{"id":17843,"date":"2026-03-22T12:39:45","date_gmt":"2026-03-22T11:39:45","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=17843"},"modified":"2026-03-22T12:39:45","modified_gmt":"2026-03-22T11:39:45","slug":"urbano-lugris-un-pintor-diferente","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/urbano-lugris-un-pintor-diferente\/","title":{"rendered":"Urbano Lugr\u00eds, un pintor diferente"},"content":{"rendered":"

Penetr\u00e1monos de novo no mundo da arte en Galicia e para iso fac\u00e9molo nesta ocasi\u00f3n por medio dun pintor, Urbano Lugr\u00eds.<\/em><\/strong><\/p>\n

A s\u00faa vida est\u00e1 chea dunha inusual actividade creativa, que lle permitiu expresar as s\u00faas inquietudes art\u00edsticas en medios tan diversos como a poes\u00eda, o teatro, a pintura e mesmo algunha incursi\u00f3n no \u00e1mbito da arquitectura.<\/p>\n

Un pintor diferente<\/em><\/strong>, posuidor dun universo particular, cun rexistro pouco acad\u00e9mico, m\u00e1is ben heterodoxo.<\/p>\n

Considerado como un gran pintor de talento surrealista, \u00e9 co\u00f1ecido tam\u00e9n, no \u00e1mbito literario polo pseud\u00f3nimo de Ulises Fingal.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Biograf\u00eda de Urbano Lugr\u00eds<\/strong><\/h2>\n

Urbano Lugr\u00eds Gonz\u00e1lez, naceu na Coru\u00f1a<\/em><\/strong> (\u00e1 que o noso protagonista chamaba Percalin\u00f3polis) o 28 de xaneiro de 1908<\/em><\/strong>. O seu pai era Manuel Lugr\u00eds Freire, pol\u00edtico e escritor e un dos fundadores e mesmo presidente da Real Academia Galega. A s\u00faa nai era Purificaci\u00f3n Gonz\u00e1lez Varela, profesora da Normal da Coru\u00f1a e co\u00f1ecida pianista, e irm\u00e1 do tam\u00e9n pintor Urbano Gonz\u00e1lez. Con esa carga cultural non poder\u00eda dedicarse m\u00e1is que \u00e1 arte.<\/p>\n

Obviamente no seo dunha familia do \u00e1mbito da cultura, a infancia de Urbano Lugr\u00eds desenvolveuse nun ambiente intelectual distinguido na Coru\u00f1a. Na s\u00faa contorna familiar aprendeu a amar a m\u00fasica, a gozar da lectura, a dominar a arte do debuxo e a convivir con personaxes da cultura galega que tiveron unha importante influencia na s\u00faa educaci\u00f3n.<\/p>\n

De neno sentiu especialmente atra\u00eddo polo mar azul da s\u00faa terra, no que decidiu mergullar, facendo para sempre das s\u00faas augas e profundidades o seu lugar habitual de so\u00f1o.<\/p>\n

Posuidor dunha enorme imaxinaci\u00f3n e gran memoria (din que se sab\u00eda a Odisea en grego) empezou a crear xa os seus universos na infancia. E a\u00ednda que empezou tarde a pintar, non parou ata o d\u00eda da s\u00faa morte.<\/em><\/strong><\/p>\n

Nesta \u00e9poca, Lugr\u00eds, \u00e9 influ\u00eddo por Nacho Vi\u00e9itez, un home cuxo prop\u00f3sito era fomentar o exercicio da pintura nas novas xeraci\u00f3ns. Tam\u00e9n contou co apoio dun intelectual da talla do escritor Francisco Tettamancy.<\/p>\n

 <\/p>\n

Academicamente seguiu estudos de Peritaxe Mercantil, pero nos anos 30 decide dar un cambio na s\u00faa vida e trasl\u00e1dase a Madrid<\/em><\/strong>, co obxectivo de dese\u00f1ar figurines e decorados para o famoso grupo A Barraca, con Federico Garc\u00eda Lorca.<\/p>\n

En terras madrile\u00f1as co\u00f1ece, e\u00a0 establece, amizade, con Rafael Dieste, Rafael Alberti e outros moitos intelectuais. Entrou en contacto co grupo de intelectuais e artistas que formar\u00edan a \u201cXeraci\u00f3n do 27\u201d, <\/em>unha intelectualidade renovadora que centraba a Residencia de Estudantes, que lle proporcionar\u00e1 o crisol para o desenvolvemento da s\u00faa arte.<\/p>\n

\"Generaci\u00f3n

Generaci\u00f3n do 27<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Foi en 1930 <\/em><\/strong>cando foi encarcerado polas s\u00faas actividades republicanas. <\/em><\/strong><\/p>\n

Traballou no teatro de marionetas de Bartolozzi e tam\u00e9n participou nas Misi\u00f3ns Pedag\u00f3xicas, a gran aventura de regeneracionismo cultural emprendida pola Rep\u00fablica.<\/p>\n

Segundo algunhas fontes, durante a guerra civil loitou no ex\u00e9rcito sublevado, a\u00ednda que non hai ningunha referencia documental que o acredite.<\/p>\n

Despois da guerra comeza a dedicarse exclusivamente \u00e1 pintura e na d\u00e9cada dos corenta real\u00edzanse as s\u00faas primeiras exposici\u00f3ns.<\/p>\n

Casou con Paula Vadillo, coa que tivo dous fillos, Urbano Lugr\u00eds Vadillo (tam\u00e9n pintor) e Paula.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

En 1949, fixo unha exposici\u00f3n na sala “Macarr\u00f3n” (Madrid) <\/em><\/strong>e dous anos m\u00e1is tarde comezou unha \u00e9poca de gran actividade e decisiva na s\u00faa creaci\u00f3n. Pintou o \u201cTr\u00edptico das lamentaci\u00f3ns\u201d<\/em>, que pode ser considerada como unha das s\u00faas obras mestras.<\/p>\n

 <\/p>\n

En 1951 Lugr\u00eds finaliza unha das s\u00faas obras m\u00e1is populares, o mural na b\u00f3veda do Restaurante Fornos na Coru\u00f1a<\/em><\/strong>, obra sobre a que nos explayaremos en par\u00e1grafos posteriores.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

En 1952 Lugr\u00eds pintou a \u201cVista d\u00e1 Coru\u00f1a en 1669\u201d<\/em><\/strong>, un mural para o vest\u00edbulo do Banco Hispano Su\u00edzo. Hoxe en d\u00eda cons\u00e9rvase, parcialmente, no banco comercial da sede do xa desaparecido Banco, no n\u00famero 74 da r\u00faa Real da Coru\u00f1a. Esta obra \u00e9 a \u00fanica que sobreviviu das sete que fixera para este local.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

De volta \u00e1 Coru\u00f1a, no ano 1954, e unto a Mariano Tudela e Jos\u00e9 Mar\u00eda Labra funda a revista \u201cAtl\u00e1ntida\u201d,<\/em><\/strong> na que escribe artigos, poemas e realiza numerosas ilustraci\u00f3ns, que mostran xa os seus universos, ligados aos misterios do mar, os buques pantasmas e fant\u00e1sticos, cidades mergulladas, as buguinas, as rosas dos ventos, s\u00edmbolos esot\u00e9ricos, dispositivos e camarotes estra\u00f1os, todo cheo de fantas\u00eda e fantas\u00eda. A Atl\u00e1ntida publicouse entre os anos 1954 e 1956 e contou con colaboradores como \u00c1lvaro Cunqueiro, Otero Pedrayo, Vicente Risco, Eugenio D\u2019Ors, G\u00f3mez da Serna, Alfonso Xastre, Filgueira Valverde e Pura V\u00e1zquez.<\/p>\n

\"\"\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

En 1955 pinta \u201cUnha vista nocturna do porto\u201d,<\/em><\/strong> unha obra singular na traxectoria e produci\u00f3n de Lugr\u00eds, pois non \u00e9 habitual que utilice tan pouca cor nin o recurso de vistas nocturnas.<\/p>\n

Realiza ent\u00f3n as s\u00faas primeiras exposici\u00f3ns individuais nas que desenvolve un vocabulario naturalista expresando un contido a\u00ednda ligado ao simbolismo e ao decadentismo decimon\u00f3nico, pero xa co mar como tema preferente.<\/p>\n

Ser\u00e1n os anos nos que Urbano Lugr\u00eds emprender\u00e1 varios traballos que deixaron unha forte pegada na cidade.<\/p>\n

O seu car\u00e1cter bohemio reflect\u00edase tam\u00e9n na maneira de traballar: moitos encargos eran pagados en especie, con comida ou bebida, reforzando a s\u00faa imaxe de artista pr\u00f3ximo \u00e1 vida coti\u00e1.<\/p>\n

 <\/p>\n

En 1960 Urbano Lugr\u00eds enc\u00e1rgase da decoraci\u00f3n do Hotel Embaixador, na Coru\u00f1a,<\/em><\/strong> lamentablemente xa desaparecido e que se atopaba onde actualmente est\u00e1 o Teatro Col\u00f3n e a sede da Deputaci\u00f3n Provincial. O encargo orixinouse por iniciativa do Banco Pastor, e a\u00ednda que o destino das obras era o citado establecemento, finalmente instal\u00e1ronse no Hotel Finisterre, non en balde o dono destes hoteis e Banco, era o mesmo, Pedro Barri\u00e9 de la Maza. Lugri\u0301s pintou nove t\u00e1boas dun taman\u0303ou similar (57 x 57 centi\u0301metros) con vistas da Corun\u0303a, unha xeral (na que se ve o porto) e outras parciais (a torre de Hei\u0301rcules, a plazuela das Ba\u0301rbaras, a igrexa da Orde Terceira, a Porta do Parrote ou a fonte de Neptuno. Este hotel segue aberto\u00a0 hoxe en d\u00eda (pero xa co nome de Hesperia Finisterre), pero estas obras xa non se atopan neste establecemento desde hai varios decenios. Hoxe forman parte da coleccio\u0301n da Fundacio\u0301n Barri\u00e9 de la Maza.<\/p>\n

 <\/p>\n

Entre 1963 e 1964, realiza cadros e murais para a igrexa de Vilaboa, en Culleredo (A Coru\u00f1a).<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

En 1965 trasl\u00e1dase a Vigo<\/em><\/strong> despois da morte da s\u00faa esposa. O recordo de Paula ser\u00e1 sempre unha nostalxia beethoweniana.<\/p>\n

\"El

O porto de Vigo<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

E case para finalizar este r\u00e1pido repaso \u00e1 biograf\u00eda de Lugr\u00eds, imos reproducir d\u00faas an\u00e9cdotas do pintor co ditador Franco:<\/p>\n

C\u00f3ntase que, durante a presentaci\u00f3n do Retablo do Descubrimento, pintado por Lugr\u00eds no Instituto de Cultura Hisp\u00e1nica de Madrid, Francisco Franco preguntoulle: De onde es?<\/em>, ao que Lugr\u00eds repuxo: Paisano seu<\/em>. –Gallego, xa o sei, pero de onde?<\/em> -seguiu Franco. –Do Ferrol da s\u00faa Excelencia, Excelencia<\/em> -repuxo Lugr\u00eds.<\/p>\n

Uns anos despois Franco encargoulle a decoraci\u00f3n dalg\u00fans dos camarotes do iate Azor. Estando na porta da Asociaci\u00f3n de Artistas, unha sala de exposici\u00f3ns sita en Rega de Auga, na Coru\u00f1a, entrou unha se\u00f1ora e dixo: Pero se \u00e9 Lugr\u00eds, o soado Lugr\u00eds Pintor de c\u00e1mara! Ao que o pintor replic\u00f3 De camarote, se\u00f1ora, de camarote!<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/p>\n

Os \u00faltimos anos de Lugr\u00eds foron un declive.<\/em><\/strong> Debuxaba ou fac\u00eda colaxes, pero apenas pintaba.<\/p>\n

Proxecta traballos que non realiza. Incumpre encargos que forzou. Aumenta a soidade, a pesar de reunirse con artistas e escritores. O pintor deixou a vida p\u00fablica. Ofrec\u00e9ranlle facer exposici\u00f3ns, pero non quixo participar nelas. Era marabilloso na arte de perder o tempo.<\/p>\n

O seu car\u00e1cter cordial se agr\u00eda. A s\u00faa entidade f\u00edsica red\u00facese. A s\u00faa sa\u00fade empeora. \u00c9 internado no Hospital Municipal e morre a v\u00e9spera de Noiteboa de 1973.<\/em><\/strong><\/p>\n

Despois do seu falecemento en 1977, leva a cabo, a mellor exposici\u00f3n que se lle dedicou ao artista, que se efect\u00faa no C\u00edrculo de Belas Artes de Madrid e no Auditorio de Galicia, de Santiago de Compostela, edit\u00e1ndose un cat\u00e1logo da devandita exposici\u00f3n e a publicaci\u00f3n en facs\u00edmile da revista Atl\u00e1ntida.<\/p>\n

 <\/p>\n

O ano 2007, Antonio Pati\u00f1o, publica un libro sobre Urbano Lugr\u00eds, \u201cViaxe ao coraz\u00f3n do oc\u00e9ano\u201d,<\/em><\/strong> de edici\u00f3ns do Castro, no que roza a vida e lenda deste pintor surrealista, no cal abarca de forma conxunta a vida e lenda deste gran pintor, facendo unha an\u00e1lise pormenorizado da s\u00faa obra pict\u00f3rica, debuxos, murais, etc, \u00e1 vez que aborda a s\u00faa faceta literaria, por medio dos seus poemas e relatos, baixo a firma do seu pseud\u00f3nimo.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

En canto \u00e1s exposici\u00f3ns<\/em><\/strong>, levaron a cabo numerosas, en vida de Lugr\u00eds en Madrid, A Coru\u00f1a, Vigo, Santiago, Pontevedra, Lugo e Bueu (Pontevedra), e tras o seu falecemento multiplic\u00e1ronse por todo o territorio espa\u00f1ol e mesmo noutros pa\u00edses. As\u00ed, exposici\u00f3ns da s\u00faa obra pict\u00f3rica desde 1949 ata o 2017, entre individuais e colectivas, delas na cidade da Coru\u00f1a ac\u00f3llense as de 1960, 1964, 1975, 1981, 1989 e 2017, como individuais e en 1975, 1993 e 2017, as colectivas.<\/p>\n

 <\/p>\n

Pero pola s\u00faa relevancia, hai que citar especialmente a maior exposici\u00f3n dedicada a Lugr\u00eds, que tivo lugar no ano 1997 en Madrid<\/em><\/strong>, concretamente no C\u00edrculo de Belas Artes. Unha mostra comisariada por Rosario Sarmiento e Ant\u00f3n de Pati\u00f1o.<\/p>\n

 <\/p>\n

Obra art\u00edstica de Urbano Lugr\u00eds<\/strong><\/h2>\n

Foi un pintor de enorme produci\u00f3n<\/em><\/strong>, e nela o interese fundamental reside na riqueza das s\u00faas tem\u00e1ticas<\/em><\/strong>. Lugr\u00eds \u00e9 ante todo un pintor que bebe da literatura, da gran novela francesa do XIX, dos contos populares e as lendas.<\/p>\n

Entre as s\u00faas primeiras pinturas destaca o mural \u201cRetablo do Descubrimento\u201d,<\/em> composto de 13 elementos, encargado para a sede do Instituto de Cultura Hisp\u00e1nica de Madrid.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c9 a partir dos anos corenta cando o seu estilo def\u00ednese e principia a s\u00faa intensa produci\u00f3n, que manter\u00e1 ata os seus \u00faltimos d\u00edas, deixando unha ampla obra.<\/p>\n

A s\u00faa obra \u00e9 un surrealismo ao estilo de como escrib\u00eda \u00c1lvaro Cunqueiro, cun mundo est\u00e9tico inspirado en autores como Julio Verne, Homero ou V\u00edctor Hugo.<\/p>\n

Os seus cadros son de pequeno formato, sempre coa presenza do mar, entrecruzada co m\u00edtico e o on\u00edrico. \u00c9 un pintor dun estilo inconfundible, con reminiscencias dos surrealistas, como Salvador Dal\u00ed e Ren\u00e9 Magritte, a\u00ednda que tam\u00e9n se nota a influencia dos chamados metaf\u00edsicos, como Giorgio de Chirico e Carlo Carr\u00e1.<\/p>\n

\"Desde

Dende o balc\u00f3n<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Os anos cincuenta supo\u00f1en o apoxeo de Lugr\u00eds.<\/em><\/strong> Personaliza a linguaxe anterior introducindo referencias \u00e1s vangardas hist\u00f3ricas, principalmente \u00e1 pintura metaf\u00edsica, ao cubismo e ao surrealismo.<\/p>\n

\"Leyenda

Lenda marina<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Como debuxante excepcional que era, se regocijaba nos detalles<\/em><\/strong>, e traballaba como un miniaturista mesmo nas s\u00faas enormes pinturas murais, caracterizadas por un barroquismo abigarrado, pero cheo de poes\u00eda e intimidade que evoca a pintura barroca holandesa.<\/p>\n

 <\/p>\n

En moitas das s\u00faas obras, Lugr\u00eds ti\u00f1a verdadeiro horror vacui.<\/em><\/strong> Ench\u00eda todo de cousas pertencentes a universos ligados aos misterios do mar. Buguinas, barcos en botellas, catalejos e estra\u00f1os dispositivos mari\u00f1os en habitaci\u00f3ns sen presenza humana algunha, que conforman escenas que poden lembrar algo \u00e1 pintura metaf\u00edsica italiana, se cabe con m\u00e1is fantas\u00eda e fantas\u00eda.<\/p>\n

A arte de Lugr\u00eds era case inxenuo, como o dun neno que xoga a ser pirata. \u201cPinto en galego, raz\u00f3n pola que non podo ser realista\u201d,<\/em> chegou a dicir.<\/p>\n

\"Templo

Templo mergullado<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

A s\u00faa produci\u00f3n ser\u00e1 homox\u00e9nea ao longo da s\u00faa vida, unha linguaxe de cores planas, con representaci\u00f3ns de gran carga metaf\u00edsica onde os motivos axudan a esta manifestaci\u00f3n coas s\u00faas referencias \u00e1 vida inm\u00f3bil<\/em><\/strong>: estatuas nun pedestal, buguinas, gale\u00f3ns ancorados e paisaxes idealizados.<\/p>\n

\u00c9 un creador de extrema singularidade, dono dun mundo paisax\u00edstico cheo de maxia e estra\u00f1a beleza que entronca co onirismo surrealista.<\/p>\n

O propio pintor, nunha entrevista, confesa: “Fago apuntamentos, dou paseos polo litoral e despois transf\u00f3rmoos \u00e1 mi\u00f1a maneira. Pinto momentos espirituais, so\u00f1os, lendas”.<\/em><\/p>\n

O seu estilo \u00fanico, que fusiona a tradici\u00f3n galega cunha visi\u00f3n profundamente persoal e m\u00e1xica, converteuno nunha figura fundamental da arte galego do s\u00e9culo XX.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ademais de ser un pintor valente e rompedor, foi un gran ilustrador<\/em><\/strong> de libros e co seu traballo de direcci\u00f3n e creaci\u00f3n na revista \u201cAtlantis\u201d<\/em> demostrou unha nova faceta do seu car\u00e1cter: a s\u00faa capacidade de traballo.<\/p>\n

En 1952, realizou d\u00faas ilustraci\u00f3ns para o libro de poemas \u201dO vagabundo\u201d,<\/em> de Luz Pozo Garza. Ademais da s\u00faa importante colaboraci\u00f3n na revista coru\u00f1esa “Atl\u00e1ntida”, con numerosas ilustraci\u00f3ns e debuxos.<\/p>\n

 <\/p>\n

Se nos centramos nos seus murais,<\/em><\/strong> hai que dicir que destacan pola s\u00faa capacidade para transformar espazos coti\u00e1ns en elementos art\u00edsticos, tal e como se pode observar na s\u00faa obra en restaurantes bares e mes\u00f3ns, obras nas que Lugr\u00eds conxuga elementos mari\u00f1os, mitol\u00f3gicos e on\u00edricos.<\/p>\n

O conxunto de murais m\u00e1is emblem\u00e1tico realizouna na r\u00faa Olmos, nos n\u00fameros 25 e 27, onde decoraban o antigo restaurante Fornos. Doce pezas representan panor\u00e1micas da cidade: a Torre de H\u00e9rcules, o Castillo de San Ant\u00f3n, barcos, veleiros e elementos da mari\u00f1a, integrando historia e fantas\u00eda nun mesmo espazo.<\/p>\n

Estas obras foron creadas especificamente para as paredes do local e constit\u00faen un testemu\u00f1o \u00fanico da decoraci\u00f3n interior en Galicia da \u00e9poca.<\/p>\n

Outra serie de murais realizounos en Vigo para o Gran Hotel. Os cinco grandes murais de Urbano Lugr\u00eds foron \u201cVista de Vigo\u201d, \u201cA Romar\u00eda\u201d, \u201cSan Telmo\u201d, \u201cMapa de Galicia\u201d e \u201cOs misterios do mar\u201d.<\/em> Cando o Gran Hotel pechou en 1977 e o edificio foi reconvertido en vivendas, o destino destas obras mestras quedou en perigo.<\/p>\n

Hoxe, \u201cMisterios do mar\u201d e \u201cMapa de Galicia\u201d<\/em> p\u00f3dense contemplar na escaleira principal do Museo Qui\u00f1ones de Le\u00f3n.<\/p>\n

Pero por desgraza perd\u00e9ronse moitos murais que estaban presentes en bares, hoteis e residencias.<\/p>\n

 <\/p>\n

E en canto \u00e1 s\u00faa obra literaria<\/em><\/strong>, in\u00e9dita ou ou dispersa por prensa e cat\u00e1logos, e recuperada en dous libros:<\/p>\n