{"id":15894,"date":"2026-04-29T23:31:39","date_gmt":"2026-04-29T22:31:39","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=15894"},"modified":"2024-10-06T12:00:12","modified_gmt":"2024-10-06T11:00:12","slug":"la-lenda-de-don-pelayo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/la-lenda-de-don-pelayo\/","title":{"rendered":"A lenda de don Pelayo"},"content":{"rendered":"

Atopamos na lenda de Don Pelayo<\/em><\/strong> un paralelismo coa do rei Arturo para os ingleses. Sup\u00f3n a consolidaci\u00f3n do concepto de naci\u00f3n, apelando a unha orixe m\u00edtica, eloxiado no romanticismo<\/p>\n

Falamos dun personaxe que mestura realidade e ficci\u00f3n.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Fontes de informaci\u00f3n hist\u00f3rica sobre Don Pelayo<\/strong><\/h2>\n

A figura de Don Pelayo, o primeiro rei de Asturias, foi envolvida nun halo de lenda ao longo da historia. O seu nome as\u00f3ciase coa resistencia cristi\u00e1 contra a invasi\u00f3n musulm\u00e1 na Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica, e a s\u00faa vitoria na Batalla de Covadonga consid\u00e9rase o punto de partida da Reconquista.<\/p>\n

A cron\u00edstica m\u00e1is inmediata aos sucesos da s\u00faa vida e que achega algo de informaci\u00f3n m\u00e1is al\u00f3 do seu nome \u2013as Cr\u00f3nicas asturianas, uns textos escritos aos cento cincuenta anos do seu falecemento \u00e1 calor da ent\u00f3n triunfante monarqu\u00eda\u2013 dedican case a metade da s\u00faa extensi\u00f3n para relatar con detalles e di\u00e1logos o desenvolvemento da batalla, pero unha vez lograda a vitoria lim\u00edtanse a dicir que Pelayo reinou dezanove anos en Cangas de On\u00eds e al\u00ed morreu.<\/p>\n

O certo \u00e9 que non hai unha fonte primaria que narre con exactitude a s\u00faa vida. <\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

As fontes m\u00e1is antigas que o mencionan son: a cr\u00f3nica Albeldense<\/em>,<\/u><\/strong> texto escrito ao redor do ano 880, na corte de Alfonso III. Coet\u00e1nea da anterior (posterior en todo caso a 887) e nada no mesmo medio, \u00e9 a denominada comunmente como Cr\u00f3nica de Alfonso III, nas s\u00faas d\u00faas versi\u00f3ns, a Rotense<\/u><\/em><\/strong> ou vulgar e a Sebastianense<\/u><\/em><\/strong> ou culta<\/em><\/strong>. Os historiadores que se ocuparon delas est\u00e1n de acordo en que o prop\u00f3sito xeral destes relatos era asentar unha idea de continuidade entre o reino visigodo de Toledo e o primitivo reino astur: as Cr\u00f3nicas declaran que os reis astures son sucesores de Leovigildo e Recaredo. Todas est\u00e1n cheas de elementos lendarios.<\/p>\n

Na Cr\u00f3nica Albeldense<\/em><\/strong> (ano 881), Pelayo, un nobre godo expulsado de Toledo por Witiza, ref\u00faxiase en Asturias. Cando se produce a invasi\u00f3n musulm\u00e1, \u00e9 elixido en concilium princeps<\/em> dos astures.<\/p>\n

\"Cr\u00f3nica

Cr\u00f3nica Albeldense<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Na Cr\u00f3nica Rotense<\/em><\/strong>, Pelayo aparece como un antigo espatario de Witiza e Rodrigo que foxe coa s\u00faa irm\u00e1 da dominaci\u00f3n musulm\u00e1. A pesar da s\u00faa fuxida, Pelayo, xa en Asturias, entra en estreito contacto con Munuza, o gobernador musulm\u00e1n de Xix\u00f3n. Leste, namorado da irm\u00e1 de Pelayo, manda ao nobre godo a C\u00f3rdoba, de onde Pelayo conseguir\u00e1 escapar en 717 e, tras un dram\u00e1tico regreso, logra po\u00f1erse a salvo entre os astures, aos que pouco m\u00e1is tarde conseguir\u00e1 sublevar tras facerse nomear o seu pr\u00edncipe.<\/p>\n

\"Cr\u00f3nica

Cr\u00f3nica Rotense<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Na Cr\u00f3nica Sebastianense<\/em><\/strong>, reconfigurada sobre a Rotense polo bispo Sebasti\u00e1n, sobri\u00f1o do propio Alfonso III, presc\u00edndese do transfondo novelesco, a\u00ednda que por primeira vez atrib\u00faense orixes nobres a Pelayo ao facelo fillo dun suposto duque chamado F\u00e1fila ou Favila (nome do seu propio fillo).<\/p>\n

\"Cr\u00f3nica

Cr\u00f3nica Sebastianense<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Os tres textos coinciden en debuxar un personaxe lendario que responde os ideais dos membros da comunidade moz\u00e1rabe refuxiados na corte de Alfonso III, a saber: ser godo (non-musulm\u00e1n), emigrar (non-colaboracionista) e practicar un cristianismo sen concesi\u00f3ns (non-renegado). Estas descrici\u00f3ns tan aparentemente idealizadas e acordes aos intereses do r\u00e9xime asturiano, far\u00edan sospeitar que son no seu maior parte creaci\u00f3ns literarias;\u00a0 tratar\u00edase pois da creaci\u00f3n dun \u00abarquetipo pol\u00edtico neogoticista\u00bb que achegar\u00eda moi pouco ou nada ao estudo do personaxe hist\u00f3rico. A favor desta teor\u00eda, de que as orixes godas de Pelayo son unha invenci\u00f3n, est\u00e1 ademais o feito de que na chamada Cr\u00f3nica moz\u00e1rabe -escrita no 754 (e por tanto moi pr\u00f3xima temporalmente aos feitos) e que pretende ser unha continuaci\u00f3n da Historia dos Godos (Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum) de Isidoro de Sevilla- o personaxe de Pelayo non aparece nin sequera mencionado, o cal d\u00e1 a entender que para o autor da cr\u00f3nica a formaci\u00f3n do novo reino dos astures e o seu Pr\u00ednceps Pelayo ti\u00f1an moi pouca ou ningunha relevancia para a historia da monarqu\u00eda visigoda.<\/p>\n

Doutra banda, o testamento de Alfonso III, do ano 869, en que o rei Magno doa ao presb\u00edtero Sisnando a igrexa de Santa Mar\u00eda de Tenciana (Ti\u00f1ana, Siero) que o seu t\u00edo Alfonso o Casto ga\u00f1ara das propiedades pertencentes ao seu bisav\u00f3 Pelayo, vincula territorialmente a Pelayo coa \u00e1rea central de Asturias, a\u00ednda que sen achegar datos sobre o seu lugar de orixe.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Contexto hist\u00f3rico de Pelayo<\/strong><\/h2>\n

Por mor da derrota e morte do rei Rodrigo fronte aos invasores \u00e1rabes, na batalla do Guadalete (711), produciuse o s\u00fabito colapso do reino visig\u00f3tico e a ca\u00edda da pen\u00ednsula Ib\u00e9rica en poder dos musulm\u00e1ns.<\/p>\n

O \u00faltimo rei visigodo da pen\u00ednsula ib\u00e9rica foi don Rodrigo, que alcanzou o poder no ano 710 \u00e1 morte de Witiza, a pesar de nomear este a o seu fillo Akhila. Isto deu lugar a unha guerra civil. Mentres Rodrigo e Akhila pelexaban no norte da pen\u00ednsula para defender os seus dereitos, o conde Juli\u00e1n, gobernador de Ceuta, e o bispo Oppas, pactaron con Musa ibn Nusayr unha alianza para depo\u00f1er a Rodrigo. Tariq desembarcou en Xibraltar cun importante ex\u00e9rcito. Rodrigo dirixiu ao seu ex\u00e9rcito para plantarlles batalla, a batalla de Guadalete tivo lugar entre o 19 e o 26 de xullo do 711, sendo Rodrigo derrotado.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Aqu\u00ed \u00e9 onde aparece Pelayo, que se refuxiou no norte da cordilleira Cant\u00e1brica e dos Pireneos, sectores que apenas sufriran a influencia de romanos e visigodos.<\/p>\n

O que est\u00e1 f\u00f3ra de toda d\u00fabida \u00e9 que a totalidade da Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica caeu en mans dos musulm\u00e1ns.<\/p>\n

E segundo a maior\u00eda dos historiadores, Pelayo establecer\u00edase en Asturias, pero, do mesmo xeito que o resto da nobreza visigoda, pagaba os impostos correspondentes aos musulm\u00e1ns.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Biograf\u00eda de Pelayo<\/strong><\/h2>\n

Como diciamos anteriormente, non hai documentaci\u00f3n suficiente en relaci\u00f3n co protagonista deste artigo, o que fai que se \u201cencheu\u201c a s\u00faa vida e historia con certas lendas<\/p>\n

Non se co\u00f1ece con exactitude a s\u00faa orixe, existindo controversia entre os propios investigadores, defendendo uns que puido haber ser visigodo, outros autores consideran que era astur, e mesmo que puido ser un hispanorromano. A\u00ednda que de maneira xeral adoit\u00e1base decantar pola s\u00faa orixe visigodo, hoxe en d\u00eda consid\u00e9raselle de orixe astur-romano.<\/p>\n

A tese de que Pelayo era de orixe astur \u00e9 a opci\u00f3n seguida por unha banda da historiograf\u00eda moderna.<\/em><\/strong>\u00a0 O antrop\u00f3nimo Pelayo non \u00e9 germ\u00e1nico, como o son os nomes de todos os reis visigodos, sen\u00f3n que deriva do lat\u00edn Pelagius, mari\u00f1o, o que nos levar\u00eda a unha orixe hispanorromano do noso protagonista. Ademais, algunhas cr\u00f3nicas \u00e1rabes ref\u00edrense a Pelayo como Belay ao-Rumi, isto \u00e9 Pelayo o romano.<\/p>\n

Ao Maqqari (1578-1632) fala dun infiel chamado Pelayo, natural de Asturias e engade que con el comeza unha nova dinast\u00eda que reina sobre un pobo novo.<\/p>\n

Pero segundo a tradici\u00f3n, Don Pelayo era un nobre visigodo que se refuxiou nas monta\u00f1as de Asturias tras a ca\u00edda do reino visigodo.<\/p>\n

Crese que era membro da familia real visigoda, a\u00ednda que o seu parentesco exacto co \u00faltimo rei visigodo, Rodrigo, \u00e9 incerto.<\/p>\n

As cr\u00f3nicas descr\u00edbeno como un home valente e carism\u00e1tico, capaz de unir aos cristi\u00e1ns do norte da Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica para resistir a expansi\u00f3n musulm\u00e1.<\/em><\/strong> A s\u00faa figura converteuse nun s\u00edmbolo de esperanza para os cristi\u00e1ns, que v\u00edan nel ao l\u00edder que os liberar\u00eda do dominio musulm\u00e1n.<\/p>\n

Naceu no s\u00e9culo VIII e segundo a lenda converteuse no l\u00edder dos astures na resistencia contra a invasi\u00f3n musulm\u00e1 na Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica.<\/p>\n

A s\u00faa grandeza prov\u00e9n da s\u00faa intervenci\u00f3n na batalla de Covadonga<\/em><\/strong>, onde supostamente derrotou a un ex\u00e9rcito moito m\u00e1is numeroso que o seu. A\u00ednda que non resulta tarefa f\u00e1cil separar realidade e mito e lenda, se est\u00e1 comprobado que a batalla de Covadonga tivo lugar no ano 722 e terminou coa vitoria dos asturianos.<\/p>\n

O seu papel na historia debe considerarse m\u00e1is simb\u00f3lico que pol\u00edtico.<\/p>\n

Tras dezanove anos de reinado, no 737 morre Pelayo en Cangas de On\u00eds<\/em><\/strong>, onde ti\u00f1a o seu corte. Ser\u00eda enterrado na igrexa de Santa Eulalia de Abamia, en Cangas de On\u00eds, onde xa fora sepultada a s\u00faa esposa, a ra\u00ed\u00f1a Gaudiosa. No lado do Evanxeo da devandita igrexa cons\u00e9rvase na actualidade o sepulcro, baleiro, que contivo os restos do rei e enfronte, colocado no lado da Ep\u00edstola, at\u00f3pase o que contivo os restos da esposa de don Pelayo. O cronista Ambrosio de Morais deixou constancia na s\u00faa obra de que Alfonso X o Sabio, rei de Castela e de Le\u00f3n, ordenou trasladar os restos do rei don Pelayo e os da s\u00faa esposa \u00e1 Santa Cova de Covadonga.<\/p>\n

\"Tumba

Tumba de Don Pelayo<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Nunha cavidade natural da Santa Cova de Covadonga, e introducidos nun t\u00famulo de pedra, repousan na actualidade os restos do rei don Pelayo, os da s\u00faa esposa e os de Ermesinda, irm\u00e1 do rei. No sepulcro at\u00f3pase esculpida a seguinte inscrici\u00f3n:<\/p>\n

\"L\u00e1pida

L\u00e1pida Sepulcro Don Pelayo<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

AQVI YACE EL S REY DON PELAIO ELLETO EL A\u00d1O DE 716 QUE EN ESTA MILAGROSA CUEBA COMENZO LA RESTAVRACION DO ESPA\u00d1A BENCIDOS LOS MOROS FALLECIO A\u00d1O 737 Y ACOMPA\u00d1A SS M\/gEr Y ErMANA<\/p>\n

Non obstante, o anterior, numerosos historiadores cuestionaron a autenticidade do traslado dos restos do rei don Pelayo e da s\u00faa esposa a Covadonga.<\/p>\n

Tras o seu falecemento quedaron os seus dous fillos: Favila, que lle suceder\u00eda no trono, e Ermesinda, quen terminar\u00eda casando con Alfonso I, quen ser\u00eda o terceiro rei de Asturias.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A Batalla de Covadonga<\/strong><\/h2>\n

A batalla de Covadonga, en especial a s\u00faa envergadura e a s\u00faa dataci\u00f3n, foron ata os nosos d\u00edas tema controvertido. As m\u00e1is antigas cr\u00f3nicas, tanto musulm\u00e1s como cristi\u00e1s, non a mencionan, o que chegou a facer dubidar da s\u00faa realidade hist\u00f3rica.<\/p>\n

Este ser\u00eda o escenario no que Don Pelayo enfrontar\u00edase \u00e1s tropas musulm\u00e1s, obtendo unha importante vitoria que permitir\u00eda que o reino de Asturias se mantuvese alleo ao dominio musulm\u00e1n.<\/p>\n

Segundo S\u00e1nchez Albornoz, a batalla tivo lugar o 28 de maio do ano 722<\/em><\/strong>. Con todo, tampouco existe consenso neste asunto, pois outros autores sit\u00faana no per\u00edodo comprendido entre os anos 721 e 726.<\/p>\n

Segundo a cr\u00f3nica alfonsina, o ex\u00e9rcito musulm\u00e1n estar\u00eda formado por uns 187.000 homes, algo realmente dif\u00edcil de crer. Os astures, en moito menor n\u00famero, atacar\u00edan aos invasores por sorpresa, aproveitando o dominio que ti\u00f1an do terreo monta\u00f1oso, e provocando unha derrota sen paliativos, pois se seguimos \u00e1 cr\u00f3nica alfonsina, caer\u00edan abatidos uns 124.000 musulm\u00e1ns, e provocando a fuxida dos sobreviventes. A vitoria foi posible grazas aos expertos honderos e seteiros godos, as\u00ed como o co\u00f1ecemento do chan e xeolox\u00eda da zona, o que facilitaba que os astures puidesen provocar emboscadas con excelentes resultados.<\/p>\n

Segundo algunhas fontes os homes de Pelayo non superar\u00edan os 300, mentres que os musulm\u00e1ns ser\u00edan uns 20.000.<\/p>\n

Ademais da evidente esaxeraci\u00f3n desta informaci\u00f3n, tam\u00e9n nace a lenda pois se considera que na s\u00faa fuxida os musulm\u00e1ns caen abatidos por un alude, froito da intervenci\u00f3n divina. Ademais, af\u00edrmase que a Pelayo aparec\u00e9uselle unha Santa Cruz, actual s\u00edmbolo da Comunidade Aut\u00f3noma de Asturias, que escorrentou aos musulm\u00e1ns, e que a propia Virxe interveu en axuda das tropas cristi\u00e1s para alzarse cunha indiscutible vitoria.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Moitos autores afirman que a batalla non ser\u00eda m\u00e1is que unha escaramuza, doutras tantas, que haber\u00eda en todo o territorio ocupado.<\/em><\/strong><\/p>\n

Poor exemplo, L\u00e9vi-Provencal, exponnos o que para el era a interpretaci\u00f3n isl\u00e1mica da revolta de Pelayo: \u201cA versi\u00f3n \u00e1rabe fala s\u00f3 dun n\u00famero peque\u00f1\u00edsimo de sublevados, illados por completo e desprovistos de toda maneira de procurarse v\u00edveres, ata o punto de ter que alimentarse soamente co mel das abellas silvestres. Os musulm\u00e1ns desde\u00f1an mesmo o atacarlles, esperando verlles morrer de fame\u201d<\/em> (Historia da Espa\u00f1a musulm\u00e1 IV).<\/p>\n

 <\/p>\n

L. de Valdellano afirma que o \u201cfracaso de Covadonga non representou para os musulm\u00e1ns sen\u00f3n un simple rev\u00e9s da guerra de monta\u00f1a, ocorrido nunha comarca afastada e ao que non concederon ningunha importancia\u201d; pero, \u00e1 vez, di: \u201cOs monta\u00f1eses do Norte viron asegurado en Covadonga o seu movemento de resistencia, e Pelayo puido considerarse o caudillo vitorioso duns astures independentes, establecerse en Cangas de On\u00eds e po\u00f1er os cimentos dun pequeno reino, reservado polo destino para iniciar a Reconquista\u201d<\/em> (Historia de Espa\u00f1a I).<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Covadonga, a cova sagrada<\/strong><\/h2>\n

A parte da situaci\u00f3n estrat\u00e9xica dise que Covadonga era un lugar m\u00e1xico. A lenda conta que un ermit\u00e1n revelara a Don Pelayo os segredos da cova e a sa\u00edda secreta pola gruta de Orandi. Antigamente asoci\u00e1base \u00e1 cova propiedades m\u00e1xicas e rend\u00edase culto \u00e1 Virxe nela. O nome de Covadonga (Cova da Se\u00f1ora ou Cova Fonda) fai referencia a este culto.<\/p>\n

Pero o culto non ten a s\u00faa orixe no cristianismo, sen\u00f3n que se ancora na cultura celta. Segundo estas crenzas a cova estaba asociaba a divindades femininas da natureza.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A lenda da Cruz da Vitoria<\/strong><\/h2>\n

Segundo conta a lenda, Pelayo viuse fortalecido coa visi\u00f3n da mensaxe da Virxe Mar\u00eda que dic\u00eda que obter\u00eda a vitoria. Ademais, e de novo segundo o mito, sostivo durante a batalla unha rama de carballo, da cal dixo que era a cruz da vitoria, entregada pola propia Virxe.<\/p>\n

A Cruz da Victoria, revestida de ouro e pedras preciosas por Alfonso III o Magno, foi enviada \u00e1 Santa Catedral Bas\u00edlica de Oviedo, onde se resgarda e coa orla, ao redor do escudo, coas palabras: \u201cHoc signo teutur pius\u201d \u00e1 destra, e \u201cHoc signo vincitur inimicus\u201d<\/em> \u00e1 sinistra de ouro<\/em>. En principio esa cruz ter\u00eda unha finalidade lit\u00farxica, pero co paso do tempo, a medida que os reis e a igrexa asturiana necesit\u00e1rono, naceu a lenda de que o rei Pelayo enarborouna na batalla de Covadonga. As\u00ed se desprende dunha investigaci\u00f3n da Universidade de Oviedo, publicada na revista Journal of Medieval Iberian Studies.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Raquel Alonso, profesora titular do Departamento de Historia da arte e Musicolog\u00eda da Universidade de Oviedo, localizou unha representaci\u00f3n da Cruz da Vitoria enarborada por Pelayo nun manuscrito do s\u00e9culo XIV, copia dun c\u00f3dice do s\u00e9culo XII, que forma parte do chamado Corpus pelagianum<\/em> e cons\u00e9rvase na Biblioteca Nacional de Espa\u00f1a (manuscrito 2805). Este incl\u00faese nun conxunto de c\u00f3dices encargados polo bispo Pelayo de Oviedo no s\u00e9culo XII. Non se conservan os orixinais, pero si algunhas copias medievais, como esta.<\/p>\n

“A lenda reactualiz\u00f3 o obxecto ao inserilo nun contexto novo”,<\/em> explica Raquel Alonso. Asturias converteuse en sede episcopal en \u00e9poca da monarqu\u00eda asturiana -non o era nas \u00e9pocas romana e visigoda-, de a\u00ed a necesidade de potenciar o seu prestixio. Ademais, a Cruz da Vitoria conv\u00e9rtese nun obxecto vinculado \u00e1 loita contra o islam: un obxecto cunha significaci\u00f3n relixiosa e pol\u00edtica que persistiu ata os nosos d\u00edas.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Conclusi\u00f3ns<\/strong><\/h2>\n

O certo \u00e9 que a figura de Pelayo, como caudillo astur, foise constru\u00edndo ao longo dos tempos, dot\u00e1ndolle unha personalidade e un aura heroico, case sobrehumano.<\/p>\n

Sobre Pelayo hai moitas inc\u00f3gnitas e poucas certezas.<\/p>\n

Segundo alg\u00fans autores, existir\u00edan manuscritos que recoller\u00edan que Don Pelayo non foi sempre un defensor da cristiandade, pois fixera un pacto cos musulm\u00e1ns a cambio de poder e riquezas, mantendo ese status, ata que decidiu rebelarse #ante a opresi\u00f3n dos invasores sobre o pobo astur.<\/p>\n

Mesmo se afirma por varios investigadores que a batalla de Covadonga non foi tan heroica como se hico transcender ao longo da historia. O certo ser\u00eda que os musulm\u00e1ns non ter\u00edan interese en conquistar Asturias, e a batalla ser\u00eda provocada e promovida por Pelayo para obter prestixio e poder.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

E rematamos esta publicaci\u00f3n, confiando en que, a pesar da s\u00faa longa extensi\u00f3n, resultase do voso interese, e nese caso gustar\u00edanos que nolo fix\u00e9sedes saber pulsando no bot\u00f3n \u201cG\u00fastame\u201d.<\/em><\/strong> Ademais, anim\u00e1mosche a achegar alg\u00fan comentario, e se tes interese, subscribirche de xeito gratuito \u00e1 Newsletter do Blog para manterche sempre informado sobre as novas publicaci\u00f3ns do Blog.<\/p>\n

Por \u00faltimo, se vos gustou o suficiente como para compartilo nas vosas redes sociais, estariamos realmente encantados de que as\u00ed o fix\u00e9sedes.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Referencias<\/strong><\/h2>\n

Don Pelayo. El rey de las monta\u00f1as. <\/em><\/strong>De Gracia Noriega, J.I.<\/p>\n

El origen de Pelayo y la batalla de Covadonga.<\/em><\/strong> De \u00c1lvarez, P.C.<\/p>\n

La conquista isl\u00e1mica de la Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica y la tergiversaci\u00f3n del pasado: del catastrofismo al negacionismo.<\/em><\/strong> De Garc\u00eda Sanjuan, A.<\/p>\n

La invenci\u00f3n de Espa\u00f1a: leyendas e ilusiones que han construido la realidad espa\u00f1ola.<\/em><\/strong> De Carmen, H.<\/p>\n

https:\/\/basadoenhechosreales.com.ar\/historia-real-de-don-pelayo\/#:~:text=La%20leyenda%20de%20Don%20Pelayo%20se%20ha%20mantenido%20viva%20gracias<\/a><\/p>\n

https:\/\/www.lne.es\/sociedad\/2017\/03\/24\/surgio-leyenda-pelayo-cruz-victoria-19357770.html<\/a><\/p>\n

https:\/\/muchahistoria.com\/don-pelayo\/<\/a><\/p>\n

https:\/\/revistadehistoria.es\/don-pelayo-y-la-batalla-de-covadonga\/#:~:text=Don%20Pelayo%20comand%C3%B3%20la%20batalla%20de%20Covadonga%20en%20el%20a%C3%B1o<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O certo \u00e9 que a figura de Pelayo, como caudillo astur, foise constru\u00edndo ao longo dos tempos, dot\u00e1ndolle unha personalidade e un aura heroico, case sobrehumano.<\/p>\n

Sobre Pelayo hai moitas inc\u00f3gnitas e poucas certezas.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":15872,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[391,222,221],"tags":[306,273,3464,271,3465,531,537,2059],"class_list":["post-15894","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edad-media-gl","category-idade-media","category-recuncho-da-historia","tag-asturias-gl","tag-biografias-gl","tag-covadonga-gl","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-don-pelayo-gl","tag-edad-media-gl","tag-idade-media","tag-reconquista","category-391","category-222","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15894","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15894"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15894\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15897,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15894\/revisions\/15897"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15872"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15894"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15894"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15894"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}