{"id":6379,"date":"2026-03-09T08:22:28","date_gmt":"2026-03-09T07:22:28","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=6379"},"modified":"2026-03-09T08:22:28","modified_gmt":"2026-03-09T07:22:28","slug":"romances-e-cantares-na-idade-media","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/romances-e-cantares-na-idade-media\/","title":{"rendered":"Romances e cantares na Idade Media"},"content":{"rendered":"

Non fai falta irse moi atr\u00e1s, bastar\u00e1 con facelo at\u00e9 a Idade Media, para co\u00f1ecer as posibles orixes das primeiras tiras c\u00f3micas en Espa\u00f1a. Tam\u00e9n a poes\u00eda e as narraci\u00f3ns \u00e9picas e sat\u00edricas tiveron a s\u00faa orixe nunha mesma forma, a trav\u00e9s dos chamados romances ou cantares de xesta, cantares de cego, etc. Trat\u00e1base dun tipo de romances, de ra\u00edces populares e que adoitaba centrarse en narras historias truculentas e sucesos ins\u00f3litos. Falamos dos Romances e cantares na Idade Media.<\/em><\/strong><\/p>\n

No Medievo en Espa\u00f1a hab\u00eda unha situaci\u00f3n (moi parecida \u00e1 de hoxe en d\u00eda, se o pensamos ben) na que conviv\u00edan p\u00edcaros e truhans co resto de pobo, e que se buscaban a vida recitando historias e poemas, indo de pobo en pobo e de praza en praza. A tem\u00e1tica era moi variada: s\u00e1tiras sobre personaxes nobres e destacados,… Dado que o analfabetismo era moi com\u00fan en Europa nos s\u00e9culos XI e XII, estes cantares serviron non s\u00f3 como un modelo de transmisi\u00f3n de ideas e noticias, sen\u00f3n que tiveron un forte car\u00e1cter moralizante entre as clases m\u00e1is baixas, convert\u00e9ndose nun manual de \u201cboas costumes\u201d<\/em> para o pobo. Tam\u00e9n destaca o seu marcado car\u00e1cter relixioso e transmisor da cultura cat\u00f3lica, m\u00e1is naqueles tempos, onde a Inquisici\u00f3n revisaba con esmero toda idea que se propagase ao pobo.<\/p>\n

\"Mester

Mester de Xograr\u00eda<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Durante o recitado ou \u201ccante\u201d<\/em> do romance, adoit\u00e1banse utilizar pregos ilustrados, e en moitos casos eran narrados por esmoleiros cegos que adoitaban ir acompa\u00f1ados por lazarillos que fac\u00edan as veces de servidores.<\/p>\n

En xeral, eran composici\u00f3ns cunha linguaxe sinxela, peculiaridade que permitiu a s\u00faa propagaci\u00f3n e que lle fixo formar, a\u00ednda na actualidade, parte do acervo cultural de moitos pobos. A simpleza ling\u00fc\u00edstica da s\u00faa mensaxe permitiulles calar fondamente na poboaci\u00f3n, quen \u00e1 s\u00faa vez, ademais de aprender deles, difund\u00edanlles e enriquec\u00edanlles.<\/p>\n

Este \u00e9 un aspecto pedag\u00f3xico e andrag\u00f3xico de gran valor, necesario de realzar. Os xograres eran os docentes do Medievo. Estes personaxes segu\u00edan os bos costumes das escolas atenienses, practicamente levaban o teatro \u00e1 r\u00faa para educar de forma popular e pintoresca.<\/p>\n

 <\/p>\n

Polo seu car\u00e1cter oral \u00e9 moi com\u00fan atopar variantes l\u00edricas sobre un mesmo cantar, produto dos cambios que cada xograr engad\u00eda, axustados, por suposto, \u00e1s vivencias e aprendizaxes de cada individuo.<\/p>\n

Cant\u00e1relos de xestas son epopeas que contan as aventuras dun heroe mitol\u00f3xico ou hist\u00f3rico, cuxas virtudes representaban o modelo a seguir e honra dos poboadores desas terras europeas. Cant\u00e1relos de xesta eran an\u00f3nimos, estaban escritos en verso e ti\u00f1an unha lonxitude de 2.000 a 20.000 versos que eran cantados, pero na s\u00faa maior\u00eda non pasan de 4.000 versos. Cant\u00e1relos organiz\u00e1banse en estrofas variables no que a cantidade de versos ref\u00edrese, os cales eran relacionados entre si por medio da rima. Normalmente a rima era asoante, isto \u00e9, que coincid\u00edan os sons voc\u00e1licos da \u00faltima vocal acentuada.<\/p>\n

En Europa cant\u00e1relos de xesta fix\u00e9ronse moi populares na Idade Media, entre os m\u00e1is co\u00f1ecidos podemos nomear: En Espa\u00f1a: o Cantar do Meu Cid, o cantar das Mocidades de Rodrigo, o Cantar de Roncesvalles; en Francia: O Cantar de Rold\u00e1n en Francia; en Alema\u00f1a o Cantar dos Nibelungos, ou en Inglaterra o de Beowulf.<\/p>\n

O romance ou cantar de cego posu\u00eda unha estrutura fixa. Nos primeiros versos, facendo gala dun estilo recargado, barroco, o autor convocaba e animaba ao p\u00fablico para que se reunise ao redor da s\u00faa figura e prest\u00e1selle atenci\u00f3n. En Espa\u00f1a, dada a forte tradici\u00f3n cat\u00f3lica, o autor tam\u00e9n se encomendaba \u00e1 Virxe e aos Santos para que lle axudasen a recitar de forma certeira a peza.<\/p>\n

Para a declamaci\u00f3n dun Cantar \u00e1s veces precis\u00e1banse varios d\u00edas. O m\u00e1is interesante deste tipo de presentaci\u00f3ns diarias era que os xograres preparaban unha especie de estrofa de entre 60 e 90 versos onde fac\u00eda un reconto do falado o d\u00eda anterior. Este xenial recurso permit\u00eda refrescar a memoria dos asistentes e p\u00f3r ao tanto de todo a quen estaban a acabar de chegar. \u00c1 parte do antes explicado, o xograr demostraba con isto unha estupenda capacidade no manexo m\u00e9trico e po\u00e9tico.<\/p>\n

\"Cantar<\/p>\n

 <\/p>\n

Cal feirante, o autor adoitaba agrandar a s\u00faa historia facendo alusi\u00f3n, con gran ret\u00f3rica, \u00e1 rareza da mesma, ou a moi nova informaci\u00f3n que tra\u00eda consigo, sendo os seus o\u00edntes os primeiros que \u00edan escoitala dos seus beizos, a\u00ednda que en realidade xa leva percorridos catro ou cinco pobos contando aqueles mesmos feitos. Esta introduci\u00f3n ti\u00f1a como finalidade ga\u00f1ar tempo e preparar o \u00e1nimo do espectador distra\u00eddo e darlle tempo a que se achegase ao grupo onde se \u00eda a empezar a cantar o romance.<\/p>\n

Coa axuda da s\u00faa lazarillo, encargado de mostrar as vi\u00f1etas que acompa\u00f1aban \u201co cantar\u201d,<\/em> o narrador desenvolv\u00eda a historia que conformaba o mesmo, procurando finalizar de forma moi chamativa, e en moitos casos de tal forma que se desprendese algunha aprendizaxe ou moralexa.<\/p>\n

Unha vez finalizado o romance, o cantor ped\u00eda perd\u00f3n (seguramente cunha falsa modestia) polas faltas cometidas, e solicitaba ao seu p\u00fablico que fixese manifesto o seu agrado depositando algunhas moedas ben pola s\u00faa satisfacci\u00f3n polo escoitado ou ben pola adquisici\u00f3n, nun prego escrito, do romance recitado.<\/p>\n

Cant\u00e1relos de xestas non te\u00f1en autores co\u00f1ecidos. Crese estes foron elaborados por cl\u00e9rigos e xograres da \u00e9poca medieval que ti\u00f1an acceso \u00e1s historias dos guerreiros desas \u00e9pocas. Estes cantares foron adaptados e adornados polos trobadores ao gusto dos pobos que percorr\u00edan.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Coa denominaci\u00f3n xen\u00e9rica de xograres (metade poetas, metade actores-cantantes) estes artistas errantes busc\u00e1banse a vida recitando as s\u00faas obras, en moitos casos acompa\u00f1ado por coreograf\u00edas de exercicios acrob\u00e1ticos e circenses, actuando sobre todo nos atrios das igrexas, nas prazas das cidades, pobos e castelos que percorr\u00edan, nas romar\u00edas e mesmo nas cortes, cando era mester. Estes xograres, normalmente, eran uns pequenos e completos artistas, pois eran capaces de narrar as s\u00faas historias, bailar, ao ritmo da m\u00fasica que eles mesmos e os seus acompa\u00f1antes \u00edan tocando, procurando en todo caso entreter ao p\u00fablico que lles v\u00eda e esperando, a cambio, unha recadaci\u00f3n suficiente para subsistir. Non esquezamos que a denominaci\u00f3n de xograres procede do lat\u00edn \u201cjocularis\u201d,<\/em> ou o que xoga, e mesmo o que entret\u00e9n.<\/p>\n

\"\"\u00c9 importante acoutar as calidades memor\u00edsticas destes xograres, que deb\u00edan repetir entre dous mil e vinte mil versos ante o p\u00fablico que lles observaba.<\/p>\n

O Mester de Xograr\u00eda \u00e9 o nome que recibe o oficio propio dos xograres. Tam\u00e9n recibe este nome \u00e1 forma de compor e narrar historias os xograres, as\u00ed como ao conxunto das obras que crearon.<\/p>\n

Alg\u00fans de que aqueles cantares dos s\u00e9culos XI e XII chegaron at\u00e9 os nosos d\u00edas, a\u00ednda que posiblemente deformados respecto dos orixinais por tratarse de copias sucesivas ao longo dos s\u00e9culos. Estes cantares formaban parte da literatura de transmisi\u00f3n oral, \u00e9 dicir, a literatura que non estaba escrita e que se aprend\u00eda “de o\u00eddo<\/em>“. Esa literatura oral recit\u00e1base ou cantaba en lingua romance, \u00e9 dicir, nunha lingua que xa non era o lat\u00edn, que era a lingua que at\u00e9 ent\u00f3n se utilizou para transmitir os textos escritos.<\/p>\n

Por \u00faltimo, apuntar que estes modos de diversi\u00f3n p\u00fablica xa ti\u00f1an lugar na antig\u00fcidade cl\u00e1sica ou entre os musulm\u00e1ns, con figuras similares \u00e1 dos xograres.<\/p>\n

Tedes mais informaci\u00f3n sobre os trobadores na nosa entrada Os trobadores na Idade Media<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Non fai falta irse moi atr\u00e1s, bastar\u00e1 con facelo at\u00e9 a Idade Media, para co\u00f1ecer as posibles orixes das primeiras tiras c\u00f3micas en Espa\u00f1a. Tam\u00e9n a poes\u00eda e as narraci\u00f3ns \u00e9picas e sat\u00edricas tiveron a s\u00faa orixe nunha mesma forma, a trav\u00e9s dos chamados romances ou cantares de xesta, cantares de cego, etc. Trat\u00e1base dun…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6367,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[391,222,221],"tags":[875,881,876,271,531,537,877,862,882,878,879,392,237,883,880],"class_list":["post-6379","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edad-media-gl","category-idade-media","category-recuncho-da-historia","tag-cantar-del-ciego-gl","tag-cantar-do-cego","tag-cantares-gl","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-edad-media-gl","tag-idade-media","tag-lazarillo-gl","tag-medievo-gl","tag-mester-de-xograria","tag-mester-juglaria-gl","tag-romances-gl","tag-sociedad-gl","tag-sociedade","tag-trobadores","tag-trovadores-gl","category-391","category-222","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6379"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6379\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6520,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6379\/revisions\/6520"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6367"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}