{"id":16593,"date":"2026-03-26T18:37:46","date_gmt":"2026-03-26T17:37:46","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=16593"},"modified":"2026-03-26T18:37:46","modified_gmt":"2026-03-26T17:37:46","slug":"a-coca-o-dragon-da-mitoloxia-galega","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/a-coca-o-dragon-da-mitoloxia-galega\/","title":{"rendered":"A coca, o drag\u00f3n da mitolox\u00eda galega"},"content":{"rendered":"

Unha nova incursi\u00f3n na mitolox\u00eda galega para atoparnos cunha criatura fant\u00e1stica, a coca, o drag\u00f3n da mitolox\u00eda galega.<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

A mitolox\u00eda galega<\/strong><\/h2>\n

Galicia \u00e9 unha terra chea de lendas e seres mitol\u00f3gicos. Algunhas se foron perdendo co transcorrer do tempo, pola contra, outras chegaron ata os nosos d\u00edas, formando parte da memoria colectiva do pobo galego.<\/p>\n

As figuras mitol\u00f3gicas galegas son un tesouro cultural que resistiu o paso do tempo e segue cativando a xeraci\u00f3ns presentes e futuras.<\/p>\n

 <\/p>\n

Qu\u00e9 \u00e9 a coca?<\/strong><\/h2>\n

Estamos a referirnos a unha criatura enigm\u00e1tica, que forma parte das lendas m\u00e1is antigas<\/em><\/strong>, e por tanto as referencias que se poden facer sobre ela, proceden do acerbo cultural e a memoria transmitida polos nosos antepasados.<\/p>\n

A lenda que marca a s\u00faa orixe pertence a un tronco com\u00fan en moitos pobos<\/em><\/strong> e p\u00f3dese resumir nun argumento que asegura a existencia dun monstro, en xeral en forma de drag\u00f3n ou serpe, que en moitas ocasi\u00f3ns vive no mar e esixe periodicamente a entrega dun humano, normalmente unha muller nova e virxe, a cambio de non acabar coas vidas e facendas dos veci\u00f1os do lugar. Este relato at\u00f3pase en lugares tan diferentes como Escocia, Pa\u00edses Escandinavos, Senegal, Vietnam ou Xap\u00f3n.<\/p>\n

 <\/p>\n

A coca adoita ser descrito como un ser de aspecto monstruoso, unha especie de ser hibrido, entre un drag\u00f3n e unha serpe.<\/em><\/strong> No seu parte dorsal ten d\u00faas enormes \u00e1s. Est\u00e1 dotado con catro patas nas que pos\u00fae unhas poderosas garras, mentres a s\u00faa cabeza conta co protagonismo duns enormes e tenebrosos ollos os seus fauces est\u00e1n dotadas dunha temible dentadura.<\/p>\n

Tr\u00e1tase dun ser que vive na auga, nos mares e r\u00edos<\/em><\/strong>. Segundo a lenda, habitaba na r\u00eda de Vigo, dedic\u00e1ndose a aterrorizar aos habitantes da zona e procurando facerse con mozas para saciar o seu apetito.<\/p>\n

Para os m\u00e1is incr\u00e9dulos, dise que a coca talvez fose un depredador, un crocodilo poder\u00eda ser, que chegase accidentalmente \u00e1s costas galegas. Ou talvez un tipo de serpe.<\/p>\n

 <\/p>\n

Hai que dicir que seres similares \u00e1 coca at\u00f3panse tam\u00e9n noutras zonas do territorio espa\u00f1ol<\/em><\/strong>, a\u00ednda que cunha denominaci\u00f3n diferente, pois para referirse a estas criaturas, f\u00e1lase da tarasca, unha especie de dragones que campaban \u00e1s s\u00faas anchas polas costas e r\u00edos de todo o territorio peninsular e mesmo de Francia, onde estas criaturas aterrorizaron \u00e1 xente ribeirega e aos bos viticultores da cidade de Tarasc\u00f3n, a beiras do r\u00edo R\u00f3dano, en Borgo\u00f1a.<\/p>\n

Nesta cidade, o monstro Tarasque, \u201cmetade animal, metade peixe, m\u00e1is gordo que un boi, m\u00e1is longo que un cabalo, con dentes como espadas e grosos como cornos, protexido a cada lado con dous escudos\u201d<\/em> escondeuse no r\u00edo R\u00f3dano, \u201conde matou os transe\u00fantes e afundiu barcos\u201d.<\/em> Os Tarrasque viviron cara ao ano 309 d.C., nas marismas pr\u00f3ximas a esta cidade. Pero, do mesmo xeito que Coca de Redondela, o reino demon\u00edaco da Tarasca chegou ao seu fin. Desafortunadamente para el, Santa Marta evanxelizou preto. Advertida pola poboaci\u00f3n aterrorizada por este monstro, ela valientemente enfrontouse a el.<\/p>\n

\"\"

La Tarasque<\/em><\/p><\/div>\n

Conta a lenda da Tarrasca de Tarrasc\u00f3n que ela o atopou feliz en vida, saboreando a un home enteiro. Pero esta ser\u00eda a \u00faltima comida deste monstro codicioso! Santa Marta asperxeu auga bendita sobre a codiciosa criatura e esta quedou durmida. Aproveitando o letargo do monstro, quizais provocado pola auga bendita ou quizais pola dixesti\u00f3n do home que tragara, os alde\u00e1ns mat\u00e1rono con espadas e pedras. E as\u00ed se extinguiu o \u00faltimo crocodilo, \u00e9 dicir, o monstro tarrasco, desa rexi\u00f3n do R\u00f3dano.<\/p>\n

Alg\u00fans din que o Tarrasque foi un ser procedente da imaxinaci\u00f3n celta. Din que existiu un ser mitol\u00f3gico ao que os celtas que viv\u00edan no que hoxe \u00e9 Francia e a pen\u00ednsula Ib\u00e9rica alcumaron Tarasca. O seu corpo era metade muller e metade serpe. Era experto en enganar e seducir aos homes, a quen logo mataba e devoraba.<\/p>\n

 <\/p>\n

A coca en Galicia<\/strong><\/h2>\n

En Galicia, a Coca est\u00e1 documentada en primeiro lugar en Ourense, no ano 1437<\/em><\/strong>, e m\u00e1is tarde en Santiago, Lugo, Betanzos, Ribadavia, Tui, Baiona, A Coru\u00f1a, Noia e Pontevedra.<\/p>\n

A\u00ednda permanece viva en Redondela, onde est\u00e1 documentada desde 1599, e en Mon\u00e7\u00e3o (Portugal), \u00e1rea portuguesa na que tam\u00e9n existiu en Coimbra, \u00c9vora, Viseu, Porto, Braga, Viseu e outros moitos lugares.<\/p>\n

Como diciamos antes, a primeira menci\u00f3n da Coca en Galicia t\u00e9mola nun documento ourens\u00e1n de 1437 publicado por Ferro Couselo no que se recolle a mediaci\u00f3n do bispo da cidade Don Diego e os rexedores\u00a0 e xu\u00edces nunha disputa entre confrar\u00edas sobre a orde que haber\u00edan de seguir na procesi\u00f3n, estipul\u00e1ndose que a coqa ou coquetriz dos zapateiros da confrar\u00eda de Santa Eufemia ocupase o terceiro lugar segundo t\u00ed\u00f1ase costume (o que indica que xa vi\u00f1a celebrando con anterioridade).<\/p>\n

En xu\u00f1o de 1441aparece unha nova menci\u00f3n da coca de Ourense, nun documento no que se ordena desprazala ao final da procesi\u00f3n \u201cporque dita coqa \u00e9 escandalosa\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

En Santiago atopamos que en 1579 f\u00e1lase da confrar\u00eda dos zapateiros co seu oficio da coqa,<\/em><\/strong> representando a historia de San Jorge dacabalo cando foi o do drag\u00f3n e a doncela, tanto na procesi\u00f3n do Corpus como na festa de San Roque, do mesmo xeito que suced\u00eda en Betanzos ou na Coru\u00f1a.<\/p>\n

 <\/p>\n

En Pontevedra era o gremio de zapateiros de San Juli\u00e1n, que polo menos desde 1552, sacaba a coca que encabezaba a procesi\u00f3n.<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Peculiar \u00e9 o caso de<\/em><\/strong> Betanzos<\/em><\/strong>, porque al\u00ed a coca non \u00eda como unha seda, sen\u00f3n que era unha figura portante de corpo flexible de tea e cabeza de madeira que levaban catro raparigos<\/em><\/strong> cuxas pernas sobresa\u00edan por baixo como nos dragones chineses, encarg\u00e1ndose o primeiro de mover a cabeza e manexar o mecanismo que lle permit\u00eda abrir e pechar a boca. O pobo denomin\u00e1baa camelo (e as\u00ed a chaman tam\u00e9n os visitadores arzobispales do s\u00e9culo XVII que piden a s\u00faa desaparici\u00f3n), porque ti\u00f1a chepas nunha das cales cabalgaba un boneco co\u00f1ecido, como Juan Ynfante. \u00cda acompa\u00f1ada de gardas, paxes e un Rey, e durante o seu percorrido urbano paraba #ante as casas dos veci\u00f1os tidos por judaizantes aos que ameazaba mentres a multitude colm\u00e1baos de improperios.<\/p>\n

 <\/p>\n

O crocodilo de Ares<\/em><\/strong>, semellante ao camelo de Betanzos, viv\u00eda na praia de Sabadelle, fac\u00e9ndose visible cada vez que se produc\u00eda baixamar.<\/p>\n

 <\/p>\n

A presenza de figuras semellantes \u00e1 coca, det\u00e9ctase noutros lugares como na cova do Rei Centolo, en Argomoso<\/em><\/strong>, as\u00ed como un amplo conxunto de narraci\u00f3ns que as vinculan coas lendas de desencantamiento dun tesouro, moitas veces situado \u00e1 beira dunha fonte, ou ao tributo das cen doncelas.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Temos tam\u00e9n noticias de cocas en Ribadavia <\/em><\/strong>(Ourense) onde lla co\u00f1ec\u00eda como A Becha (a Bicha) e cons\u00e9rvase documentaci\u00f3n desde 1579.<\/p>\n

 <\/p>\n

Na Coru\u00f1a, onde hai datos desde 1683 sobre unha Coca que perviviu ata o s\u00e9culo XVIII -suprimiuse en 1778-, a cal levaba encima un xudeu ou fariseo cun letreiro nas costas.<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Sempre era o gremio de zapateiros o que a sacaba e frecuentemente o de mareantes cunha danza de espadas<\/em><\/strong> o encargado de sometela, rememorando a loita entre San Miguel ou San Jorge e o drag\u00f3n, trasunto \u00e1 s\u00faa vez de antiqu\u00edsimos mitos indoeuropeos. En moitos casos e do mesmo xeito que sucede hoxe en Redondela, a Coca sa\u00eda no contexto do Corpus pero desvinculada da procesi\u00f3n, probablemente polos esc\u00e1ndalos que provocaba, tanto polos improperios do p\u00fablico como pola actitude dos que a levaban ou viaxaban dentro dela que aproveitaban o tumulto para sacar os brazos pola boca ou outras aberturas e subtraer obxectos das tendas ou da xente.<\/p>\n

A case total desaparici\u00f3n da Coca en Galicia debeuse en boa medida para o efecto das prohibici\u00f3ns de Carlos III (20 de febreiro de 1777, 21 de xullo de 1780 e 10 de abril de 1782), vetando os disciplinantes, empalados e outros espect\u00e1culos semellantes, as\u00ed como os gigantones, gigantilla e Tarasca, que s\u00f3 serv\u00edan para aumentar a desorde e distraer ou arrefriar a Devoci\u00f3n da Maxestade Divina\u2026<\/p>\n

Estas disposici\u00f3ns reais pux\u00e9ronse lentamente en vigor polos Consistorios galegos e, segundo despr\u00e9ndese da documentaci\u00f3n de Santiago, Pontevedra e A Coru\u00f1a, foron ben recibidas polos gremios, que v\u00edan as\u00ed a posibilidade de librarse dos gastos e molestias que lles ocasionaba a obrigaci\u00f3n hist\u00f3rica de organizar estes xogos.<\/p>\n

F\u00f3ra de Galicia hai unha historia parecida \u00e1 da coca de Redondela, que aparece no Sabl\u00f3n do Espartal, praias da antiga tr\u00eda de Avil\u00e9s, en Asturias<\/em><\/strong>, al\u00e1 polo s\u00e9culo XVII.\u00a0 Conta que unha culebra monstruosa subiu polos cant\u00eds da Garita de San Crist\u00f3bal, buscando acubillo nunha cova, desde a que atacaba \u00e1s xentes e gando do lugar. O mari\u00f1eiros de Sabugu arm\u00e1ronse con sabres e tentaron abater a este ser, en lugar co\u00f1ecido como A Sablera. Pero foi en balde. A soluci\u00f3n atop\u00e1rona os frades do Convento de Ra\u00edces que deron para comer \u00e1 culebra un capitel de pedra, envolvido en peles, a modo de res preparada para o sacrificio. O monstro morreu rebentado e a xente abriu o corpo do animal para sacar o capitel, que m\u00e1is tarde ser\u00eda utilizado como pila bautismal.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

A lenda da coca de Redondela<\/strong><\/h2>\n

Tr\u00e1tase da m\u00e1is famosa de todas as lendas galegas sobre a coca.<\/p>\n

Atopamos varias versi\u00f3ns, moi similares, que seguidamente transcribimos.<\/em><\/strong><\/p>\n