusivamente da pesca, a recolecci\u00f3n ou a caza, etc.<\/p>\n<p>Ad\u00f3itase afirmar que o cambio clim\u00e1tico facilitou que os habitantes daquela \u00e9poca decidisen formar asentamentos, potenci\u00e1ndose as\u00ed os labores agr\u00edcolas e gandeiros, dando lugar a unha verdadeira revoluci\u00f3n.<\/p>\n<p><strong><em>O establecemento das sociedades campesi\u00f1as foi un fito hist\u00f3rico.<\/em><\/strong> Non s\u00f3 porque se conseguise a domesticaci\u00f3n de animais e plantas sen\u00f3n todo o que iso levou:<\/p>\n<ul>\n<li>Desenvolvemento de novas e mellores ferramentas<\/li>\n<li>Excedentes para o comercio<\/li>\n<li>Novos contactos culturais<\/li>\n<li>Especializaci\u00f3n profesional<\/li>\n<li>Sedentarizaci\u00f3n<\/li>\n<li>Novas formas de organizaci\u00f3n pol\u00edtica e social<\/li>\n<li>Aumento dos n\u00facleos de poboaci\u00f3n<\/li>\n<\/ul>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-7052 aligncenter\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/VidaNeolitico-300x209.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"209\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/VidaNeolitico-300x209.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/VidaNeolitico-768x535.jpg 768w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/VidaNeolitico.jpg 1017w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>Cando se fala do Neol\u00edtico ad\u00f3itase falar de cambios e innovaci\u00f3ns. Pero estes son termos non do todo correctos. Por exemplo,\u00a0 algunhas das t\u00e9cnicas do chamado \u00abpaquete neol\u00edtico\u00bb, como a cer\u00e1mica ou a industria de pedra pulimentada, xa exist\u00edan en \u00e9pocas anteriores. No entanto, ser\u00e1 no Neol\u00edtico cando se xeneralizar\u00e1n e converteranse en elementos importantes para as poboaci\u00f3ns sedentarias e con econom\u00eda agropecuaria. E, as\u00ed mesmo, t\u00e9cnicas que naceron na \u00e9poca Neol\u00edtica, como a metalurxia do cobre, ser\u00e1n importantes para per\u00edodos posteriores.<\/p>\n<p>Se pensamos que a aparici\u00f3n dos primeiros hom\u00ednidos, para alg\u00fans autores ser\u00eda o Ardipitecus Ramidus, fai uns sete mill\u00f3ns de anos, at\u00e9 a actualidade, a evoluci\u00f3n foi moi lenta, aceler\u00e1ndose tan s\u00f3 a partir do Neol\u00edtico. Desde que xurdise o ser humano tiveron que pasar mill\u00f3ns de anos para que cami\u00f1\u00e1semos sobre as nosas d\u00faas pernas. Outros tantos para controlar o lume e engadir o consumo de carne \u00e1 nosa dieta ou para que golpe\u00e1semos d\u00faas pedras entre elas para conseguir esquirlas afiadas\u2026<\/p>\n<p><strong><em>A agricultura e gandar\u00eda xurdiron en substituci\u00f3n da recolecci\u00f3n de froitos e a caza<\/em><\/strong>. O cultivo de cereais, trigo, arroz e millo foron as primeiras plantaci\u00f3ns desta era. Ademais o cambio clim\u00e1tico que provocou a desaparici\u00f3n dunha boa parte da fauna, recurso de alimentos at\u00e9 ent\u00f3n, a seca dalg\u00fans r\u00edos, desaparici\u00f3n de bosques, desertizaci\u00f3n crecente. Todo iso conxugado cun per\u00edodo de crecemento demogr\u00e1fico, provocaba escaseza de recursos, o que convidaba a parte da poboaci\u00f3n a buscar novas fontes de alimentos e crear novos asentamentos. Durante este per\u00edodo com\u00e9zase a domesticar certos animais para axudar no traballo diario. As\u00ed, despois do can, xorde a domesticaci\u00f3n de cabras, asnos, renos, cabalos e ovellas.<\/p>\n<p><strong><em>A principal innovaci\u00f3n do Neol\u00edtico foi o descubrimento de formas propias de produci\u00f3n de alimentos a partir da agricultura e da gandar\u00eda.<\/em><\/strong> Este cambio non se produciu coa mesma rapidez en todo o Pr\u00f3ximo Oriente sen\u00f3n que estivo causado por unha serie de lentas transformaci\u00f3ns. Foi un proceso de domesticaci\u00f3n realizado por selecci\u00f3n artificial. Estas transformaci\u00f3ns conviviron con formas de vida t\u00edpicas do Paleol\u00edtico. O trigo silvestre e a cebada foron os primeiros cereais que se domesticaron no IX milenio a.C. na rexi\u00f3n levantina de Pr\u00f3ximo Oriente. Posteriormente se domesticaron outras especies como a lentella, o ch\u00edcharo, a escanda e o li\u00f1o.<\/p>\n<p>Os cans foron os primeiros animais domesticados. Nas aldeas cri\u00e1banse ovellas e cabras, das que se aproveitaba a carne, o leite e as peles. Os machos m\u00e1is novos e as femias protex\u00edanse, sobre todo durante o per\u00edodo de xestaci\u00f3n.Os outros animais que se domesticar\u00edan ser\u00edan o uro e o xabaril. Estes animais pasar\u00edan a converterse no boi e o porco. Estes animais achegaron diversos beneficios \u00e1 sociedade: carne, produtos l\u00e1cteos, forza de traballo e fibras t\u00e9xtiles.<\/p>\n<p><strong><em>Os primeiros poboados<\/em><\/strong> localiz\u00e1banse en zonas onde houbese posibilidades de caza e recolecci\u00f3n de froitos, e auga abundante, normalmente \u00e1 beira dos r\u00edos. Desta forma xorden respostas creativas \u00e1s novas necesidades dunha organizaci\u00f3n social emerxente por exemplo as vivendas ou sistemas de rega. En Pr\u00f3ximo Oriente temos os exemplos de Jeric\u00f3 (Palestina), Tell Muraybet (Siria) e \u00c7atal H\u00fcyuk (pen\u00ednsula de Anatolia).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div id=\"attachment_7054\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-7054\" class=\"wp-image-7054 size-medium\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Utiles-Neolitico-300x213.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"213\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Utiles-Neolitico-300x213.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Utiles-Neolitico-768x544.jpg 768w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/Utiles-Neolitico.jpg 800w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-7054\" class=\"wp-caption-text\"><em>\u00datiles Neol\u00edtico<\/em><\/p><\/div>\n<p><strong><em>Os avances t\u00e9cnicos<\/em><\/strong> chegaron tam\u00e9n a outras actividades como a fabricaci\u00f3n de \u00fatiles e ferramentas: pedras de mu\u00ed\u00f1o ou aixadas e tam\u00e9n de ave\u00f1os de uso persoal ou familiar: tecidos, cer\u00e1mica, pezas de olar\u00eda, etc. Os \u00fatiles que se fabricar\u00e1n ser\u00e1n variados segundo o seu uso. Destacaron as machadas de pedra pulimentada, os azadons, mu\u00ed\u00f1os, morteiros, trituradoras e adornos.<\/p>\n<p>Ser\u00e1 no Neol\u00edtico cando se perfecciona a t\u00e9cnica de fabricaci\u00f3n da cer\u00e1mica e xeneral\u00edzase o seu uso como sistema de almacenaxe. Este uso xeneralizado da cer\u00e1mica naceu para dar soluci\u00f3n aos cambios nos modos de produci\u00f3n e almacenamento de alimentos. A cer\u00e1mica proporcionou vantaxes como resistencia ao lume, transporte de alimentos e variedade de formas.<\/p>\n<p>\u00c9 tam\u00e9n no Neol\u00edtico cando se producen cambios na forma en que asumen a morte dos seus contempor\u00e1neos. As\u00ed se atoparon as primeiras tumbas de cer\u00e1mica, e a constataci\u00f3n de que xa por ent\u00f3n hab\u00eda un certo tipo de culto que dedicaba tanto aos recentemente falecidos como aos antepasados. Desenv\u00f3lvense pois un conxunto de crenzas que se sustentan e tenden a ser monopolizados por personaxes emerxentes como os feiticeiros, bruxos e chamans.<\/p>\n<p><strong><em>As s\u00faas crenzas<\/em><\/strong> son, en certo xeito, animistas, e renden culto a elementos do\u00a0 mundo natural como a terra, as monta\u00f1as, o sol, a auga, ou fen\u00f3menos naturais como os raios, tronos, choiva, vento. O seguinte paso, caso inmediato foi a creaci\u00f3n intelectual duns seres superiores, esp\u00edritos divinos ou deuses.<\/p>\n<p>A complexidade que vai adquirindo a sociedade neol\u00edtica fai que xurda a necesidade de organizarse, e as\u00ed se clasifica aos individuos en base a dous principios: a riqueza e o traballo que desempe\u00f1an. \u00c9 a orixe da sociedade xerarquizada, sendo os campesi\u00f1os e os gandeiros, a inmensa maior\u00eda, os menos valorados; pola contra os oficios emerxentes como os fabricantes de tecidos, os oleiros, artes\u00e1ns, man de obra especializada, adquiren moito m\u00e1is valor. A pir\u00e1mide ten no seu cume aos xefes.<\/p>\n<p><strong><em>Gordon Childe<\/em><\/strong> foi o primeiro que abordou o estudo do Neol\u00edtico como unha gran transformaci\u00f3n na vida do home. Influenciado polas correntes hist\u00f3ricas marxistas creou o termo \u201crevoluci\u00f3n neol\u00edtica\u201d para explicar esa gran transformaci\u00f3n. Esta idea de revoluci\u00f3n neol\u00edtica calou entre os prehistoriadores e arque\u00f3logos do s\u00e9culo XX. De feito, \u00e9 un termo que a\u00ednda adoita empregarse por alg\u00fans acad\u00e9micos. En consecuencia, a revoluci\u00f3n neol\u00edtica ser\u00eda a transformaci\u00f3n radical da forma de vida do ser humano.<\/p>\n<p>E dedicamos a \u00faltima parte desta aproximaci\u00f3n ao Neol\u00edtico cun apartado dedicado \u00e1 arte.<\/p>\n<p>Debemos dicir que o concepto de <strong><em>arte Neol\u00edtico<\/em><\/strong> non debe entenderse con moitos dos condicionantes e caracter\u00edsticas cos que, de maneira habitual e non profesional, conc\u00edbese actualmente. A arte neol\u00edtico \u00e9 o desenvolvido polo home prehist\u00f3rico durante a \u00faltima etapa da Idade de pedra. Falariamos ent\u00f3n de arquitectura, monumentos megal\u00edticos, cer\u00e1mica, escultura e pinturas, fundamentalmente.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-7058 aligncenter\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/ArteNeolitico-300x166.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"166\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/ArteNeolitico-300x166.png 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/ArteNeolitico.png 480w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>A arte neol\u00edtico destaca por abarcar unha ampla variedade de temas e por ter ao home como figura central.<\/p>\n<div id=\"attachment_7056\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-7056\" class=\"wp-image-7056 size-medium\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DolmendeDombate-300x224.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"224\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DolmendeDombate-300x224.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/DolmendeDombate.jpg 375w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-7056\" class=\"wp-caption-text\"><em>Dolmen de Dombate (Cabana de Berganti\u00f1os, A Coru\u00f1a)<\/em><\/p><\/div>\n<p>No \u00e1mbito da arquitectura hai que centrarse nos monumentos megal\u00edticos: menhires, mon\u00f3litos (\u00e1s veces antropomorfos), d\u00f3lmenes (tumbas formadas con pedras superpostas), cr\u00f3mlechs (disposici\u00f3ns circulares a base de mon\u00f3litos, o m\u00e1is co\u00f1ecido o de Stonehenge). Falamos de estruturas realizadas con varios bloques de pedra sen labrar, de gran tama\u00f1o. Habitualmente a s\u00faa finalidade era relixiosa, funeraria, astron\u00f3mica ou como elemento de se\u00f1al\u00e9tica.<\/p>\n<p>No \u00e1mbito das esculturas e a pintura, a arte neol\u00edtico caracter\u00edzase pola s\u00faa variedade de temas. Na pintura \u00e9 habitual a representaci\u00f3n habitual de animais (cabalos, cervos, bisontes, renos, uros,\u2026), e de seres humanos (con aspecto algo primitivo a\u00ednda e de cores monocrom\u00e1ticos). Tam\u00e9n aparecen, por primeira vez, elementos art\u00edsticos relacionados coas crenzas, a fertilidade, e as alegor\u00edas \u00e1 deusa nai. Outro dos seus trazos sa\u00edntes foi o uso de s\u00edmbolos en lugar de imaxes, onde xa non se buscaba representar de maneira fiel \u00e1 natureza sen\u00f3n fixar ideas e conceptos abstractos. En canto \u00e1 cor, a maior\u00eda das obras son monocrom\u00e1ticas, con preponderancia do vermello e do negro. Os trazos adoitan ser grosos e abundan as formas esquem\u00e1ticas, sendo m\u00e1is simb\u00f3licas que naturistas.<\/p>\n<p>En canto \u00e1 escultura neol\u00edtica hai que destacar a importante aparici\u00f3n de figuras ben modeladas con arxila ou ben talladas en pedra. O tema principal adoita ser o relacionado coa fertilidade, posiblemente vinculado ao desexo de favorecer as colleitas.<\/p>\n<p>E por \u00faltimo ad\u00f3itase inclu\u00edr no \u00e1mbito da arte neol\u00edtico as produci\u00f3ns de cer\u00e1mica e o tecido.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><em><u>Fontes:<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Historia. Editorial Santillana.<\/li>\n<li>Nociones de prehistoria general. Ariel historia.<\/li>\n<li>Los or\u00edgenes de la civilizaci\u00f3n, de Gordon Childe.<\/li>\n<li>Prehistoria I: las primeras etapas de la humanidad. Editorial Centro Estudios Ram\u00f3n Areces.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Para abordar o contido desta nova entrada no Blog, en primeiro lugar debemos situar a \u00e9poca co\u00f1ecida como Neol\u00edtico. O Neol\u00edtico \u00e9 un dos per\u00edodos en que a historiograf\u00eda tradicional divide a historia da humanidade e que se caracteriza pola adopci\u00f3n dun sistema econ\u00f3mico baseado na agricultura e a gandar\u00eda e a vida sedentaria en&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7051,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1088,221],"tags":[451,367,407,229,444,826,271,1089,709,392,237],"class_list":["post-7062","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-prehistoria-gl","category-recuncho-da-historia","tag-arte-gl-2","tag-arte-gl","tag-costumbres-gl","tag-costumes","tag-creencias-gl","tag-creenzas","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-neolitico-gl","tag-prehistoria-gl","tag-sociedad-gl","tag-sociedade","category-1088","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7062","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7062"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7062\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7064,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7062\/revisions\/7064"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7062"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7062"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7062"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}