{"id":15734,"date":"2026-03-26T17:38:12","date_gmt":"2026-03-26T16:38:12","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=15734"},"modified":"2026-03-26T17:38:12","modified_gmt":"2026-03-26T16:38:12","slug":"a-pepa-a-constitucion-espanola","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/a-pepa-a-constitucion-espanola\/","title":{"rendered":"“A Pepa”, a Constituci\u00f3n espa\u00f1ola que non puido serser"},"content":{"rendered":"

Espa\u00f1a percorreu unha longa e inestable historia constitucional coa alternancia de textos conservadores e progresistas.<\/p>\n

A Constituci\u00f3n espa\u00f1ola de 1812<\/em><\/strong>, tam\u00e9n co\u00f1ecida como a Constituci\u00f3n de C\u00e1diz, e popularmente como a “Pepa”,<\/em><\/strong> \u00e9 un dos fitos m\u00e1is importantes na historia constitucional de Espa\u00f1a. Esta carta magna, redactada durante o proceso revolucionario da Guerra da Independencia, estableceu as bases dun sistema pol\u00edtico e social moderno no pa\u00eds.<\/p>\n

Conv\u00e9n lembrar que no per\u00edodo de apenas s\u00e9culo e medio, Espa\u00f1a viu como xurd\u00edan ata sete constituci\u00f3ns, reflexo claro das convulsi\u00f3ns pol\u00edticas vividas nese per\u00edodo.<\/p>\n

Das seis cartas magnas anteriores a 1978, as m\u00e1is duradeiras foron as conservadoras, singularmente a de Restauraci\u00f3n (1876) que perdurou 47 anos, mentres que a m\u00e1is curta e accidentada foi a de 1812, vixente seis anos en diversos per\u00edodos.<\/p>\n

Por extensi\u00f3n, a m\u00e1is longa foi \u201cA Pepa\u201d<\/em> con 384 artigos. As m\u00e1is curtas, as de 1837 e 1845 con 79 e 80 artigos, respectivamente.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h2>\n

Contexto hist\u00f3rico<\/strong><\/h2>\n

A Constituci\u00f3n de C\u00e1diz naceu nun momento especialmente convulso<\/em><\/strong>, nun pa\u00eds que sufr\u00eda unha das m\u00e1is sanguentas etapas da s\u00faa historia e que loitaba desesperadamente por manter a s\u00faa idiosincrasia e, \u00e1 vez, incorporarse \u00e1 modernidade.<\/p>\n

O inicio da Guerra da Independencia<\/em><\/strong> en 1808 marca o comezo da Historia Contempor\u00e1nea de Espa\u00f1a.<\/p>\n

A comezos de 1808, as tropas francesas que respond\u00edan \u00e1 autoridade do emperador dos franceses, Napole\u00f3n Bonaparte, invadiron Espa\u00f1a. A ocupaci\u00f3n francesa contou co apoio dalg\u00fans nobres espa\u00f1ois, como Manuel Godoy, quen fora primeiro ministro do rei de Espa\u00f1a, Carlos IV.<\/p>\n

Cando o mot\u00edn de Aranxuez provocou a ca\u00edda de Godoy e a abdicaci\u00f3n de Carlos IV en marzo de 1808, o pr\u00edncipe Fernando ascendeu ao trono co nome de Fernando VII. En maio de 1808, a presi\u00f3n napole\u00f3nica provocou que Fernando VII quedase prisioneiro dos franceses e abdicase en favor do seu pai, quen xa renunciara ao seu dereito ao trono. Esta situaci\u00f3n, co\u00f1ecida como as abdicaci\u00f3ns de Bayona, permitiu a Napole\u00f3n nomear ao seu irm\u00e1n, Jos\u00e9 Bonaparte, como rei de Espa\u00f1a co nome de Jos\u00e9 I.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Durante o reinado de Jos\u00e9 I, unha xunta de notables promulgou a \u201cCarta de Baiona\u201d,<\/em><\/strong> unha declaraci\u00f3n con car\u00e1cter de lei fundamental do reino, pero moitos espa\u00f1ois resistiron desde o inicio \u00e1 invasi\u00f3n francesa e desco\u00f1eceron a autoridade de Jos\u00e9 I e da Carta de Bayona. Esta resistencia deu comezo, en maio de 1808, \u00e1 Guerra da Independencia espa\u00f1ola para expulsar \u00e1s tropas francesas de Espa\u00f1a.<\/p>\n

Non s\u00f3 foi un levantamento contra os franceses, tam\u00e9n foi unha revoluci\u00f3n para acabar co Antigo R\u00e9xime. #Ante a situaci\u00f3n creada pola abdicaci\u00f3n borb\u00f3nica, prod\u00facese un baleiro de poder real, \u00e9 o momento en que unha parte do pa\u00eds reb\u00e9lase contra os franceses.<\/p>\n

Ao principio de entrar as tropas francesas en territorio espa\u00f1ol, parte da poboaci\u00f3n, co\u00f1ecidos como os afrancesados, mostrouse a favor dos ideais franceses, que consideraban erradicar\u00eda o absolutismo que nese momento reinaba no pa\u00eds e dar\u00eda paso a un sistema pol\u00edtico liberal.<\/p>\n

Con todo, aos poucos #dar conta de que as intenci\u00f3ns do invasor nada ti\u00f1an que ver co ideal que se crearon.<\/p>\n

Os espa\u00f1ois foron organiz\u00e1ndose en pequenos grupos para dificultar o paso do ex\u00e9rcito franc\u00e9s. Pero ao ser tan numerosas f\u00edxose necesaria unha coordinaci\u00f3n maior que levou \u00e1 creaci\u00f3n dunha Xunta Central<\/em><\/strong>, con sede en Sevilla. Ao atoparse Madrid, a capital, en mans francesas, buscouse unha cidade onde a\u00ednda non fose tomada. As\u00ed chegaron a C\u00e1diz.<\/p>\n

Estes \u00f3rganos de goberno reco\u00f1eceron como rei a Fernando VII e convocaron a unhas Cortes xerais <\/em><\/strong>e extraordinarias que comezaron a sesionar en novembro de 1810.<\/p>\n

Os representantes, elixidos por sufraxio universal, asumiron a necesidade de establecer un marco legal e pol\u00edtico que garantise a soberan\u00eda e os dereitos do pobo espa\u00f1ol. A influencia das ideas da Ilustraci\u00f3n e a Revoluci\u00f3n Francesa foron fundamentais na concepci\u00f3n desta constituci\u00f3n.<\/p>\n

 <\/p>\n

A Espa\u00f1a de 1812 era<\/em><\/strong>, ademais, un pa\u00eds dividido en d\u00faas grandes posturas respecto a a Coroa.<\/em><\/strong> Por unha banda, os afrancesados, \u00e9 dicir, aqueles que non dubidaron en aceptar as renuncias de Carlos IV e Fernando VII para po\u00f1erse baixo a protecci\u00f3n de Jos\u00e9 I Bonaparte e o Estatuto de Bayona de 1808, inspirado no modelo de Estado constitucional napole\u00f3nico. Por outro, os realistas, divididos \u00e1 s\u00faa vez en absolutistas, jovellanistas e radicais, pero fieis \u00e1 dinast\u00eda Borb\u00f3n.<\/p>\n

Foron estes quen, apenas iniciada a contenda, expux\u00e9ronse como organizar un Estado resistente \u00e1 invasi\u00f3n gala. Evidentemente, os absolutistas neg\u00e1banse a calquera posible cambio: ao regreso de Fernando VII, por ent\u00f3n retido en Francia, o rei recobrar\u00eda o poder absoluto. Os jovellanistas, en cambio, eran partidarios de que, unha vez reinstaurado, o monarca gobernase xunto coas Cortes. Non defend\u00edan, con todo, a posibilidade de copiar modelos for\u00e1neos, como a Constituci\u00f3n norteamericana ou a francesa, sen\u00f3n que insist\u00edan en recuperar as vellas leis medievais que limitaban as facultades da Coroa. Unha terceira opci\u00f3n, a m\u00e1is progresista, denominada radical, optaba pola adopci\u00f3n dunha monarqu\u00eda que reco\u00f1ecese, por vez primeira na historia de Espa\u00f1a, que a soberan\u00eda reca\u00eda no pobo. Para iso defend\u00edan a necesidade de crear unha Constituci\u00f3n de novo cu\u00f1o.<\/p>\n

 <\/p>\n

Doutra banda, dicir que a tarefa reformadora das Cortes non se circunscribiu a elaborar a Constituci\u00f3n de 1812. As\u00ed a todo, as Cortes aprobaron unha inxente cantidade de leis, decretos e ordes complementarias que conforman un corpo lexislativo revolucionario. Iso con todo, hai que sinalar que a Constituci\u00f3n era tan detallada que mesmo comprend\u00eda materias tipicamente lexislativas, como o Dereito electoral.<\/p>\n

Entre as disposici\u00f3ns emanadas das Cortes destacan, en primeiro lugar, aquelas que tiveron por obxecto determinar a forma de goberno, regulando a organizaci\u00f3n e funcionamento dos \u00f3rganos estatais.<\/p>\n

As reformas sociais tam\u00e9n tiveron un eco importante entre as reformas lexislativas aprobadas polos constitu\u00edntes gaditanos. Entre as m\u00e1is sinaladas hai que inclu\u00edr o Decreto LXXXII, do 6 de agosto de 1811, polo que se extingu\u00edan os se\u00f1or\u00edos xurisdicionais, nun intento de realizar o programa liberal, acabando cos terreos improductivos.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A Constituci\u00f3n de 1812, \u201cA Pepa\u201d<\/strong><\/h2>\n

A Xunta Central constitu\u00eduse en Cortes Xerais en 1810 e inclu\u00eda deputados liberais destacados. Tivo como unha das s\u00faas primeiras e primordiais tarefas a de redactar un novo texto constitucional, seguindo o modelo europeo, incluso o americano.<\/p>\n

A Constituci\u00f3n de 1812 foi redactada polas Cortes de C\u00e1diz<\/em><\/strong>, un \u00f3rgano lexislativo formado por representantes de diferentes rexi\u00f3ns de Espa\u00f1a. Estas Cortes, convocadas en 1810, tiveron como obxectivo principal elaborar unha constituci\u00f3n que sentase as bases dun Estado liberal e democr\u00e1tico.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Aquelas cortes contaban cunha representaci\u00f3n maioritaria que curiosamente era eclesi\u00e1stica, con 90 membros, dos 296 que a conformaban. Entre o resto hab\u00eda 56 avogados, 49 altos funcionarios, 30 militares e 15 catedr\u00e1ticos, 14 nobres, entre outros.<\/p>\n

P\u00f3dese considerar a Diego Mu\u00f1oz-Torrero, Agust\u00edn Arg\u00fcelles e Evaristo P\u00e9rez de Castro como os pais da Constituci\u00f3n de 1812.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Ao ser promulgada o d\u00eda 19 de marzo<\/em><\/strong>, d\u00eda de San Jos\u00e9, deu lugar a que popularmente se lle co\u00f1eza como \u201cA Pepa\u201d. \u201cViva a Pepa!\u201d<\/em> foi, sen d\u00fabida, a primeiro lema pol\u00edtico, a primeira frase publicitaria pol\u00edtica, da nosa idade contempor\u00e1nea.<\/p>\n

Esta Constituci\u00f3n promulgouse nun contexto sen carga de autoridade debido a que moitos espa\u00f1ois desco\u00f1eceron a autoridade do rei imposto polo emperador franc\u00e9s en 1808 e embarc\u00e1ronse na Guerra da Independencia contra as tropas francesas.<\/p>\n

Imprimiuse rapidamente para proceder as\u00ed \u00e1 s\u00faa difusi\u00f3n.<\/p>\n

A Constituci\u00f3n de C\u00e1diz \u00e9 a primeira Constituci\u00f3n propiamente espa\u00f1ola, xa que o Estatuto de Bayona de 1808 non deixou de ser unha \u201cCarta outorgada\u201d<\/em> marcada polo selo napole\u00f3nico.<\/p>\n

A Constituci\u00f3n de C\u00e1diz combinaba as tendencias constitucionais propiamente espa\u00f1olas coas da Espa\u00f1a afrancesada. Enlazaba coas Leis tradicionais da Monarqu\u00eda espa\u00f1ola pero, ao mesmo tempo, incorporaba principios do liberalismo democr\u00e1tico tales como a soberan\u00eda nacional e a separaci\u00f3n de poderes.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Caracter\u00edsticas principais da Constituci\u00f3n de 1812<\/strong><\/h2>\n

A nova Constituci\u00f3n reco\u00f1ec\u00eda a autoridade real e a relixi\u00f3n cat\u00f3lica como \u00fanico credo oficial, pero tam\u00e9n a liberdade de prensa e a monarqu\u00eda parlamentaria, depositando o poder lexislativo en mans dunha \u00fanica c\u00e1mara. Tam\u00e9n contemplaba a independencia dos tribunais de xustiza. As\u00ed mesmo, nun alarde de audacia non superado sequera pola Constituci\u00f3n nada en Francia en 1791, reco\u00f1ec\u00edase o sufraxio universal (masculino).<\/p>\n

As Cortes ti\u00f1an a pretensi\u00f3n de crear unha sociedade igualitaria na que a posesi\u00f3n de bens substitu\u00edse \u00e1 nobreza de sangue.<\/p>\n

As Cortes de C\u00e1diz propux\u00e9ronse instaurar a liberdade, a igualdade e a propiedade como eixos fundamentais das relaci\u00f3ns entre os cidad\u00e1ns. Este obxectivo base\u00e1base na idea de que o comportamento dos homes nace da procura constante da felicidade, e, ao identificar \u201cfelicidade\u201d<\/em> con \u201cposesi\u00f3n de riqueza\u201d,<\/em> as Cortes non ti\u00f1an m\u00e1is pretensi\u00f3n que crear unha sociedade igualitaria en que a posesi\u00f3n de bens substitu\u00edse \u00e1 nobreza de sangue.<\/p>\n

O prop\u00f3sito quedou tam\u00e9n de manifesto o 5 de febreiro de 1813, unha vez proclamada a Constituci\u00f3n, coa supresi\u00f3n do tribunal do Santo Oficio e as probas de nobreza e a creaci\u00f3n dunha nue\u00advai estrutura tributaria que derrogaba as prerrogativas dos gremios.<\/p>\n

A Constituci\u00f3n de C\u00e1diz consist\u00eda nun pre\u00e1mbulo e dez t\u00edtulos con 384 artigos.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Vexamos as principais caracter\u00edsticas da Constituci\u00f3n de 1812<\/em><\/strong><\/p>\n