{"id":6765,"date":"2026-06-07T14:24:46","date_gmt":"2026-06-07T13:24:46","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=6765"},"modified":"2026-06-07T14:24:46","modified_gmt":"2026-06-07T13:24:46","slug":"a-xustiza-na-idade-media","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/a-xustiza-na-idade-media\/","title":{"rendered":"A Xustiza na Idade Media"},"content":{"rendered":"

Na Idade Media falar de xustiza era falar de algo moi diferente ao que hoxe enmarcamos baixo esta denominaci\u00f3n.<\/p>\n

Tomando como precedente o Dereito romano, a maior\u00eda dos pobos b\u00e1rbaros que atacaron o Imperio Romano de Occidente e asent\u00e1ronse nos seus territorios desenvolveron un importante labor lexislativo que co\u00f1ecemos grazas \u00e1s numerosas recompilaci\u00f3ns efectuadas por diversos reis. Nelas rec\u00f3llense normas tanto de orixe latina como xerm\u00e1nico, establecendo unha xurisprudencia coa que se regula a vida coti\u00e1.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ao non contar coa escritura durante un tempo, alg\u00fans pobos b\u00e1rbaros, como merovinxios, burgundios ou francos, utilizaron a especialistas que se aprend\u00edan os c\u00f3digos de memoria. Estes homes eran os portadores da lei ao memorizar os artigos para ditar as sentenzas aos xu\u00edces. Ningu\u00e9n m\u00e1is co\u00f1ec\u00eda as leis ata que non puideron ser recollidas por escrito nos diferentes c\u00f3digos como o de Eurico ou o Breviario de Alarico.<\/p>\n

As\u00ed, durante a Alta Idade Media<\/em><\/strong> a administraci\u00f3n de xustiza actuaba a trav\u00e9s de d\u00faas canles: as acci\u00f3ns punitivas dos particulares e a utilizaci\u00f3n da vinganza privada. Durante os primeiros anos da reconquista prevalece a vinganza privada, xa que a monarqu\u00eda era incapaz de asegurar a orde. Non ser\u00e1 at\u00e9 finais do s\u00e9culo XI e inicios do XII cando tome protagonismo a xustiza p\u00fablica.<\/p>\n

 <\/p>\n

A xustiza na primeira \u00e9poca medieval entend\u00edase como reparadora da paz perturbada. Xustiza e mantemento da paz \u00edan unidas, de forma que quen quebrantaba a paz deixaba de estar baixo a protecci\u00f3n da xustiza. Certas zonas, actos, cousas ou persoas como poden ser a vivenda do rei, o cami\u00f1o, as igrexas, mercados, etc. estaban protexidos por unha paz esencial, fal\u00e1ndose as\u00ed da paz do mercado, paz do cami\u00f1o, etc.<\/p>\n

Os xu\u00edces altomedievais non ti\u00f1an unha preparaci\u00f3n xur\u00eddica, eran xu\u00edces que proced\u00edan do pobo, en ocasi\u00f3ns atop\u00e1banse con ausencia de normas, polo que tiveron que “crear” <\/em>un dereito a partir do costume.<\/p>\n

Durante a Baixa Idade Media<\/em><\/strong>, o rei era a fonte de xurisdici\u00f3n, pero nesta etapa houbo de delegar en instituci\u00f3ns diversas e en funcionarios parte desa facultade. Neste tempo tivo lugar os seus institucionalizaci\u00f3n mediante a creaci\u00f3n de \u00f3rganos xudiciais e mediante a progresiva implantaci\u00f3n de xu\u00edces t\u00e9cnicos.<\/p>\n

Na Espa\u00f1a cristi\u00e1 durante a idade media a xustiza era administrada polos mesmos \u00f3rganos do Estado a quen correspond\u00eda a administraci\u00f3n en xeral. Podemos distinguir entre:<\/p>\n

 <\/p>\n

    \n
  1. A Xurisdici\u00f3n do Estado,<\/em><\/strong> que correspond\u00eda ao Rei, ou \u00e1 xustiza popular dos homes libres dun territorio.<\/li>\n<\/ol>\n

    A Xurisdici\u00f3n Se\u00f1orial era exercida nos Se\u00f1or\u00edos polos Se\u00f1ores, seglares ou eclesi\u00e1sticos. O Rei conced\u00eda aos Se\u00f1ores o privilexio de “inmunidade”,<\/em> outorg\u00e1ndolles as\u00ed a xurisdici\u00f3n no territorio dos seus Se\u00f1or\u00edos, a\u00ednda que determinadas esferas de xurisdici\u00f3n quedaron reservadas \u00e1 Xustiza Real.<\/p>\n

    Co\u00f1ec\u00edase co nome de “mero imperio”<\/em> \u00e1 facultade de entender das causas por delitos castigados coas penas de morte, mutilaci\u00f3n, desterro e de reduci\u00f3n a servidume.<\/p>\n

    O “mixto imperio” <\/em>comprend\u00eda as facultades de ditar sentenza en asuntos civ\u00eds at\u00e9 unha determinada cont\u00eda e nos asuntos penais por delitos cuxa pena fose menor.<\/p>\n

    A \u201cplenitude de xurisdici\u00f3n\u201d,<\/em> \u00e9 dicir, a conxunci\u00f3n do mero e mixto imperio, correspond\u00eda ao Rei, e pod\u00eda cedelo aos Se\u00f1ores.<\/p>\n

    Na Alta Idade Media os Se\u00f1ores exerc\u00edan a s\u00faa xurisdici\u00f3n asistidos por unha Asemblea Xudicial composta por xentes dos seus territorios.<\/p>\n

    Na Baixa Idade Media o Se\u00f1or contaba cunha Curia propia ou Tribunal, a\u00ednda que exerc\u00eda a xurisdici\u00f3n persoalmente, designaba aos xu\u00edces das comarcas que integraban os seus territorios e nomeaba aos Alcaldes das poboaci\u00f3ns constitu\u00eddas en Municipios para que administrasen xustiza.<\/p>\n

    As Ordes Militares exerc\u00edan o Se\u00f1or\u00edo nos seus territorios, por tanto posu\u00edan xurisdici\u00f3n nos mesmos, que exerceron a trav\u00e9s dos Xu\u00edces dos Maestrazgos.<\/p>\n

     <\/p>\n

      \n
    1. A Xurisdici\u00f3n Eclesi\u00e1stica<\/em><\/strong>, da que estaban investidos os Xu\u00edces e Tribunais da Igrexa, que administraban xustiza na esfera propia da s\u00faa competencia, co\u00f1ecendo:<\/li>\n<\/ol>\n
        \n
      • \"\"Por raz\u00f3n da materia, dos asuntos relacionados coa Relixi\u00f3n Cat\u00f3lica, de asuntos civ\u00eds (como o matrimonio) e criminais (como o delito de herex\u00eda ou o de sacrilexio).<\/li>\n
      • Por raz\u00f3n da persoa, era competente polo chamado “privilexio de foro” <\/em>para co\u00f1ecer de todos os asuntos, civ\u00eds e criminais en que fose parte un eclesi\u00e1stico (inclu\u00eddos os seus familiares e servos)<\/li>\n<\/ul>\n

        A potestade xurisdiccional recaeu sobre o Bispo da Diocese, asistido polo Clero da capital.<\/p>\n

        Unha vez axuizado o delito e imposta a correspondente pena, que s\u00f3 pod\u00eda ter car\u00e1cter espiritual, (por exemplo, a excomuni\u00f3n), se o ordenamento do estado impu\u00f1a outra pena, o reo era entregado \u00e1 Xurisdici\u00f3n secular.<\/p>\n

        En 1.233 o Papa Gregorio IX ordenou \u00e1 Orde dos Dominicos de cada Diocese a funci\u00f3n de inquirir os casos de herex\u00eda, debendo constitu\u00edr en cada unha delas un tribunal que xulgase e sentenciase aos herexes, aos que se pod\u00eda impor as penas de morte na fogueira, confiscaci\u00f3n de bens e prisi\u00f3n, e deixando a execuci\u00f3n das penas impostas \u00e1 administraci\u00f3n secular. Os primeiros reinos espa\u00f1ois en que se estableceu o Tribunal da Inquisici\u00f3n foron Arag\u00f3n e Catalu\u00f1a, durante o reinado de Jaime I o Conquistador. En Castela e Le\u00f3n o Tribunal da Inquisici\u00f3n foi instaurado polos Reis Cat\u00f3licos, que se constitu\u00edu como independente da Igrexa cat\u00f3lica e baixo a directa autoridade dos Reyes.<\/p>\n

         <\/p>\n

          \n
        1. A Xurisdici\u00f3n Mercantil,<\/em><\/strong> que desde a Baixa Idade Media correspondeu aos Consulados, que por raz\u00f3n da materia, co\u00f1ec\u00edan dos asuntos relacionados co comercio.<\/li>\n<\/ol>\n

          Os C\u00f3nsules, en n\u00famero de dous, eran os xu\u00edces do Tribunal do Consulado, que ti\u00f1a xurisdici\u00f3n en cuesti\u00f3ns de \u00edndole mercantil relacionadas co comercio mar\u00edtimo. Co tempo, os Consulados abarcaron toda a materia propia do comercio, o que deu lugar \u00e1 creaci\u00f3n Consulados en moitas poboaci\u00f3ns espa\u00f1olas.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Tam\u00e9n hai que facer menci\u00f3n \u00e1 Xustiza Privada<\/em><\/strong>, que na Alta Idade Media adquiriu unha gran importancia e que predominou at\u00e9 o s\u00e9culo XI, a\u00ednda que admitida s\u00f3 en determinados casos polo Estado, despois de que os Pr\u00edncipes cristi\u00e1ns, fosen reis ou condes, consideraron a Xustiza como unha atribuci\u00f3n do Estado, e por tanto s\u00faa.<\/p>\n

          E as\u00ed, por exemplo, no caso da vinganza, fac\u00edase necesaria a previa declaraci\u00f3n xudicial do estado de inimizade (diffidamentum).<\/em><\/p>\n

          Como exemplo do tipo de penas impostas nas leis durante o medievo, repasemos algunhas leis:<\/p>\n

          A Lei S\u00e1lica ou Salia ou m\u00e1is exactamente, as leis s\u00e1licas, foron un corpo de leis promulgadas a principios do S\u00e9culo V polo rei Clodoveo I dos francos. Debe o seu nome \u00e1 tribo dos Francos Salios. Foi a base da lexislaci\u00f3n dos reis francos ata que no S\u00e9culo XII o reino dos francos desapareceu, e con el as s\u00faas leis.<\/p>\n

          Este c\u00f3digo rex\u00eda as cuesti\u00f3ns de herdanza, crimes, lesi\u00f3ns, roubo, etc. e foi un importante elemento aglutinador nun reino como o franco, composto por varios grupos e etnias.<\/p>\n

          O asasinato dunha muller nova en idade de procrear era castigado con 600 soldos mentres que se a muller morr\u00eda tras sufrir a menopausa, o seu asasino s\u00f3 era castigado a 200 soldos. Isto demostra como a sociedade xerm\u00e1nica defend\u00eda a natalidade. Unha embarazada asasinada ti\u00f1a un castigo de 700 soldos -m\u00e1is 600 soldos se o feto era home- pero se era o neno o morto tras o consecuente aborto, o asasino deb\u00eda pagar 100 soldos de multa. A morte dun novo home de menos de 12 anos castig\u00e1base con 600 soldos mentres que unha nena desa idade s\u00f3 \u00abval\u00eda\u00bb<\/em> 200 soldos.<\/p>\n

          O que roubaba un can deb\u00eda de abrazar o traseiro do animal en p\u00fablico. Se se negaba a ese deshonor pagaba 5 soldos ao dono e dous de multa.<\/p>\n

          Un vaso de mel roubado ten unha multa de 45 soldos; se o roubado \u00e9 un escravo ou un burro, a multa descende a 35 soldos -polo que se deduce que o mel era case un obxecto de luxo ao ser as abellas as \u00fanicas provedoras de azucre naquela \u00e9poca-.<\/p>\n

          A castraci\u00f3n estaba penada cunha multa de 100 a 200 soldos que pod\u00edan subir a 600 se o castrado era membro da garda persoal do monarca. O m\u00e9dico que curase a v\u00edtima recibir\u00eda 9 soldos en agradecemento ao seu traballo. Con todo, a castraci\u00f3n era un castigo habitual para os escravos que roubaban, recibindo tam\u00e9n cuantiosos lategazos e as correspondentes torturas. Nisto non difer\u00eda moito das leis romanas xa que consideraban que todos os criminais condenados deb\u00edan ser torturados. A tortura era considerada como un s\u00e1dico espect\u00e1culo para o pobo quen acud\u00eda en masa a contemplar o tormento p\u00fablico.<\/p>\n

          \"\"<\/p>\n

          Oficialmente estas torturas fac\u00edanse p\u00fablicas para dar exemplo do castigo aplicado ao delincuentes pero en definitiva converteuse nunha nova f\u00f3rmula de diversi\u00f3n. Mesmo moitos dos torturados eran curados in situ para volver recibir novos tormentos como nos conta Gregorio de Tours: \u00ab(\u2026) estivo colgado dunha \u00e1rbore coas mans atadas \u00e1s costas, e at\u00e9 a hora novena, en que se lle deixou tendido sobre un caballete, mo\u00e9uselle a paus, a vergazos e a correazos, e non s\u00f3 por unha ou d\u00faas persoas, sen\u00f3n por todos cuantos puid\u00e9ronse achegar a aqueles miserables membros\u00bb. <\/em><\/p>\n

          A violaci\u00f3n dunha muller libre era castigada coa morte entre o galo-romanos mentres que a dunha escrava imp\u00fa\u00f1ase unha multa polo seu valor. Entre os francos, esa mesma violaci\u00f3n ti\u00f1a como castigo a imposici\u00f3n dunha multa de 62 soldos e medio, aumentada por Carlomagno at\u00e9 200 soldos.<\/p>\n

          A lei do emperador Mayoriano permit\u00eda ao marido da ad\u00faltera matar dun s\u00f3 golpe aos amantes sorprendidos in-fraganti. Esta pr\u00e1ctica continuou entre os francos mentres que os burgundios permit\u00edan o estrangular \u00e1 muller e arroxala a un pantano. As lexislaci\u00f3ns xerm\u00e1nicas tam\u00e9n regulaban a multa para aquel home que casase cunha muller diferente \u00e1 prometida: 62 soldos e medio.<\/p>\n

          En caso de graves danos, a morte era o castigo que lle esperaba. Para evitar unha pena de morte ou un castigo na \u00e9poca medieval eran frecuentes as ordal\u00edas ou xu\u00edzos de Deus, que eran unhas instituci\u00f3ns xur\u00eddicas que se practicaron at\u00e9 finais da Idade Media en Europa. Consist\u00eda en probas que maioritariamente estaban relacionadas co lume tales como suxeitar ferros candentes ou introducir as mans nunha fogueira. A m\u00e1is co\u00f1ecida era facer cami\u00f1ar ao acusado sobre nove reixas de arado postas a lume vivo, por suposto cos p\u00e9s espidos. Se d\u00edas despois as plantas dos seus p\u00e9s estaban sas ser\u00eda absolto. Outra ordal\u00eda habitual era arroxar ao presunto culpable a<\/p>\n

          \"\"

          Ordal\u00eda<\/em><\/p><\/div>\n

          un r\u00edo cunha pedra de grandes dimensi\u00f3ns atada ao pescozo. Se consegu\u00eda sa\u00edr da auga recib\u00eda a absoluci\u00f3n ao manifestar Divos a s\u00faa inocencia.<\/p>\n

           <\/p>\n

          Outra maneira de escapar da acusaci\u00f3n era facer uso do dereito de asilo polo cal aquel que entrase en lugar sacro -igrexa, catedral ou templo rural- era acollido polo santo patr\u00f3n e recib\u00eda a s\u00faa protecci\u00f3n. O refuxio acomod\u00e1base nos atrios dos templos grazas a unha tripla galer\u00eda de columnas encostada \u00e1 fachada occidental. Al\u00ed pod\u00edan acollerse at\u00e9 doce fuxitivos recibindo teito e comida, sendo frecuentes entre eles o adulterio e a embriaguez.<\/p>\n

          Era frecuente que os inimigos, para vingar as s\u00faas afrontas, esperasen a que o acusado sa\u00edse de lugar sacro para acabar coa s\u00faa vida. O papel protector da Igrexa afianzouse grazas ao privilexio de inmunidade polo cal o rei ofrec\u00eda \u00e1s terras eclesi\u00e1sticas -previa petici\u00f3n dun bispo ou abade- a posibilidade de librarse de visitas, inspecci\u00f3ns ou imposici\u00f3ns dos funcionarios locais ou dos se\u00f1ores que en zona inmune non pod\u00edan levar espada.<\/p>\n

          A Nosa Recomendaci\u00f3n:<\/h2>\n