{"id":17495,"date":"2026-05-22T23:54:48","date_gmt":"2026-05-22T22:54:48","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=17495"},"modified":"2026-05-22T23:54:48","modified_gmt":"2026-05-22T22:54:48","slug":"o-rexurdimento-movimiento-cultural-galego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/o-rexurdimento-movimiento-cultural-galego\/","title":{"rendered":"O Rexurdimento, movimiento cultural galego"},"content":{"rendered":"

Acheg\u00e1monos hoxe a un movemento social, cultural e pol\u00edtico, acaecido en Galicia durante a segunda metade do s\u00e9culo XIX, que buscaba revitalizar a identidade galega, tanto desde o punto de vista cultural, como pol\u00edtico e hist\u00f3rico.<\/p>\n

O Rexurdimento<\/em><\/strong> tivo unha importante vertente literaria e intelectual, aspecto no que o inicio poder\u00eda fixarse na publicaci\u00f3n do poemario de Rosal\u00eda de Castro, \u201cCantares galegos\u201d.<\/em> E \u00e9 que, neses primeiros anos, as principais manifestaci\u00f3ns eran o \u00e1mbito da poes\u00eda, xa que o teatro e a prosa tardar\u00edan alg\u00fans anos m\u00e1is en manifestarse.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Contexto hist\u00f3rico<\/strong><\/h2>\n

A Ilustraci\u00f3n foi un per\u00edodo crave na historia de Galicia, xa que trouxo consigo unha maior apertura cultural e un interese por revitalizar a lingua e a cultura galega. Con todo, moitos dos ideais ilustrados non se chegaron a materializar completamente en Galicia, o que levou a un sentimento de frustraci\u00f3n e descontento na sociedade galega.<\/p>\n

Pensemos que, a comezos do s\u00e9culo XIX, a poboaci\u00f3n de Galicia era fundamentalmente rural. A econom\u00eda depend\u00eda exclusivamente da agricultura practicada por un campesi\u00f1ado que viv\u00eda na miseria e propiciaba a emigraci\u00f3n.<\/p>\n

As clases populares utilizaban o galego como lingua para falar, mentres que o castel\u00e1n utiliz\u00e1base por escrito.<\/p>\n

Por mor da invasi\u00f3n francesa (1809) e dos enfrontamentos entre absolutistas e liberais xorden os primeiros textos escritos en galego, impresos en follas soltas ou en xornais, con fins propagand\u00edsticos. Uns chaman ao campesi\u00f1ado \u00e1 defensa do pa\u00eds, outros defenden as ideas liberais.<\/p>\n

En eses anos, en Europa estaba a se desenvolver un movemento cultural e literario chamado \u201cRomanticismo\u201d,<\/em> que chegou a Galicia influ\u00edndo dalgunha maneira aos intelectuais da \u00e9poca, que se orientaron ao estudo da historia dos pobos e as s\u00faas singularidades.<\/p>\n

Co final da primeira Guerra Carlista (1833-1840), establ\u00e9cense no poder os progresistas e Galicia experimenta unha etapa de efervescencia pol\u00edtica e ideol\u00f3xica.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ao longo de todo o s\u00e9culo, tras o fin do absolutismo e o inicio da monarqu\u00eda constitucional, nacen diversos movementos galeguistas baseados na defensa da singularidade e da personalidade diferenciada de Galicia. <\/em><\/strong><\/p>\n

Em 1846 cr\u00e9ase a \u201cXunta Superior do Reino de Galicia\u201d, e aparece o “Provincialismo”, que denunciaba a marxinaci\u00f3n social do pa\u00eds e procuraba a valoraci\u00f3n social da s\u00faa arte, dos seus costumes e da historia. V\u00edronse apartados da pol\u00edtica despois do seu apoio ao fracasado levantamento militar de Sol\u00eds\u00a0 (ver o noso post: Os m\u00e1rtires de Carral, heroes esquecidos<\/a>), e refuxi\u00e1ronse no mundo da cultura e da literatura.<\/p>\n

 <\/p>\n

A segunda xeraci\u00f3n galeguista, o “Rexionalismo”, compaxinou cultura e pol\u00edtica, facendo da lingua a s\u00faa preocupaci\u00f3n primordial.<\/em><\/strong><\/p>\n

No cami\u00f1o do afianzamento ling\u00fc\u00edstico e literario, cel\u00e9branse na Coru\u00f1a os primeiros “Xogos florais”<\/em> en 1861. As composici\u00f3ns premiadas, xunto coas mostras de poes\u00eda contempor\u00e1nea, rec\u00f3llense un ano m\u00e1is tarde no Album d\u00e1 Caridade<\/em>, primeira antolox\u00eda do Rexurdimento galego.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

A nivel estatal, en 1868 prod\u00facese o pronunciamento de signo progresista dirixido por Prim, Serrano e Topete que derroca a Isabel II.\u00a0 In\u00edciase o Sexenio Revolucionario (1868-1874).<\/p>\n

No ano 1869 apr\u00f3base unha nova Constituci\u00f3n e establ\u00e9cese unha monarqu\u00eda democr\u00e1tica con Amadeo I de Saboya, que non se asentar\u00e1 con \u00e9xito por mor do asasinato de Prim.<\/p>\n

Entre 1873-1874 constit\u00faese a Primeira Rep\u00fablica. Ata que se produce un golpe militar e a formaci\u00f3n dun goberno conservador, para en 1875 producirse a restauraci\u00f3n borb\u00f3nica con Alfonso XII.<\/p>\n

 <\/p>\n

Inicio do Rexurdimento<\/strong><\/h2>\n

O Rexurdimento xorde pola influencia do ideal rom\u00e1ntico, que chegou con atraso a Galicia.<\/em><\/strong> Froito das ideas derivadas do Romanticismo e da Revoluci\u00f3n Francesa, estenderase por toda Europa un sentimento de afirmaci\u00f3n nacional, pero que, en Galicia, no seu inicio, centrouse sobre todo na defensa da lingua e a cultura propia.<\/p>\n

Pero antes de aparecer o Rexurdimento propiamente devandito, p\u00f3dese dicir que houbo un pre \u2013 rexudimento, un proceso que manifestou en situaci\u00f3ns como o anteriormente citado levantamento de Sol\u00eds, ou a aparici\u00f3n do xornal vigu\u00e9s \u201cA Oliva\u201d,<\/em> un xornal que ti\u00f1a como lema: \u201cTodo por Galicia. Todo por Galicia\u201d.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

En 1853 publ\u00edcase o primeiro libro escrito en lingua galega no s\u00e9culo XIX, \u201cA gaita galega\u201d, de Xo\u00e1n\u00a0 Manuel Pintos, quen, xunto con Francisco A\u00f1\u00f3n e Manuel Murgu\u00eda, son co\u00f1ecidos como os \u201cPrecursores\u201d.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u201dA gaita galega\u201d <\/em>\u00e9 un texto que recolle o di\u00e1logo entre un tamborilero que fala castel\u00e1n e un gaiteiro que pretende ensinarlle galego ao tamborilero. Ademais, conta cunha tem\u00e1tica variada e cuns claros obxectivos: exaltaci\u00f3n de Galicia e da s\u00faa lingua e reivindicaci\u00f3n do estudo do idioma galego.<\/p>\n

En 1856 atopamos o banquete de Conxo<\/em><\/strong>, un acontecemento representativo de que as cousas estaba a cambiar, pois empezaron a compartir mesa e mantel (algo impensable no r\u00e9xime social vixente) persoas de distintas clases sociais: estudantes, traballadores, \u2026 Empezaron a reivindicar o dereito de Galicia a administrar os seus propios recursos.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

E como anticipabamos nos primeiros par\u00e1grafos desta publicaci\u00f3n, atop\u00e1monos co inicio do Rexurdimento pleno, coa publicaci\u00f3n da obra de Rosal\u00eda de Castro \u201cCantares galegos\u201d, o 17 de marzo 1863. <\/em><\/strong><\/p>\n

Data que foi a elixida para celebrar, cada ano, o \u201cD\u00eda d\u00e1s Letras Galegas\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

Algunhas cuesti\u00f3ns a destacar<\/strong><\/h2>\n

Un dos aspectos m\u00e1is importantes do Rexurdimento en Galicia foi o papel dos intelectuais galegos na difusi\u00f3n da cultura e a lingua galega.<\/em><\/strong> Figuras como Rosal\u00eda de Castro, Eduardo Pondal e Manuel Murgu\u00eda foron clave na recuperaci\u00f3n e revitalizaci\u00f3n da identidade galega. A trav\u00e9s dos seus escritos e discursos, puxeron de manifesto a necesidade de recuperar a autonom\u00eda e a soberan\u00eda de Galicia, as\u00ed como de promover o reco\u00f1ecemento da lingua galega como lingua oficial na rexi\u00f3n.<\/p>\n

 <\/p>\n

Estes escritores e poetas promoveron a literatura en galego e avogaron pola conservaci\u00f3n das tradici\u00f3ns culturais galegas. As s\u00faas obras axudaron a crear unha conciencia de identidade galega entre a poboaci\u00f3n e contribu\u00edron \u00e1 difusi\u00f3n da lingua galega como s\u00edmbolo da<\/p>\n

Benito Vicetto e Manuel Murgu\u00eda recolleron por escrito os feitos m\u00e1is destacados da historia de Galicia para fortalecer o relato rexionalista.<\/p>\n

 <\/p>\n

O Rexurdimento en Galicia tam\u00e9n estivo marcado polo xurdimento do nacionalismo galego e a loita pola autonom\u00eda da rexi\u00f3n. <\/em><\/strong>Durante o s\u00e9culo XIX, xurdiron movementos pol\u00edticos e sociais que avogaban pola independencia de Galicia e a creaci\u00f3n dun estado galego independente.<\/p>\n

 <\/p>\n

Unha das \u00faltimas manifestaci\u00f3ns do “Rexurdimento”, xa no s\u00e9culo XX, foi a constituci\u00f3n da Real Academia Galega (1905).<\/em><\/strong><\/p>\n

\"Fundadores

Fundadores Real Academia Galega<\/em><\/p><\/div>\n

Na imaxe atopamos sentados a: Jos\u00e9 Ogea, Manuel Murgu\u00eda, Manuel Curros Enr\u00edquez e Andr\u00e9s Mart\u00ednez Salazar. De p\u00e9, Uxi\u00f3 Carre, Florencia Vaamonde Lores, Francisco Tettamancy e Eladio Rodr\u00edguez.<\/p>\n

Fotograf\u00eda de Avrill\u00f3n, conservada no Arquivo da RAG.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Algo mais sobre o Rexurdimento<\/strong><\/h2>\n

Ad\u00f3itase falar de tres etapas ou per\u00edodos durante a vixencia do Rexurdimento:<\/p>\n