{"id":17647,"date":"2026-04-20T14:00:14","date_gmt":"2026-04-20T13:00:14","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=17647"},"modified":"2026-04-20T14:00:14","modified_gmt":"2026-04-20T13:00:14","slug":"o-castro-de-armea-na-comarca-de-allariz-maceda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/o-castro-de-armea-na-comarca-de-allariz-maceda\/","title":{"rendered":"O castro de Arme\u00e1, na comarca de Allariz-Maceda"},"content":{"rendered":"

Diriximos novamente o noso cami\u00f1o na senda dos castros que podemos atopar en terras galegas. Neste caso achegar\u00e9monos ao lugar de Arme\u00e1, na parroquia de Augas Santas, no concello de Allariz, na provincia de Ourense.<\/p>\n

Al\u00ed atop\u00e1monos co castro de Arme\u00e1<\/em><\/strong>, un complexo que tivo ocupaci\u00f3n inicial entre os s\u00e9culos IV a III a.C. Manter\u00eda ocupaci\u00f3n ata o s\u00e9culo IV d.C. pero xa estaba para ent\u00f3n moi romanizado.<\/p>\n

Tam\u00e9n \u00e9 co\u00f1ecido como Cibd\u00e1 de Arme\u00e1.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h2>\n

Contexto hist\u00f3rico<\/strong><\/h2>\n

A Idade de Hierro \u00e9 unha das etapas m\u00e1is emblem\u00e1ticas e mellor estudadas da arqueolox\u00eda galega, onde se documenta unha forma de asentamento que deu nome \u00e1 co\u00f1ecida como Cultura Castrexa. E a\u00ednda que se contan por milleiros o n\u00famero destes asentamentos, tan s\u00f3 un centenar foron escavados e estudados.<\/p>\n

 <\/p>\n

Caracter\u00edsticas del castro de Arme\u00e1<\/strong><\/h2>\n

At\u00f3pase moi pr\u00f3ximo do santuario de Santa Mari\u00f1a de Augas Santas. El\u00e9vase a uns 545 metros sobre o nivel do mar. At\u00f3pase ao redor das cimas Outeiro d\u00faas Pend\u00f3ns e Outeiro d\u00faas Fornos.<\/p>\n

\"Panor\u00e1mica

Panor\u00e1mica castro de Arme\u00e1<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Tr\u00e1tase dun castro, de forma ovalada, que ten unha superficie de 4,8 hect\u00e1reas. Conta con dous redutos: un exterior que mide 452 metros de lonxitude por 247 metros de anchura m\u00e1xima; e outro interior de 378 por 115 metros.<\/p>\n

Conta cunha muralla defensiva de pedra, con aparello irregular e moi pouco labradas. O per\u00edmetro do externo \u00e9 de 1239 metros e o do interno de 948 metros, e conta cunha altura que oscila, segundo o tramo entre os 3 e os 5 metros, chegando en varios puntos para contar cunha anchura de 3 metros.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Podemos diferenciar dous espazos<\/em><\/strong>, a zona m\u00e1is alta, onde atopamos o poboado, e unha serie de terrazas na zona noroeste, formadas por un armaz\u00f3n de r\u00faas, redes de saneamento, canles de evacuaci\u00f3n de augas pluviais etc.<\/p>\n

Est\u00edmase que debeu acoller no seu d\u00eda numerosas casas, maioritariamente circulares, con aparello poligonal.<\/p>\n

Na zona at\u00f3panse varios espazos habitacionales, que van desde a Atalaia, situada ao norte, cunha r\u00faa central, pavimentada de pedra e varias domus ou casas romanas.<\/p>\n

 <\/p>\n

A domus de Hex\u00e1scele<\/em><\/strong> contaba cun patio central con columnas ao redor das cales hab\u00eda diferentes estancias.<\/p>\n

 <\/p>\n

A domus d\u00e1 Roseta<\/em><\/strong> sit\u00faase ao sur.<\/p>\n

 <\/p>\n

A Domus d\u00faas Pin\u00e1culos<\/em><\/strong>, consiste nunha casa con atrio e estrutura central a para a recollida de augas. Ao redor dela hab\u00eda unha coci\u00f1a e espazo para os deuses da casa.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ademais, no denominado Monte do Se\u00f1ori\u00f1o desc\u00f3brense en 2011 por un veci\u00f1o da aldea de Arme\u00e1 uns chanzos na roca que formaron parte dunha vivenda con varias estancias. Est\u00e1 a poucos metros do castro de Arme\u00e1 e foi abandonada no s\u00e9culo II d.C.<\/p>\n

Na s\u00faa \u00faltima \u00e9poca, o castro de Arme\u00e1 foi unha aut\u00e9ntica cidade romana emprazada no rural.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Doutra banda, pr\u00f3ximo ao castro, at\u00f3pase un lugar co\u00f1ecido como As P\u00edas ou Ba\u00f1os de Santa Mari\u00f1a<\/em><\/strong>, segundo Vicente Risco. Tr\u00e1tase de d\u00faas pedras labradas nun afloramiento gran\u00edtico. A maior ten forma rectangular e nela conserva un bo caudal de auga durante todo o ano, e conta con d\u00faas cazoletas circulares, unha na cabeceira e outra nun lateral. A singularidade desta construci\u00f3n poder\u00eda derivar, segundo a opini\u00f3n de Conde Valv\u00eds, en que talvez funcionase como prensa de aceita de oliva.<\/p>\n

 <\/p>\n

Este magnifico castro foi declarado Monumento Hist\u00f3rico Art\u00edstico no ano 1963, e con posterioridade accedeu tam\u00e9n \u00e1 categor\u00eda de Ben de Interese Cultural (BIC).<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Excavaci\u00f3ns do castro de Arme\u00e1<\/strong><\/h2>\n

O xacemento at\u00f3pase moi alterado<\/em><\/strong> debido \u00e1 proximidade de vivendas e numerosas leiras que presentan muros de cachoter\u00eda que aproveitaron moitos dos perpia\u00f1os e pedras das construci\u00f3ns orixinais.<\/p>\n

 <\/p>\n

As tarefas de escavaci\u00f3n inici\u00e1ronse na d\u00e9cada dos anos 50 do s\u00e9culo pasado. En concreto, a zona m\u00e1is antiga foi escavada no ano 1957<\/em><\/strong>, a cargo de Francisco Conde Valv\u00eds, posibilitando a identificaci\u00f3n de estruturas romanas sobre outras anteriores de tradici\u00f3n castrexa. Nesta campa\u00f1a de escavaci\u00f3n atop\u00e1ronse varios espazos habitacionales e r\u00faas pavimentadas, as\u00ed como numerosos restos materiais, tanto ind\u00edxenas como romanos, e que actualmente podemos ver no Museo Arqueol\u00f3xico de Ourense.<\/p>\n

Entre os artigos atopados, moitos deles cer\u00e1micos ou met\u00e1licos, destacan especialmente os torques, as moedas romanas.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Tam\u00e9n hai que falar da campa\u00f1a de escavaci\u00f3n realizada no per\u00edodo 2011-2014<\/em><\/strong>, na que se produciu un valioso achado arqueol\u00f3xico no lugar co\u00f1ecido como Monte do Se\u00f1ori\u00f1o e interpretado como os restos dun posible santuario castrexo. Un veci\u00f1o da aldea de Armea atopouno cando buscaba un marco dunha das s\u00faas propiedades, a poucos minutos da Cibd\u00e1 de Arme\u00e1.<\/p>\n

Nesta campa\u00f1a tam\u00e9n destaca a aparici\u00f3n de novos elementos materiais como pezas de vidro galaico-romano, cer\u00e1mica fina e obxectos dun tear, ademais dunhas cincuenta pedras de forma circular con esv\u00e1sticas, pedras de jambas ornamentadas, cer\u00e1micas lisas e decoradas con incisiones e cravos de ferro. A estrela dos achados, con todo, hai que outorgarllo a unha figura co\u00f1ecida como o guerreiro allaricense, e que \u00e9 un raspador para peles onde aparece un debuxo dunha figura antropomorfa co pelo encrespado e cunha arma en cada man.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Diferentes campa\u00f1as foron achegando informaci\u00f3n sobre este castro, e no caso da d\u00e9cima, que tivo lugar no ano 2011, dirixida por David P\u00e9rez e Celso Barba, puid\u00e9ronse localizar estruturas de ocupaci\u00f3n previa.<\/p>\n

Na campa\u00f1a de 2014 descubriuse unha domus romana con habitaci\u00f3ns e un patio exterior cuberto, ademais de varias pezas cer\u00e1micas, f\u00edbulas, amuletos etc.<\/p>\n

 <\/p>\n

Nas escavaci\u00f3ns do ano 2016<\/em><\/strong> p\u00faidose deixar completamente ao descuberto a \u201cdomus sur\u201d<\/em> ou a \u201cdomus da roseta\u201d,<\/em> unha das casas grandes do xacemento, da que se identificaron dous atrios e columnas.<\/p>\n

Nesta escavaci\u00f3n os arque\u00f3logos tam\u00e9n descubriron unha cale diagonal que delimita a casa antes citada, ademais de traballar nunha segunda casa grande, a denominada \u201cdomus norte\u201d.<\/em><\/p>\n

Nestes traballos localiz\u00e1ronse numerosos restos como fragmentos de cer\u00e1mica, t\u00e9gulas <\/em>romanas, unha peza de vidro millefiori,<\/em> de orixe italiana, unha moeda romana, varios bronces e unha conta de colar, entre outros obxectos.<\/p>\n

 <\/p>\n

No ano 2018<\/em><\/strong>, durante a quinta campa\u00f1a de escavaci\u00f3n, a cargo de Adolfo Fern\u00e1ndez, na Atalaia atopouse unha inscrici\u00f3n en d\u00faas pedras, co texto: MAX, que segundo o arque\u00f3logos poder\u00eda facer referencia ao propietario da vivenda.<\/p>\n

 <\/p>\n

Na campa\u00f1a de 2021<\/em><\/strong> sa\u00edron \u00e1 luz fragmentos de vidro, metais de bronce e ferro, varias xoias, caldeiros e remachas, pero a figura m\u00e1is importante achada, tr\u00e1tase sen d\u00fabida dunha cabeza antropomorfa do s\u00e9culo I d.C. O importante desta peza \u00e9 ademais que \u00e9 unha das poucas cabezas que se localizaron en terras galegas, sendo a maior\u00eda delas de guerreiros.<\/p>\n

 <\/p>\n

No ano 2022<\/em><\/strong> p\u00faidose localizar un ronsel funerario.<\/p>\n

 <\/p>\n

E no 2023<\/em><\/strong> ao fin localiz\u00e1ronse os primeiros vestixios dun poboado castrexo da Idade de Hierro, ao localizar en niveis moi inferiores, a case tres metros de profundidade, unha casa redonda circular.<\/p>\n

Ademais, nesta \u00faltima escavaci\u00f3n puid\u00e9ronse localizar tam\u00e9n restos dunha pequena fortificaci\u00f3n ou castelo de \u00e9poca medieval, que poder\u00eda ser a torre que aparece no escudo da parroquia de Santa Mari\u00f1a.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Xa en 2025<\/em><\/strong> arrincou a d\u00e9cimo cuarta campa\u00f1a, dedic\u00e1ndose sobre todo \u00e1 zona este de o xacemento.<\/p>\n

 <\/p>\n

Como resumo, hai que destacar, entre os restos ind\u00edxenas atopados en todas estas escavaci\u00f3ns, os seguintes:<\/em><\/strong><\/p>\n