{"id":6954,"date":"2026-03-09T10:52:31","date_gmt":"2026-03-09T09:52:31","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=6954"},"modified":"2026-03-09T10:52:31","modified_gmt":"2026-03-09T09:52:31","slug":"a-chegada-do-colera-a-a-coruna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/a-chegada-do-colera-a-a-coruna\/","title":{"rendered":"A chegada do c\u00f3lera a A Coru\u00f1a"},"content":{"rendered":"

Seguindo coas pandemias…. non debemos esquecer a pandemia de c\u00f3lera que tivo lugar na cidade da Coru\u00f1a<\/em> <\/strong>al\u00e1 polo ano 1854. Esta pandemia chegou a\u00a0 diezmar a poboaci\u00f3n da cidade con m\u00e1is de 300 mortos ao d\u00eda. A pesar diso, tr\u00e1tase dun acontecemento hist\u00f3rico escasamente documentado e ao que apenas fan referencia os libros de historia da cidade.<\/p>\n

Do mesmo xeito que na actual, levaron a cabo medidas preventivas e\u00a0 curativas. Pero empecemos polo principio\u2026<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

O c\u00f3lera \u00e9 unha enfermidade infecciosa que se produce pola inxesti\u00f3n de alimentos ou auga contaminados pola bacteria\u00a0 Vibrio\u00a0 Cholerae<\/em><\/strong>. Tras un breve per\u00edodo de incubaci\u00f3n, a dita bacteria produce unha\u00a0 enterexotina no ser humano que lle provoca unha diarrea severa acompa\u00f1ada de\u00a0 n\u00e1useas e v\u00f3mitos, o que induce a unha deshidrataci\u00f3n extrema que desemboca na morte.<\/p>\n

A orixe da chegada do c\u00f3lera sit\u00faase en Vigo. No mes de novembro de 1853 chegaron 3 tripulantes do buque de guerra Isabel la Cat\u00f3lica procedente da Habana que, a\u00ednda que foron internados no\u00a0 lazareto da illa de San Sim\u00f3n<\/a>, non evitou que a enfermidade se propagase.<\/p>\n

A\u00ednda que inicialmente negouse a orixe col\u00e9rica polas autoridades para evitar unha crise comercial provocada polo boicot aos produtos procedentes dos portos galegos, finalmente a evidencia da cantidade de falecementos diarios non puido ocultar o desenvolvemento e propagaci\u00f3n da enfermidade.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ante o crecente n\u00famero de defuntos, as autoridades decidiron actuar publicando o Bolet\u00edn do C\u00f3lera,\u00a0 gaceta publicada en Santiago de Compostela para informar sobre as medidas de prevenci\u00f3n e dos datos da s\u00faa evoluci\u00f3n.<\/p>\n

Era tal o p\u00e1nico creado pola enfermidade que se prohibiu que as igrexas tocasen defuntos e ordenouse que se quitasen as\u00a0 campanillas que levaban os carros que transportaban aos mortos ao cemiterio. Acompa\u00f1ando a estas medidas levaronse a cabo medidas preventivas como a prohibici\u00f3n de romar\u00edas e feiras tentado establecer un cord\u00f3n sanitario que non funcionou.<\/p>\n

Documentado temos a historia dun mari\u00f1eiro dun buque procedente de Vigo que se saltou a corentena e nadou cara \u00e1 costa para ver \u00e1 s\u00faa familia que viv\u00eda no que hoxe \u00e9 o barrio de\u00a0 Vio\u00f1o. Esta imprudencia traduciuse en 300 mortes de veci\u00f1os da r\u00faa onde resid\u00eda ademais da propagaci\u00f3n da enfermidade polo resto da cidade. En\u00a0 Vio\u00f1o viv\u00edan moitas lavandeiras que vi\u00f1an \u00e1 cidade para entregar as pezas limpas. Unha delas p\u00faxose en contacto cuns veci\u00f1os de c\u00e1lea Alameda e de al\u00ed propagouse ao centro da cidade.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

A chegada desta temible enfermidade a Galicia veu precedida por un ano de fames negras onde os campesi\u00f1os com\u00edanse as sementes da colleita do ano para sobrevivir.<\/p>\n

O desco\u00f1ecemento da orixe da enfermidade cuxo\u00a0 bacilo non ser\u00e1 descuberto ata 1883 por Robert\u00a0 Koch, deu lugar a que os tratamentos levados a cabo polos m\u00e9dicos non contribu\u00edsen a mellorar a situaci\u00f3n. O recurso \u00e1 sangr\u00eda imp\u00faxose como remedio \u00e1 enfermidade. As\u00ed \u00e1s v\u00edtimas do c\u00f3lera sum\u00e1ronse os enfermos que morr\u00edan desangrados. \u00c1 poboaci\u00f3n debilitada pola fame negra e polas atroces diarreas do c\u00f3lera apl\u00edcaselle\u00a0 sanguijuelas ou se lles administra beberaxes para vomitar, o que acelera o irremediable final.<\/p>\n

As condici\u00f3ns dos enfermos eran lamentables. A maior\u00eda apenas ti\u00f1a un par de sabas para a s\u00faa cama e carec\u00edan de auga corrente para lavar aos enfermos que morr\u00edan no medio das s\u00faas propias inmundicias.<\/p>\n

Na Coru\u00f1a busc\u00e1ronse recintos para usar como hospital, mont\u00e1ndose nas escolas de Riazor, San Agust\u00edn e o Cami\u00f1o Novo en Santa Luc\u00eda. A s\u00faa dotaci\u00f3n \u00e9 m\u00ednima: as camas consist\u00edan en\u00a0 caballetes de madeira, unha t\u00e1boa e un\u00a0 jerg\u00f3n de palla. Os 16 m\u00e9dicos que atend\u00edan nestes\u00a0 hospitalillos non daban abasto para atender aos pacientes desangrados pola\u00a0 sanguijuelas que agonizaban entre\u00a0 alaridos.<\/p>\n

En plena pandemia os coru\u00f1eses apelaron \u00e1 Virxe das Dores organizando unha procesi\u00f3n para encomendarse aos ceos. A noticia da procesi\u00f3n correu\u00a0 extramuros e foi acompa\u00f1ada de 10.000 persoas. Partiu da igrexa de San Nicol\u00e1s seguida de devotos con velas, alg\u00fans deles descalzos e de xeonllos. A casualidade quixo que a v\u00e9spera da procesi\u00f3n a epidemia alcanzase o pico de falecidos empezando a baixar ao d\u00eda seguinte da mesma. Desde ese d\u00eda a virxe das Dores ga\u00f1ouse a fama de\u00a0 milagreira, co\u00f1ec\u00e9ndose tam\u00e9n esta imaxe do s\u00e9culo\u00a0 XVII como a virxe do c\u00f3lera.<\/p>\n

O elevado n\u00famero de mortes na Coru\u00f1a colapsou o cemiterio de San Amaro dando lugar \u00e1 pr\u00e1ctica de enterros cos\u00a0 ataudes en vertical, actualmente na zona infantil, ou \u00e1 pr\u00e1ctica de enterros en fosas com\u00fans onde os cad\u00e1veres eran cubertos con cal vivo a fin de evitar os\u00a0 contagios. Alg\u00fans investigadores soste\u00f1en que baixo a capela do cemiterio oc\u00faltase unha gran fosa com\u00fan con centenares de v\u00edtimas.<\/p>\n

As consecuencias desta pandemia foron social e economicamente desastrosas. Moitas mulleres quedaron vi\u00favas tendo que afrontar o mantemento da familia. Ademais centos de orfos v\u00edronse obrigados a\u00a0 mendigar para poder subsistir e as autoridades locais tiveron que afrontar uns gastos dif\u00edciles de asumir nunha zona de d\u00e9bil econom\u00eda.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bibliograf\u00eda<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n

O dantesco secreto de San Amaro. A opini\u00f3n A Coru\u00f1a 1\/11\/2012<\/p>\n

O horror que arrasou A Coru\u00f1a. A opini\u00f3n 3\/12\/2014<\/p>\n

Unha traxedia inevitable. A voz de Galicia 30\/10\/2004<\/p>\n

A virxe do c\u00f3lera necesita carrexadores para sa\u00edr 15\/01\/2008<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Seguindo coas pandemias…. non debemos esquecer a pandemia de c\u00f3lera que tivo lugar na cidade da Coru\u00f1a al\u00e1 polo ano 1854. Esta pandemia chegou a\u00a0 diezmar a poboaci\u00f3n da cidade con m\u00e1is de 300 mortos ao d\u00eda. A pesar diso, tr\u00e1tase dun acontecemento hist\u00f3rico escasamente documentado e ao que apenas fan referencia os libros de…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6956,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[355,221],"tags":[302,1054,1055,1058,1056,126,1057],"class_list":["post-6954","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idade-contemporanea","category-recuncho-da-historia","tag-a-coruna-gl","tag-colera-gl","tag-enfermedad-gl","tag-enfermedade","tag-espana-gl","tag-galicia-gl","tag-pandemia-gl","category-355","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6954","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6954"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6954\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6967,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6954\/revisions\/6967"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6956"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6954"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6954"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6954"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}