Egeria, tam\u00e9n chamada Eteria, Echeria, Etheria, Heteria, Eiheriai ou Egeria, e mesmo Arteria ou Geria, foi unha viaxeira e escritora hispanorromana do s\u00e9culo IV, autora dun famoso libro de viaxes, o \u201ctinerarium Egeriae \/ Peregrinatio Aetheriae \/ Peregrinatio ad Tola Sancta\u201d,<\/em> comunmente denominado en espa\u00f1ol \u201dItinerario de Egeria\u201d.<\/em><\/p>\n Egeria era unha monxa (ou non, pois \u00e9 un tema a\u00ednda en discusi\u00f3n), que sa\u00edndo de Gallaecia natal, emprendeu unha viaxe extraordinaria en peregrinaci\u00f3n, percorrendo m\u00e1is de 5.000 quil\u00f3metros e atravesando Europa e Oriente Medio: Exipto, o Sina\u00ed, Palestina, chegou a Xerusal\u00e9n, atravesou Siria, Xordania, Mesopotamia e finalmente Constantinopla, a actual Istambul.<\/p>\n <\/p>\n Situ\u00e1monos na Hispania de finais do s\u00e9culo IV. Nese momento, o Imperio romano viv\u00eda unha transformaci\u00f3n profunda.<\/p>\n A viaxe de Egeria transcorre nos \u00faltimos momentos do Imperio Romano, cando a presenza dos pobos b\u00e1rbaros era coti\u00e1.<\/p>\n A secular estrutura organizada polos c\u00e9sares, a\u00ednda intacta no formal, comezaba a mostrar fisuras mentres unha nova forza abr\u00edase paso con rapidez: o cristianismo.<\/p>\n Nun tempo no que o Imperio Romano de Occidente deca\u00edase e o mundo monacal empez\u00e1base a estender con forza desde oriente.<\/p>\n A Pax Romana,<\/em> un longo per\u00edodo de paz entre tempos de guerras e invasi\u00f3ns da historia de Roma, xunto cunha extensa rede de calzadas que pintaron un mapa de cami\u00f1os de m\u00e1is de 80.000 quil\u00f3metros, favoreceron a viaxe de Egeria.<\/p>\n <\/p>\n Desde o punto de vista relixioso<\/em><\/strong>, tras o Edicto de Mil\u00e1n promulgado por Constantino no 313, a fe cristi\u00e1 pasou de ser perseguida a tolerada.<\/p>\n A principios do s\u00e9culo IV o cristianismo era a\u00ednda unha de tantas relixi\u00f3ns de salvaci\u00f3n de orixe oriental, pero cara \u00e1 metade do s\u00e9culo, a Igrexa, a trav\u00e9s da s\u00faa influencia espiritual na poboaci\u00f3n do imperio, as\u00ed como pola s\u00faa posici\u00f3n social e econ\u00f3mica, convert\u00e9rase nunha das forzas vivas da \u00e9poca. Polo n\u00famero de fieis, a Igrexa converteuse nun factor de poder, xunto ao emperador, ao ex\u00e9rcito e \u00e1 administraci\u00f3n.<\/p>\n Co edicto de Tesal\u00f3nica (380), a converterse en relixi\u00f3n oficial do Imperio.<\/p>\n <\/p>\n Non hai moitos datos biogr\u00e1ficos sobre esta muller. O que sabemos dela chegounos polo seu propio testemu\u00f1o.<\/p>\n Disp\u00fatanse a s\u00faa orixe varias localidades galegas e leonesas que formaban parte fai ent\u00f3n de Gallaecia. A\u00ednda que tam\u00e9n Aquitania e Italia reivindicaron \u00e1 autora como paisana, ela mesma fai alusi\u00f3ns a que o punto de partida da s\u00faa viaxe foi o \u201c\u00faltimo extremo da Terra\u201d<\/em><\/p>\n <\/p>\n Naceu, posiblemente, en Gallaecia, unha das provincias m\u00e1is perif\u00e9ricas do imperio romano, a\u00ednda que integrada na rede de calzadas romanas.<\/p>\n Era de familia importante da \u00e9poca, nobre ou podente. S\u00e1bese que era unha muller moi culta, pois posu\u00eda co\u00f1ecementos en grego, literatura e xeograf\u00eda, o que fai supo\u00f1er que era unha abadesa ou superiora nalg\u00fan convento. E \u00e9 que, parece que Egeria non pasou problemas econ\u00f3micos, e ti\u00f1a un gran co\u00f1ecemento da Biblia, escrita en grego (a\u00ednda non se escribira a Vulgata, polo que a \u00fanica forma de acceder \u00e1s Sacras Escrituras era a trav\u00e9s dos textos en grego).<\/em><\/p>\n <\/p>\n No 381 Egeria emprendeu o cami\u00f1o a Terra Santa<\/em><\/strong>, unha viaxe moi perigosa e longo, situaci\u00f3n que se agrava se pensamos nunha traves\u00eda realizada por unha muller soa, algo moi inusual na \u00e9poca.<\/p>\n Foron raz\u00f3ns puramente relixiosas as que a animaron a realizar tama\u00f1o viaxe, desexaba co\u00f1ecer e venerar os lugares santificados por Cristo, polo Antigo Testamento, polos ap\u00f3stolos e m\u00e1rtirs. Sent\u00eda que o seu desexo de viaxar a Terra Santa era un don de Dios \u201cO noso Deus Jes\u00fas, que non abandona a aqueles que esperan nel, hase dignado permitirme a realizaci\u00f3n deste desexo\u201d.<\/em><\/p>\n Grazas ao poder da s\u00faa familia, crese que puido obter o salvoconduto para emprender a s\u00faa traves\u00eda. Precisamente, foi a s\u00faa li\u00f1axe o que lle proporcionou custodia por parte de soldados do Imperio Romano nalgunhas paraxes que eran perigosos. Algunhas hip\u00f3teses vinc\u00falana con Teodosio o Grande ou Prisciliano.<\/p>\n Egeria viaxa usando o cursus publicus<\/em>, coa s\u00faa rede de mansi\u00f3ns e mutationes,<\/em> provista de comodidades e alg\u00fans privilexios. Os medios de transporte que utiliza son barco, carro, cabalo, asno e camelo, que con todo non ev\u00edtanlle nin duras marchas nin penosas ascensi\u00f3ns a p\u00e9. Non viaxa soa, os gu\u00edas af\u00e1n xuntar aos viaxeiros formando caravanas. A\u00ednda que no caso de Egeria poida que viaxase acompa\u00f1ada dun grupo propio. Ademais, al\u00e1 onde vai leva un recordo do que viu. Menciona, de feito, as eulogias<\/em> (recordos do peregrino).<\/p>\n A Egeria rec\u00edbella cos brazos abertos e nalgunhas ocasi\u00f3ns goza de escolta militar, cando a natureza e os perigos do roteiro as\u00ed o aconsella, como no seu transitar polo Sina\u00ed. Sabemos que viaxa soa, que bispos e presb\u00edteros se desviven por axudala e mostrarlle os lugares que desexa visitar.<\/p>\n \u00c9 unha viaxe moi ben preparada, evid\u00e9nciase o co\u00f1ecemento previo do percorrido. As s\u00faas fontes puideron ser, ademais doutros posibles viaxeiros, a Biblia, o Onomastic\u00f3n, un dicionario de Toponimia B\u00edblica, e a historia Eclesi\u00e1stica de Eusebio de Cesarea, obras escritas en grego, as\u00ed como a Vita Constantini.<\/p>\n <\/p>\n Desco\u00f1\u00e9cese a idade que ti\u00f1a cando emprendeu a s\u00faa traves\u00eda, con todo, o xornalista Carlos Pascual pensa que \u201cdeb\u00eda de ser, ao realizar a s\u00faa viaxe, unha muller de idade mediana (\u2026) Non unha muller nova; non se compaxinar\u00eda ese feito co de viaxar acompa\u00f1ada sempre de \u2018santos homes\u2019, presb\u00edteros, di\u00e1conos e mesmo bispos. Tampouco unha muller anci\u00e1; pois en tal caso, non poder\u00eda seguir o ritmo da viaxe (\u2026)\u201d<\/em><\/p>\n <\/p>\n O periplo chegounos pola propia Egeria, que \u00eda escribindo cartas describindo o seu roteiro a un grupo de dominae sorores,<\/em> literalmente \u201cse\u00f1oras irm\u00e1s\u201d,<\/em> unha expresi\u00f3n que pode apuntar a un grupo de mulleres nobres e piadosas ou unha sorte de comunidade relixiosa.<\/p>\n Esas cartas que Egeria \u00eda escribindo chegaron aos nosos d\u00edas por unha copia medieval redescubierta en por o erudito italiano Gian Francesco Gamurrini, quen atopou en 1884, o c\u00f3dice medieval Codex Aretinus 405 na biblioteca de Santa Mar\u00eda de Laicos en Arezzo, Italia. Neste manuscrito est\u00e1 rexistrado a viaxe realizada por Egeria a trav\u00e9s dunha especie de diario chamado Itinerarium ad Tola Sancta<\/em>. Incl\u00fae tam\u00e9n unhas cartas que a monxa dirix\u00eda probablemente \u00e1s relixiosas da s\u00faa congregaci\u00f3n, \u00e1s que se dirix\u00eda como \u201cos meus venerables se\u00f1oras e irm\u00e1s\u201d.<\/em> Nun principio, Gamurrini creu que o texto era obra de Silvia de Aquitania, a quen se lle atribu\u00eda unha viaxe similar.<\/p>\n Nesas misivas, Egeria vai describindo a s\u00faa viaxe de miles de quil\u00f3metros desde Hispania ata diversos lugares santos.<\/p>\n <\/p>\n Iniciou a s\u00faa andaina para co\u00f1ecer e venerar os Santos Lugares recentemente descubertos por Santa Helena. Iniciou a viaxe seguindo o roteiro de Lugo, o Bierzo leon\u00e9s, Astorga, Le\u00f3n, Palencia, Clunia, Numancia, Tarazona, Zaragoza, Huesca, ata chegar a Tarraco, desde onde, previa escala en Narbona, tomou un barco rumbo a Italia. Al\u00ed, Egeria visitou R\u00e1vena e despois Roma. Desde a capital do Imperio, a s\u00faa peregrinaci\u00f3n levou a Constantinopla e, despois, a varios escenarios crave da Biblia, como o monte Sina\u00ed, onde Mois\u00e9s recibiu as t\u00e1boas da lei, ou Antioqu\u00eda, na actual Turqu\u00eda, onde se sabe que estiveron San Pedro e Santo Pablo.<\/p>\n Pero sen d\u00fabida o prato forte da viaxe de Egeria foi Palestina. A galega chegou ata Bel\u00e9n, o r\u00edo Xord\u00e1n, Samaria, Galilea, Betania e Xerusal\u00e9n, os principais escenarios da vida de Cristo.<\/p>\n En moitos dos lugares que visitou, foi recibida por altos cargos eclesi\u00e1sticos, o cal demostra que ela era unha persoa importante.<\/p>\n Durante a s\u00faa estancia en Xerusal\u00e9n \u2014que durou varios anos\u2014 Egeria narrou con detalle non s\u00f3 os cami\u00f1os e paisaxes, sen\u00f3n tam\u00e9n as celebraci\u00f3ns lit\u00farxicas locais, especialmente as da Pascua cristi\u00e1, proporcionando descrici\u00f3ns que hoxe son de incalculable valor para co\u00f1ecer as pr\u00e1cticas relixiosas dos cristi\u00e1ns do s\u00e9culo IV.<\/p>\n <\/p>\n O seu periplo durou tres anos, tras os cales regreso a terras hispanas, e nunca m\u00e1is se soubo dela.<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Doutra banda, as noticias que nos chegan de Egeria<\/em><\/strong> dinnos que Egeria aparece por primeira vez nunha carta dirixida por un monxe, a finais do s\u00e9culo VII, dirixida a unha comunidade de monxes do Bierzo e na que fala con eloxio dunha muller a quen chama beatissima<\/em> Egeria, unha muller que, en tempos pret\u00e9ritos, ao comezo do cristianismo, realizara unha longa viaxe a Terra Santa.<\/p>\n <\/p>\n Outro testemu\u00f1o sobre ela at\u00f3pase nuns fragmentos no folio 188 do do Manuscrito 10018 da Biblioteca Nacional.<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n O Itinerarium aparece tam\u00e9n mencionado en tres cat\u00e1logos da biblioteca de Santo Marcial de Limoges e no documento fundacional do mosteiro de Celanova do ano 942, onde \u00e9 enumerado entre os fondos bibliogr\u00e1ficos destinados a formar parte da biblioteca do cenobio.<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Non existe constancia do lugar e data da s\u00faa morte.<\/p>\n <\/p>\n Est\u00e1 redactado en forma de cartas, cunha linguaxe pr\u00f3xima que o afasta da intenci\u00f3n de crear unha obra literaria, d\u00e1 conta do percorrido que fai o seu protagonista.<\/p>\n Egeria describe dunha forma moi minuciosa e pormenorizada todo o que contempla e fai comparaci\u00f3ns co que ela lera anteriormente. Achega descrici\u00f3ns moi detalladas das infraestruturas de transporte, os ritos e costumes das zonas que atravesa. Por iso, esta gu\u00eda ten unha gran utilidade, pois nos permite co\u00f1ecer en profundidade a \u00e9poca e os lugares polos que pasa.<\/p>\n O manuscrito est\u00e1 redactado en lat\u00edn vulgar<\/em><\/strong> e f\u00e1ltanlle alg\u00fans folios. Nel p\u00f3dense apreciar os detalles con respecto aos pormenores da viaxe. Egeria encargouse de deixar constancia de todo aquilo que chamaba a s\u00faa atenci\u00f3n. Tam\u00e9n fai referencia aos costumes dos habitantes de cada un dos lugares que visitaba.<\/p>\n O feito de que no seu manuscrito fale con certa familiaridade co vocabulario mon\u00e1stico, e que tam\u00e9n mencione a s\u00faa amizade cunha muller de vida consagrada, a diaconisa Marthana, que tam\u00e9n viaxara a Xerusal\u00e9n, non son datos definitivos obre a posibilidade de que Egeria fose unha monxa.<\/p>\n <\/p>\n O texto debeu ser copiado en Montecassino no s\u00e9culo XI. Falt\u00e1balle o encabezado, #polo que desco\u00f1ecemos o seu t\u00edtulo e a identidade da autora.<\/p>\n En 1903, o benedictino Mario Ferotin resolve as d\u00fabidas de Gamurrini (o erudito que atopara o manuscrito) e publicou un estudo na revista Cuesti\u00f3ns Hist\u00f3ricas no que demostraba que o c\u00f3dice era obra de Egeria. Ferotin puido chegar a esta conclusi\u00f3n grazas a unha carta escrita por San Valerio. Nela menci\u00f3nase \u00e1 monxa galega e proporciona detalles que coinciden cos do relato.<\/p>\n <\/p>\n Percorreu paraxes b\u00edblicas como o Sina\u00ed e alg\u00fans sitios da Mesopotamia cl\u00e1sica. A monxa detalla con suma precisi\u00f3n cada un destes lugares. Tras catro anos de intensa viaxe, decide emprender o regreso a Constantinopla. Al\u00ed, escribe unha carta mencionando que se lle quedaban forzas ir\u00eda visitar o sepulcro de San Xo\u00e1n de \u00c9feso. Nesta mesma carta pode lerse \u201ct\u00e9deme na vosa memoria, tanto se contin\u00fao dentro do meu corpo coma se, por fin, abandon\u00e1seo\u201d. <\/em>Despois desta misiva p\u00e9rdese todo rastro de Egeria.<\/p>\n Ninfeo Egeria<\/em><\/p><\/div>\n <\/p>\n A pesar de emprender viaxe con di\u00f1eiro e protecci\u00f3n, est\u00e1 claro que unha muller do s\u00e9culo IV que decid\u00eda percorrer boa parte do mundo ent\u00f3n co\u00f1ecido e adentrarse en longos e perigosos cami\u00f1os, non era unha muller calquera. Aventureira, ousada, valente, curiosa son alg\u00fans dos adxectivos que se lle poden atribu\u00edr a Egeria.<\/p>\n O que fai de Egeria, da s\u00faa viaxe e dos seus escritos algo excepcional e pioneiro \u00e9 que se tratar\u00eda da primeira muller escritora ib\u00e9rica cuxa identidade co\u00f1ecemos. As s\u00faas cartas manuscritas compo\u00f1er\u00edan tam\u00e9n o primeiro libro de viaxes de non ficci\u00f3n e con certa intenci\u00f3n de gu\u00eda.<\/p>\n Cualificada como a primeira gran gu\u00eda de viaxes polo seu singular e ameno contido, describe con minuciosidade o que ve e comp\u00e1rao co que previamente lera. Pero tam\u00e9n achega un detallado relato das infraestruturas de transporte, os ritos e costumes da \u00e9poca. De a\u00ed a s\u00faa enorme utilidade para os historiadores.<\/p>\n Pero non ser\u00eda, seguramente o deixarnos o seu documento como gu\u00eda, a s\u00faa intenci\u00f3n, sen\u00f3n que ser\u00eda, seguramente a primeira muller peregrina, o seu cami\u00f1o estaba guiado pola Biblia, xa que en cada lugar mencionado nas Escrituras, Egeria e os seus acompa\u00f1antes det\u00ed\u00f1anse e l\u00edan a pasaxe correspondente.<\/p>\n <\/p>\n \u201cComo son un pouco curiosa, preguntei enseguida que val era aquel para que un santo monxe plantase al\u00ed o seu eremitorio\u201d, <\/em>escribiu unha enigm\u00e1tica dama a finais do s\u00e9culo IV a beiras do r\u00edo Jord\u00e1n. En s\u00f3 unha frase, revelaba m\u00e1is informaci\u00f3n sobre a s\u00faa personalidade (inquieta, extrovertida, relixiosa, comunicativa e decidida) da que se puido recompilar sobre a s\u00faa vida.<\/p>\n <\/p>\n E rematamos esta publicaci\u00f3n, confiando en que, a pesar da s\u00faa longa extensi\u00f3n, resultase do voso interese, e nese caso gustar\u00edanos que nolo fix\u00e9sedes saber pulsando no bot\u00f3n \u201cG\u00fastame\u201d.<\/em><\/strong> Ademais, anim\u00e1mosche a achegar alg\u00fan comentario, e se tes interese, subscribirche de xeito gratuito \u00e1 Newsletter do Blog para manterche sempre informado sobre as novas publicaci\u00f3ns do Blog.<\/p>\n Por \u00faltimo, se vos gustou o suficiente como para compartilo nas vosas redes sociais, estariamos realmente encantados de que as\u00ed o fix\u00e9sedes.<\/p>\n <\/p>\n https:\/\/blog.galiciamaxica.eu\/egeria-la-primera-mujer-viajera-y-peregrina-de-la-historia\/<\/a><\/p>\n https:\/\/www.laviajeraempedernida.com\/egeria-mujer-viajera-siglo-iv\/<\/a><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Egeria-300x209.gif\" "\\"\\"")
<\/p>\nContexto hist\u00f3rico<\/strong><\/h2>\n
Biograf\u00eda de Egeria<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Gallaecia-300x291.png\" "\\"\\"")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Egeria-viaje-300x158.jpg\" "\\"\\"")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Egeria-obra-C-Pascual-202x300.jpg\" "\\"\\"")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/RecorridoEgeria-300x181.jpg\" "\\"\\"")
<\/p>\nO manuscrito<\/strong><\/h2>\n
![\"\"](\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Manuscrito-Egeria-300x240.jpg\" "\\"\\"")
<\/p>\n![\"Ninfeo](\"https:\/\/recreacionhistoria.com\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Ninfeo-Egeria-300x199.jpg\" "\\"\\"")
Conclusi\u00f3ns<\/strong><\/h2>\n
Referencias<\/strong><\/h2>\n