{"id":4027,"date":"2026-04-07T07:49:49","date_gmt":"2026-04-07T06:49:49","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=4027"},"modified":"2026-04-07T07:49:49","modified_gmt":"2026-04-07T06:49:49","slug":"la-higiene-personal-en-la-edad-media","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/la-higiene-personal-en-la-edad-media\/","title":{"rendered":"A hixiene persoal na Idade Media"},"content":{"rendered":"<p>Para entender a <strong><em>hixiene persoal na Idade Media<\/em><\/strong>, \u00e9 necesario silenciar os nosos puntos de referencia actuais.\u00a0Na Idade Media cr\u00edase que o ba\u00f1o posibilitaba a apertura da pel que invitaba ao aire ins\u00e1n e aos <em>\u201cmales sen rostro\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Os m\u00e9dicos pensaban que a auga debilitaba os \u00f3rganos, sobre todo si estaba quente, e que deixaba o corpo vulnerable a aires malsans. Imped\u00edan por todos os medios que penetrase a trav\u00e9s dos poros, pois se cr\u00eda que poder\u00eda transmitir moitos males.<\/p>\n<p>Nos primeiros tratados de sa\u00fade, m\u00f3stranse cales eran, na Idade Media, os criterios de lavado do corpo: lavado das mans e o rostro; asear con xeito o que se ve, facer que desapareza a ro\u00f1a das partes visibles. As numerosas traduci\u00f3ns dos tratados m\u00e9dicos rep\u00edteno ata a versificaci\u00f3n cl\u00e1sica: <em>&#8220;Lavarasche pola ma\u00f1\u00e1 as mans con auga fr\u00eda. E a\u00ednda molladas, levaraschas aos ollos&#8221;.<\/em><\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-4020 alignleft\" src=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/HigieneEMedia-1.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"179\" title=\"\" srcset=\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/HigieneEMedia-1.jpg 1800w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/HigieneEMedia-1-300x179.jpg 300w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/HigieneEMedia-1-768x459.jpg 768w, https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/HigieneEMedia-1-1024x612.jpg 1024w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>A cuesti\u00f3n das mans limpas e o rostro liso non \u00e9 un tema sanitario. A imposici\u00f3n, directa e sen comentarios, prov\u00e9n dunha obrigaci\u00f3n moral. O seu obxectivo \u00e9 a decencia ante a hixiene, a urbanidade antes da sa\u00fade. O que domina \u00e9 a aparencia, a alusi\u00f3n \u00e1 limpeza est\u00e1 vinculada ao decoro.<\/p>\n<p>Xa que logo, estas pr\u00e1cticas e estas regras de urbanida da Idade Media, non constit\u00faen por si mesmas un punto de arranque, non son o comezo da limpeza do corpo. A t\u00edtulo de exemplo podemos observar a repetida alusi\u00f3n ao lavado das mans e a frecuencia do \u201caguamanil\u201d nos ricos inventarios da Idade Media, que dan unha dimensi\u00f3n case ritual nas casas nobres onde o aseo *matutino limitarse a botarse auga nas mans.<\/p>\n<p>As normas de cortes\u00eda indicaban moi *expresamente unha serie de procedementos \u201cun verdadeiro inventario de comportamentos nobres\u201d polos cales a limpeza do corpo era e ao que o historiador <strong><em>Georges Vigarello<\/em><\/strong> chama o <strong><em>\u201caseo seco\u201d<\/em><\/strong>. E dentro destes par\u00e1metros culturais, a palabra limpeza non era precisamente sin\u00f3nimo de<strong> \u201clavado\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>O uso de perfumes e fregas en seco sustituiron ao auga (utilizada durante o Imperio Romano), que s\u00f3 foi aconsellable en rostros e mans (\u00fanicas partes visibles do corpo).<\/p>\n<p>O conxunto do corpo non ten nesta \u00e9poca importancia posto que est\u00e1 encerrado nunha roupa que acapara o esencial da mirada. O corpo, escondido debaixo de cargados vestidos, non era considerado. <strong><em>Ser limpo<\/em> <\/strong>implicaba, ante todo, <strong><em>mostrarse limpo<\/em><\/strong> e comportarse como tal.<\/p>\n<p>En todo caso, os conceptos dos cheiros na Idade Media non son comprables aos actuais.<\/p>\n<p>No inverno fac\u00eda fr\u00edo, as\u00ed que <strong>os primeiros ba\u00f1os eran en mayo<\/strong>, isto derivou no costume de realizar casamentos nos meses de maio e xu\u00f1o para evitar os malos cheiros na parella\u2026 Dise que a tradici\u00f3n de levar a noiva ramo de flores ao casarse, deriva de aqu\u00ed, pois o cheiro das flores escond\u00eda o fedor dos corpos.<\/p>\n<p>Para o ba\u00f1o colocaban unha tina enorme chea de auga quente, nela entraba primeiro o xefe de familia, logo, na mesma auga, logo de sa\u00edr, entraba cada un dos homes da casa por orde de idade, as mulleres igual de maior a menor e de \u00faltimo os nenos.<\/p>\n<p>Na Idade Media <em>\u201ctodo recicl\u00e1base\u201d.<\/em> No que respecta aos restos humanos: hab\u00eda xente que se encargaba de recoller as feces humanas dos pozos negros para vendelas como esterco. Our\u00ed\u00f1aa era recollida polos tinureiros para branquear peles e teas; os \u00f3sos se esmagaban para facer abono\u2026<\/p>\n<p>Pero o que non se reciclaba quedaba na v\u00eda, pois naqueles tempos non exist\u00edan os servizos p\u00fablicos, e os que hab\u00eda non eran moi eficientes. O costume era acumular en baldes os restos humanos e as augas servidas e logo tiralos polas fiestras cara \u00e1 r\u00faa.<\/p>\n<p>Supostamente, a\u00ednda que \u00e1s veces algunhas r\u00faas e recunchos dos nosos pobos e cidades non o acrediten, na actualidade a cuesti\u00f3n da hixiene mellorou substancialmente.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Para entender a hixiene persoal na Idade Media, \u00e9 necesario silenciar os nosos puntos de referencia actuais.\u00a0Na Idade Media cr\u00edase que o ba\u00f1o posibilitaba a apertura da pel que invitaba ao aire ins\u00e1n e aos \u201cmales sen rostro\u201d. Os m\u00e9dicos pensaban que a auga debilitaba os \u00f3rganos, sobre todo si estaba quente, e que deixaba&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":4023,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[391,222,221],"tags":[266,407,229,210],"class_list":["post-4027","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edad-media-gl","category-idade-media","category-recuncho-da-historia","tag-cuidados-personales-gl","tag-costumbres-gl","tag-costumes","tag-medieval-gl","category-391","category-222","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4027"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4126,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4027\/revisions\/4126"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}