{"id":6708,"date":"2026-04-08T09:08:52","date_gmt":"2026-04-08T08:08:52","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=6708"},"modified":"2026-04-08T09:08:52","modified_gmt":"2026-04-08T08:08:52","slug":"dona-urraca-muller-e-raina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/dona-urraca-muller-e-raina\/","title":{"rendered":"Dona Urraca, muller e rai\u00f1a."},"content":{"rendered":"

A\u00ednda que pasaron uns d\u00edas da celebraci\u00f3n do d\u00eda da muller, considero de suma importancia e xustiza dedicar un post a Dona Urraca I de Le\u00f3n<\/em><\/strong>, a quen a historia apenas lembra e que representou unha traxectoria como muller, nai e ra\u00ed\u00f1a que conv\u00e9n lembrar.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Dona Urraca pasar por ser unha das personalidades m\u00e1is pol\u00e9micas da Idade Media hispana, pois o seu reinado coincidiu cunha das \u00e9pocas m\u00e1is tormentosas do incipiente reino de Castela. Vilipendiada por uns e elevada aos altares por outros, os diferentes xu\u00edzos de valor efectuados sobre a s\u00faa figura, as\u00ed como a escaseza de fontes, fan que o achegamento obxectivo \u00e1 s\u00faa biograf\u00eda sexa complexo e delicado, como tam\u00e9n o resulta o calibrar a s\u00faa verdadeira achega \u00e1 Idade Media hispana.<\/p>\n

 <\/p>\n

Urraca como muller<\/em><\/strong><\/p>\n

Dona Urraca naceu en Burgos no 1081 e faleceu en marzo de 1126. Era filla de Alfonso VIN e da s\u00faa terceira esposa Constanza de Borgo\u00f1a. Foi ra\u00ed\u00f1a de Galicia, Le\u00f3n, Castela e Toledo, desde a morte do seu pai, no ano 1109, at\u00e9 a s\u00faa defunci\u00f3n.<\/p>\n

\"\"

Raimundo de Borgo\u00f1a<\/em><\/p><\/div>\n

Corr\u00eda o ano 1093, cando con 12 anos de idade, contrae matrimonio con Raimundo de Borgo\u00f1a, nobre franc\u00e9s que introduciu a dinast\u00eda de Borgo\u00f1a nos reinos de Le\u00f3n e de Castela. Raimundo chega a Galicia, lugar onde gobernaba a s\u00faa muller, para compartir o seu goberno. O Rei Alfonso VI obsequiou aos recentes c\u00f3nxuxes cos condados de Portugal e Galicia. Os recentemente casados residiron en Monterroso a\u00ednda que os seus labores de goberno lev\u00e1ronlle a morar de forma temporal en Santiago de Compostela e Caldas de Rides, segundo documentaci\u00f3n historiogr\u00e1fica da \u00e9poca.<\/p>\n

Nese momento comezou a estreita relaci\u00f3n entre dona Urraca e Galicia, primeiro pola vinculaci\u00f3n titulada ao territorio e, en segundo lugar e moito m\u00e1is importante, pola entrada en escena dun personaxe crave no reino castel\u00e1n da \u00e9poca: Diego Gelm\u00edrez, parente do bispo de Santiago de Compostela, Diego Pel\u00e1ez.<\/p>\n

A admiraci\u00f3n de Gelm\u00edrez pola orde de Cluny achegoulle ao conde Raimundo, que nomeou a Gelm\u00edrez, ent\u00f3n vicario da diocese compostel\u00e1, o seu secretario e notario persoal e da s\u00faa casa. Polo que respecta \u00e1 infanta Urraca, esta primeiro fase da s\u00faa vida, aproximadamente at\u00e9 o ano 1106, caracterizouse por certo anonimato (non \u00e9 demasiado mencionada en cr\u00f3nicas e documentos da \u00e9poca), e pola s\u00faa suposta dedicaci\u00f3n ao coidado dos seus dous fillos: dona Sancha e don Alfonso, o que \u00eda ser futuro herdeiro do trono castel\u00e1n co nome de Alfonso VII.<\/p>\n

\u00c1 morte de Raimundo, Urraca tenta asegurar no seu fillo os seus dereitos sobre o Reino de Galicia, antes as perspectivas do seu competidor Sancho, fillo e herdeiro do Rei Alfonso VI, falecido en 1108.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Antes de morrer Alfonso VIN, convocou a todos os prelados do reino a un consello e decidiu casar \u00e1 s\u00faa filla Dona Urraca co monarca aragon\u00e9s, Alfonso o Batallador, cerimonia que se celebrou no castelo de Toco pouco antes do falecemento de Alfonso VI, en 1109. Parece que a desconfianza da s\u00faa nobreza cegou ao monarca castel\u00e1n, xa que, por non someter ao reino \u00e1s loitas aristocr\u00e1ticas, acabou por involucrar nos asuntos castel\u00e1ns ao que era ent\u00f3n o maior dominador territorial da pen\u00ednsula: Alfonso, monarca de Arag\u00f3n, de Navarra e agora rei consorte de Castela.<\/p>\n

\"\"

Alfonso o Batallador <\/em><\/p><\/div>\n

Pronto xurdiron as primeiras desavinzas no matrimonio, provocadas polos temores de Alfonso o Batallador a que a existencia dun parentesco demasiado estreito entre el e a s\u00faa esposa (eran primos segundos) fixese nulo o matrimonio. Para evitar calquera acci\u00f3n contraria aos seus intereses, Alfonso, ante o malestar de Urraca e de boa parte da aristocracia, non dubidou en entregar as fortalezas castel\u00e1s m\u00e1is importantes a aragoneses do seu s\u00e9quito, leais \u00e1 s\u00faa causa.<\/p>\n

Dona Urraca, como muller foi v\u00edtima de abusos e violencia, o que lle levou a separarse do aragon\u00e9s por motivos de x\u00e9nero, malos tratos cara \u00e1 s\u00faa integridade f\u00edsica e ps\u00edquica ademais de motivos de car\u00e1cter relixioso e pol\u00edtico. A \u201ccarta Donatila\u201d<\/em> que rexeu o seu matrimonio aseguraba o respecto entre os reais c\u00f3nxuxes. As malas condutas do esposo foron a causa decisiva para que os leoneses declarasen revogadas as cl\u00e1usulas matrimoniais.<\/p>\n

Urraca I sufriu en primeira persoa violencia f\u00edsica e psicol\u00f3xica como muller. Como ra\u00ed\u00f1a debeu loitar a s\u00faa posici\u00f3n de herdeira.<\/p>\n

A inimizade entre os soberanos ser\u00e1 aproveitada polo compostel\u00e1n Xelm\u00edrez para ga\u00f1arse a confianza de Dona Urraca, e para facela part\u00edcipe das s\u00faas xesti\u00f3ns ante Roma para facerse co arcebispado para a s\u00faa zona.<\/p>\n

 <\/p>\n

O novo infante Alfonso, fillo da ra\u00ed\u00f1a e \u00fanico herdeiro da Coroa foi utilizado por Xelmirez para alcanzar a dignidade arzobispal.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A partir deste momento foi cando verdadeiramente tomou relevancia o papel de r\u00e9inaa Urraca tanto na s\u00faa vertente pol\u00edtica, como na vertente \u00edntima dos seus problemas con Alfonso o Batallador. De novo existen sospeitas razoables de que fose a propia ra\u00ed\u00f1a, sempre apoiada polo conde de Candespina e polo arcebispo de Toledo, quen forzase o env\u00edo ao papa Pascual II das pistas necesarias para declarar nulo o matrimonio por incestuoso. A principios de 1110 a ra\u00ed\u00f1a e o rei discutiron tan gravemente que dona Urraca optou por abandonar Le\u00f3n e refuxiarse no mosteiro de Sahag\u00fan, en espera de que as bulas pontificias chegasen. E, entre que chegaban e non, Urraca mantivo relaci\u00f3ns co conde de Candespina, G\u00f3mez Gonz\u00e1lez, con quen tivo un fillo.<\/p>\n

A\u00ednda ter\u00eda dous fillos m\u00e1is Dona Urraca, concibidos co seu amante Pedro Gonz\u00e1lez De Lara. R\u00e9inaa Urraca, aos 45 anos, morreu durante un parto do que ser\u00eda o seu terceiro fillo o 8 de marzo no castelo de Salda\u00f1a (Palencia), futuro enclave da ligaz\u00f3n matrimonial entre o seu fillo Alfonso VII e Berenguela, a filla do conde de Barcelona. Al\u00ed resgardouse para facer fronte \u00e1s dificultades dun embarazo problem\u00e1tico e \u00e1s argucias dos seus inimigos como Diego Xelm\u00edrez, o arcebispo de Santiago de Compostela.<\/p>\n

A partir deste momento foi cando verdadeiramente tomou relevancia o papel de r\u00e9inaa Urraca tanto na s\u00faa vertente pol\u00edtica, como na vertente \u00edntima dos seus problemas con Alfonso o Batallador. De novo existen sospeitas razoables de que fose a propia ra\u00ed\u00f1a, sempre apoiada polo conde de Candespina e polo arcebispo de Toledo, quen forzase o env\u00edo ao papa Pascual II das pistas necesarias para declarar nulo o matrimonio por incestuoso. A principios de 1110 a ra\u00ed\u00f1a e o rei discutiron tan gravemente que dona Urraca optou por abandonar Le\u00f3n e refuxiarse no mosteiro de Sahag\u00fan, en espera de que as bulas pontificias chegasen. E, entre que chegaban e non, Urraca mantivo relaci\u00f3ns co conde de Candespina, G\u00f3mez Gonz\u00e1lez, con quen tivo un fillo.<\/p>\n

A\u00ednda ter\u00eda dous fillos m\u00e1is Dona Urraca, concibidos co seu amante Pedro Gonz\u00e1lez De Lara. R\u00e9inaa Urraca, aos 45 anos, morreu durante un parto do que ser\u00eda o seu terceiro fillo o 8 de marzo no castelo de Salda\u00f1a (Palencia), futuro enclave da ligaz\u00f3n matrimonial entre o seu fillo Alfonso VII e Berenguela, a filla do conde de Barcelona. Al\u00ed resgardouse para facer fronte \u00e1s dificultades dun embarazo problem\u00e1tico e \u00e1s argucias dos seus inimigos como Diego Xelm\u00edrez, o arcebispo de Santiago de Compostela.<\/p>\n

Foi enterrada por expreso desexo no Pante\u00f3n Real de San Isidoro de Le\u00f3n. Nesta ligaz\u00f3n: San Isidoro, unha xoia do rom\u00e1nico<\/a>, podedes consultar o noso post sobre este espectacular lugar.<\/p>\n

A monarca mostrou sempre unha determinaci\u00f3n e independencia que non ti\u00f1an nada que ver co papel que se lle asignou.<\/p>\n

 <\/p>\n

Urraca como ra\u00ed\u00f1a<\/em><\/strong><\/p>\n

Tras a morte de Alfonso VIN, Urraca cor\u00f3ase como reina de Le\u00f3n, resultando ser as\u00ed a primeira ra\u00ed\u00f1a titular da historia de Espa\u00f1a, fronte \u00e1 crenza popularmente m\u00e1is estendida de que esta foi Isabel de Castela. A morte do herdeiro home, Sancho Alf\u00f3nsez, a mans dos almor\u00e1vides, deu lugar a que a, at\u00e9 ent\u00f3n Infanta, f\u00f3ra convertida en Ra\u00ed\u00f1a de Le\u00f3n. As cr\u00f3nicas e a documentaci\u00f3n rexia deixan ver a aceptaci\u00f3n entre a nobreza e o clero da chegada ao goberno dunha muller.<\/p>\n

\"\"

Diego Xelmirez<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

En busca de alianzas para consolidar a s\u00faa poder, casa co monarca navarro-aragon\u00e9s Alfonso o Batallador, iniciando un per\u00edodo b\u00e9lico inestable coa seguinte situaci\u00f3n: Castela e Le\u00f3n baixo o dominio de Alfonso o Batallador e Galicia api\u00f1ada ao redor dos dereitos do fillo de Urraca, a quen o arcebispo Xelmirez coroa en Santiago de Compostela no 1111. As desavinzas maritales acaban empuxando a Urraca a un entendemento con Xelm\u00edrez, Bispo de Compostela, quen reco\u00f1ece a Urraca como reina de Galicia, asign\u00e1ndolle ao seu fillo o goberno do reino de Toledo.<\/p>\n

Un dos fitos da s\u00faa vida tivo lugar o mesmo ano de 1117, durante novas conversaci\u00f3ns entre ra\u00ed\u00f1a e bispo na capital xacobea que derivaron en mot\u00edn. Urraca e Gelm\u00edrez tiveron que refuxiarse na torre do palacio episcopal, pois os insurrectos prenderan lume \u00e1 catedral en busca de vinganza. Cando por fin o populacho achou o agocho de ra\u00ed\u00f1a e bispo, as reacci\u00f3ns de ambos bastan para situar a cada un no lugar que lle corresponde: Gelm\u00edrez arrincou a capa a un pobre vagabundo e escapou embozado, rubindo polos tellados da cidade at\u00e9 refuxiarse na igrexa de Santa Mar\u00eda. R\u00e9inaa Urraca foi violentamente atacada e desposu\u00edda das s\u00faas roupas; pero a\u00ednda as\u00ed, en panos menores, plantou cara aos amotinados e cominoulles a que expuxesen as s\u00faas queixas, axudando con iso a acougar a violenta situaci\u00f3n. Finalmente, accedeu a relevar a Gelm\u00edrez como se\u00f1or xurisdiccional da cidade e a repor a xustiza. Mesmo en tales circunstancias vergo\u00f1antes, unha ra\u00ed\u00f1a deb\u00eda comportarse como unha ra\u00ed\u00f1a.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

As desavinzas entre Xelm\u00edrez e Urraca I acompa\u00f1aron \u00e1 s\u00faa relaci\u00f3n de dependencia e correspondencia pol\u00edtica, unha loita de poderes e dominio por Galicia. Cada un valeuse do outro para conquistar os seus prop\u00f3sitos.<\/p>\n

A ind\u00f3mita reina castel\u00e1 faleceu en Salda\u00f1a, o 8 de marzo de 1126, e o seu fillo herdou sen maior problema o reino de Castela e Le\u00f3n.<\/p>\n

Froito da \u00e9poca e de que a historia est\u00e1 escrita por homes, a figura de Urraca I chegou at\u00e9 n\u00f3s como a dunha muller totalmente incapaz de gobernar polas s\u00faas paix\u00f3ns e caprichos, que non tivo reparos en distorsionar a verdade e atacar aos representantes da Igrexa apost\u00f3lica para lograr os seus obxectivos. O retrato que nos chegou \u00e9 froito da incapacidade de moitos analistas para ver os acertos dunha ra\u00ed\u00f1a, achacados aos seus conselleiros, pero si os desacertos e pr\u00e1cticas dunha muller no goberno. Erros e debilidades que non foron de \u00fanica exclusividade de dona Urraca e que ben poden ser imputados a calquera dos personaxes da primeira metade do s\u00e9culo XII, pero que foron aumentados e esaxerados no seu papel de muller.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A\u00ednda que pasaron uns d\u00edas da celebraci\u00f3n do d\u00eda da muller, considero de suma importancia e xustiza dedicar un post a Dona Urraca I de Le\u00f3n, a quen a historia apenas lembra e que representou unha traxectoria como muller, nai e ra\u00ed\u00f1a que conv\u00e9n lembrar. Dona Urraca pasar por ser unha das personalidades m\u00e1is pol\u00e9micas…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6696,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[222,221],"tags":[978,273,271,979,531,126,537,980],"class_list":["post-6708","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idade-media","category-recuncho-da-historia","tag-alfonso-el-batallador-gl","tag-biografias-gl","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-dona-urraca-gl","tag-edad-media-gl","tag-galicia-gl","tag-idade-media","tag-raimundo-de-borgona-gl","category-222","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6708"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6708\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6764,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6708\/revisions\/6764"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6696"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}