{"id":15094,"date":"2026-04-09T23:46:45","date_gmt":"2026-04-09T22:46:45","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=15094"},"modified":"2026-04-09T23:46:45","modified_gmt":"2026-04-09T22:46:45","slug":"os-fillos-de-rosalia-de-castro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/os-fillos-de-rosalia-de-castro\/","title":{"rendered":"Os fillos de Rosal\u00eda de Castro"},"content":{"rendered":"

O 23 de febreiro celebramos o d\u00eda de Rosal\u00eda de Castro<\/em><\/strong> en honra ao nacemento desta representativa figura literaria, icona galega e nacional do galeguismo, do romanticismo, do feminismo e precursora da poes\u00eda moderna.<\/p>\n

Mar\u00eda Rosal\u00eda Rita de Castro naceu un 23 de febreiro de 1837 en Santiago de Compostela. Filla dun sacerdote e da fidalga Mar\u00eda Teresa da Cruz Castro e Abad\u00eda. Foi inscrita como filla de pais desco\u00f1ecidos, a\u00ednda que criada polas s\u00faas t\u00edas paternas e m\u00e1is tarde pola s\u00faa nai, que acaba reco\u00f1ec\u00e9ndoa como filla natural e pola que Rosal\u00eda manifestou un profundo amor. Esta situaci\u00f3n marcar\u00e1 o contido da s\u00faa obra da que se desprende sempre un estado de soidade e angustia.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

De todos e todas son co\u00f1ecidas as s\u00faas obras. O seu rostro foi representado en todo tipo de artigos: bolsas, pratos, fotograf\u00edas, camisetas, selos e mesmo billetes de 500 pesetas.<\/p>\n

Podedes ler algo mais sobre Rosal\u00eda na nosa publicaci\u00f3n: Rosal\u00eda de Castro. S\u00edmbolo da cultura galega.<\/a><\/p>\n

A s\u00faa personalidade tam\u00e9n foi estudada minuciosamente. Non esquezamos que estivo casada con Manuel Murgu\u00eda<\/em><\/strong>, historiador e escritor espa\u00f1ol impulsor, xunto con Rosal\u00eda, do Rexurdimento e creador da Real Academia Galega.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ao seu marido, que faleceu moito despois (Rosal\u00eda falece en 1885 e Murgu\u00eda en 1923), atrib\u00faeselle o que transcendese unha imaxe de Rosal\u00eda como escritora de sufrimento e eterno queixume, o que definiriamos como unha melanc\u00f3lica. Na actualidade a imaxe que transcendeu de Rosal\u00eda est\u00e1 en d\u00fabida. Non en balde desco\u00f1ecemos o motivo polo que Murgu\u00eda, antes de morrer, destr\u00fae as cartas que a s\u00faa esposa dirix\u00edralle ao longo dos anos.<\/p>\n

Posiblemente esta natureza melanc\u00f3lica \u201cmanipulada\u201d<\/em> con toda a boa intenci\u00f3n por Murgu\u00eda \u00e9 froito dos tempos. Co af\u00e1n de converter \u00e1 s\u00faa muller falecida nunha icona po\u00e9tica, Murgu\u00eda tentou que Rosal\u00eda transcendiera como t\u00f3pico do romanticismo: delicada, est\u00e1tica, melanc\u00f3lica e enfermiza (estas particularidades tam\u00e9n poder\u00edan ser aplicada a B\u00e9cquer e outros contempor\u00e1neos da \u00e9poca).<\/p>\n

\"Manuel

Manuel Murgu\u00cda<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Este chicl\u00e9 de Rosal\u00eda que se nos transmitiu atopou voces discordantes por parte de reco\u00f1ecidas estudosas da s\u00faa figura como Mar\u00eda Jes\u00fas Lama, profesora da Universidade de Barcelona, quen define a Rosal\u00eda pola s\u00faa forza de car\u00e1cter loitador e a s\u00faa lucidez intelectual, lonxe da imaxe c\u00e1ndida e eternamente apenada que ha transcendido por influencia do seu marido.<\/p>\n

Con todo, dos recordos da s\u00faa filla Gala, Rosal\u00eda era unha muller alegre \u00e1 que lle gustaba tocar a guitarra. S\u00f3 cando tivo motivos fundados invadiulle a tristeza como foi a morte do seu fillo ou os \u00faltimos anos afectada pola s\u00faa enfermidade que finalmente desembocar\u00eda na s\u00faa prematura morte por cancro de \u00fatero.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Os fillos de Rosal\u00eda de Castro<\/strong><\/h2>\n

Pero\u2026 Cal foi a descendencia de Rosal\u00eda de Castro? Que pasou cos seus fillos e fillas?<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Rosal\u00eda de Castro e Manuel Murgu\u00eda tiveron 7 fillos: Alejandra; Aura; os xemelgos Gala e Ovidio; Amara; Adriano Honorato e Valentina.<\/p>\n

A pesar de tan ampla prole quixo o destino que a familia non superarse a xeraci\u00f3n dos seus fillos.<\/p>\n

Na s\u00faa casa de Padr\u00f3n, hoxe museo, cons\u00e9rvase unha foto familiar con todos os fillos vivos, xa que Valentina<\/em><\/strong> naceu morta e Adriano Honorato<\/em><\/strong> xa morrera froito dun accidente caseiro cando ti\u00f1a apenas 18 meses. Ao parecer caeuse dunha mesa nun descoido da s\u00faa coidadora.<\/p>\n

O accidente que ocasionou a morte de Adriano Honorato foi levado con discreci\u00f3n certific\u00e1ndose a causa da morte como difteria, enfermidade estendida na \u00e9poca entre a poboaci\u00f3n infantil. O seu enterro realizouse practicamente na clandestinidade.<\/p>\n

Con todo, Rosal\u00eda non logrou ocultar a s\u00faa dor como nai. Dous anos despois do falecemento do seu fillo publicou o seu poema \u201cFillo meu\u201d<\/em>\u00a0 (Hijo m\u00edo, 1878), na obra \u201cNas beiras do Sar\u201d (En las orillas del Sar)<\/p>\n

Escrito en castellano. (versi\u00f3n 1885):<\/p>\n

Era apracible o<\/p>\n

d\u00eda e amornado o ambiente,<\/p>\n

e chov\u00eda, chov\u00eda<\/p>\n

calada e mansamente;<\/p>\n

e mentres silenciosa choraba eu e gem\u00eda,<\/p>\n

o meu neno, tenra rosa,<\/p>\n

durmindo morr\u00eda.<\/p>\n

Ao fuxir deste mundo, que acougo na s\u00faa fronte!<\/p>\n

Ao verlle eu afastarse, que borrasca na mi\u00f1a!<\/p>\n

(\u2026)<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A s\u00faa \u00faltima filla Valentina<\/em><\/strong> naceu morta e foi enterrada xunto co seu irm\u00e1n e a s\u00faa avoa no cemiterio compostel\u00e1n que, por aquel ent\u00f3n, estaba situado en Santo Domingo de Bonaval.<\/p>\n

 <\/p>\n

O resto dos seus fillos sobreviviu a Rosal\u00eda (falecida en 1885), pero ning\u00fan deles deixou descendencia.<\/p>\n

 <\/p>\n

A s\u00faa filla maior, Alejandra<\/em><\/strong> (1859-1937) era unha excelente debuxante que tam\u00e9n cultivou a pintura.\u00a0 A s\u00faa figura quedou eclipsada pola fama dos seus pais e polo feito de ser muller. Asistiu a clases de debuxo na Real Sociedade de Amigos do Pa\u00eds de Santiago de Compostela, que foron dos primeiros centros galegos que ofertou uns m\u00ednimos ensinos de debuxo para o alumnado feminino. Contando co apoio do seu pai Alejandra pensa desprazarse a Madrid na procura dunha maior aprendizaxe, pero a adversidade frea a s\u00faa carreira ao enfermar a s\u00faa nai e ter que facerse cargo dos seus irm\u00e1ns menores.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Alejandra, frustrada a s\u00faa carreira, env\u00f3rcase no seu irm\u00e1n Ovidio \u00e1 hora de ensinarlle a pintar e debuxar. Ovidio, na s\u00faa condici\u00f3n de home, si recibir\u00e1 unha educaci\u00f3n completa e regrada reservada naquel momento para os homes. A pesar da s\u00faa curta vida, Ovidio chegar\u00e1 a expo\u00f1er as s\u00faas obras e a frecuentar os c\u00edrculos de artistas.<\/p>\n

 <\/p>\n

Aura <\/em><\/strong>(1868-1942), a segunda das s\u00faas fillas pasou desapercibida desde o punto de vista hist\u00f3rico. Soamente at\u00f3panse documentos en relaci\u00f3n coa s\u00faa voda co murciano Francisco Prats, interventor municipal e xornalista ocasional.<\/p>\n

 <\/p>\n

Os xemelgos Ovidio <\/em><\/strong>(1871-1900) e Gala<\/em><\/strong> (1871-1964) levaron unha vida moi distinta tanto na s\u00faa traxectoria como na s\u00faa duraci\u00f3n. Ovidio, prometedor pintor ve truncada a s\u00faa carreira con apenas 30 anos pola tuberculose. F\u00f3rmase en Santiago e en Madrid. A s\u00faa obra m\u00e1is impactante para min, a\u00ednda que posiblemente non a mellor @teniendo en cuenta que destacaba como paisaxista, \u00e9 o retrato da s\u00faa nai morta.<\/p>\n

Ovidio contaba con 14 anos cando a s\u00faa nai faleceu. Non sabemos se foi nese momento cando a inmortaliz\u00f3 ou a se foi ao longo do tempo cando decidiu plasmar esa imaxe que dificilmente pode esquecer unha mente infantil e que quedar\u00eda gravada na s\u00faa memoria ata o final dos seus d\u00edas.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

O \u00fanico fillo home sobrevivente auguraba unha curta vida, segundo escribiu o xornalista Waldo \u00c1lvarez Insua nun artigo necrol\u00f3gico publicado \u00e1 s\u00faa morte \u201cD\u00e9bil era o seu corpo, minguadas as s\u00faas carnes, todo nel denotaba fraxilidade f\u00edsica e auguraba morte\u201d. <\/em><\/p>\n

Formou parte da \u201cxeraci\u00f3n doente\u201d <\/em>da que formaban parte Jenaro Carrero, Parada Justel e Joaqu\u00edn Vaamonde dentro da pintura galaica. Dita xeraci\u00f3n non era outra que a do 98 pero reducida aos nados na contorna de 1870 que non chegaron a superar o cambio de s\u00e9culo por mor da tuberculose,\u00a0 pasando \u00e1 historia como a gran oportunidade perdida para a creaci\u00f3n dunha escola galaica.<\/p>\n

 <\/p>\n

Amara <\/em><\/strong>(1873-1921), a m\u00e1is pequena dos irm\u00e1ns sobreviventes, naceu en c\u00e1lea Pr\u00edncipe na Coru\u00f1a. Contaba con apenas con 12 anos cando faleceu a s\u00faa nai. Levou unha vida bastante apartada na que apenas sa\u00eda \u00e1 r\u00faa salvo para asistir \u00e1 pr\u00f3xima igrexa de San Nicol\u00e1s. Faleceu en decembro de 1921 debido a un colapso card\u00edaco, sendo enterrada no cemiterio de San Amaro xunto co seu pai e gran parte dos seus irm\u00e1ns.<\/p>\n

 <\/p>\n

Finalmente, a lonxevidade de Gala <\/em><\/strong>(1871-1964) levoulle a ser a \u00faltima representante da familia Murgu\u00eda de Castro.\u00a0 Gala casou co publicista madrile\u00f1o Pedro Izquierdo na igrexa de Pastoriza.<\/p>\n

Gala \u00e9 nomeada membro honorario da Real Academia Galega e acode aos actos conmemorativos dos seus pais.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Gala \u00e9 nomeada membro honorario da Real Academia Galega e acode aos actos conmemorativos dos seus pais.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

A familia Mart\u00ednez Castro na cidade de A Coru\u00f1a<\/strong><\/h2>\n

Lembremos que a Manuel Mart\u00ednez Murgu\u00eda conc\u00e9deselle no ano 1870 o posto de bibliotecario no Palacio de Capitan\u00eda, polo que se despraza coa s\u00faa esposa Rosal\u00eda de Castro e as s\u00faas d\u00faas fillas, Alejandra e Aura, m\u00e1is dous asistentes \u00e1 cidade da Coru\u00f1a.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

O seu primeiro domicilio nesta cidade ser\u00e1 na R\u00faa Padilla, 3-2\u00ba (hoxe en d\u00eda Cale Pr\u00edncipe). E nesta casa nacer\u00e1 unha nova descendente, Amase, no ano 1873. Rosal\u00eda tam\u00e9n quedar\u00e1 encinta vivindo neste domicilio dos seus xemelgos Gala e Ovidio, quen nacer\u00e1 en Santiago. Tras catro anos, ao cambiar de destino o seu marido a familia Mart\u00ednez Castro abandonan a cidade da Coru\u00f1a, rumbo a Santiago, con Rosal\u00eda de novo embarazada, neste caso do seu pr\u00f3ximo fillo Honorato.<\/p>\n

 <\/p>\n

No ano 1894 volven, unha vez falecida Rosal\u00eda en Padr\u00f3n, \u00e1 cidade da Coru\u00f1a, alox\u00e1ndose ent\u00f3n na R\u00faa Panadeiras, 6-2\u00ba a familia composta por Murgu\u00eda e as s\u00faas fillas Aura, Alejandra, Gala e Amara. No ano 1889 chegar de Madrid o seu fillo Ovidio tam\u00e9n moi enfermo e que terminar\u00eda falecendo este domicilio.<\/p>\n

 <\/p>\n

Haber\u00eda un novo domicilio da familia, neste caso en San Agust\u00edn, 14-1\u00ba, onde permanecer\u00edan entre os anos 1921 e 1964. Nesta vivenda falecer\u00e1 Amara, en 1921, Murgu\u00eda en 1923 e Alejandra en 1937.<\/p>\n

 <\/p>\n

No ano 1959, tras o falecemento de Aura en Madrid (1942), as s\u00faas cinzas son tra\u00eddas \u00e1 cidade, por barco desde Sevilla.<\/p>\n

 <\/p>\n

Desta maneira a \u00fanica descendente que sobreviviu foi Gala, ata o seu falecemento no ano 1964.<\/p>\n

Atop\u00e1monos as\u00ed con que non queda descendencia desta familia, polo que o seu patrimonio foi repartido entre o Concello da Coru\u00f1a, a Deputaci\u00f3n provincial da Coru\u00f1a, a fundaci\u00f3n Rosal\u00eda de Castro e a familia Barros.<\/p>\n

Lembremos por \u00faltimo, que os restos de Rosal\u00eda descansan na Igrexa de Santo Domingo de Santiago, e o<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Y para finalizar <\/strong><\/h2>\n

A \u00faltima representante da familia malvive das pensi\u00f3ns concedidas polo Centro Galego da Habana e outros organismos p\u00fablicos a pedimento da Deputaci\u00f3n da Coru\u00f1a.<\/p>\n

 <\/p>\n

Gala defende o car\u00e1cter alegre da s\u00faa nai, fronte ao car\u00e1cter melanc\u00f3lico que dela ha transcendido derivado, posiblemente do contido da s\u00faa obra. Pero non esquezamos que a s\u00faa obra est\u00e1 influenciada pola corrente rom\u00e1ntica do momento onde afloran os sentimentos, as emoci\u00f3ns e o dramatismo.<\/p>\n

 <\/p>\n

A\u00ednda que lle gustaba dicir que o secreto da s\u00faa lonxevidade era non haberlle inoculado no seu corpo ningunha inxecci\u00f3n, Gala falec\u00eda aos noventa e dous anos no seu domicilio coru\u00f1\u00e9s de San Agust\u00edn.<\/p>\n

No seu testamento cedeu os dereitos de propiedade de Cantares Gallegos e Follas Novas<\/em> e as obras m\u00e1is significativas do seu pai \u00e1s Real Academias Galega. O resto das obras d\u00e9ixallas \u00e1 Deputaci\u00f3n provincial da Coru\u00f1a e ao Concello para que os seus beneficios fosen para os nenos necesitados de escritores galegos relevantes e para os nenos enfermos de tuberculoses; non en balde ela fora unha nena necesitada, filla de escritores relevantes e o seu irm\u00e1n xemelgo hab\u00eda morto da devandita enfermidade.<\/p>\n

 <\/p>\n

Co falecemento de Gala, morr\u00eda as\u00ed non s\u00f3 a \u00faltima filla de Rosal\u00eda e o seu marido, sen\u00f3n que se extingu\u00eda a li\u00f1a dos Murgu\u00eda-Castro, debido a que ning\u00fan dos seus fillos tivo descendencia. M\u00e1goa!<\/p>\n

Como curiosidade ao redor de Gala, existen testemu\u00f1os que sinalan que Manuel Murgu\u00eda, pouco antes de expirar, manifest\u00e1ralle ao seu amigo C\u00e9sar Vaamonde Lores a s\u00faa preocupaci\u00f3n pola s\u00faa filla Gala, debido a que con cincuenta e un anos estaba embarazada, o que supo\u00f1\u00eda algo m\u00e1is que un risco para a sa\u00fade de nai e fillo. Desta cuesti\u00f3n, nada m\u00e1is se soubo, pero serviulle ao escritor galego Pedro Feijoo como f\u00edo condutor da s\u00faa novela \u201ca memoria d\u00e1 choiva\u201d<\/em>, cuxa lectura \u00e9 moi recomendable para co\u00f1ecer a Rosal\u00eda de Castro dunha forma entretida pero cun importante traballo de documentaci\u00f3n no seu haber.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

E rematamos esta publicaci\u00f3n, confiando en que, a pesar da s\u00faa longa extensi\u00f3n, resultase do voso interese, e nese caso gustar\u00edanos que nolo fix\u00e9sedes saber pulsando no bot\u00f3n \u201cG\u00fastame\u201d. Ademais, anim\u00e1mosche a achegar alg\u00fan comentario, e se tes interese, subscribirche gratuitamente \u00e1 Newsletter do Blog para manterche sempre informado sobre as novas publicaci\u00f3ns do Blog.<\/p>\n

Por \u00faltimo, se vos gustou o suficiente como para compartilo nas vosas redes sociais, estariamos realmente encantados de que as\u00ed o fix\u00e9sedes.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Referencias<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

https:\/\/acorunhadasmulleres.gal\/alejandra-murguia-de-castro\/<\/a><\/p>\n

https:\/\/www.proquest.com\/docview\/1783935220<\/a><\/p>\n

Rosal\u00eda Castro, vista a trav\u00e9s de los recuerdos de su hija.<\/em><\/strong> Mar\u00eda Victoria Fern\u00e1ndez Espa\u00f1a Publicado en La Voz de Galicia el 28 de julio de 1948<\/p>\n

A memoria da choiva<\/em><\/strong>.<\/strong> De Pedro Feijoo. Novela<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O 23 de febreiro celebramos o d\u00eda de Rosal\u00eda de Castro en honra ao nacemento desta representativa figura literaria, icona galega e nacional do galeguismo, do romanticismo, do feminismo e precursora da poes\u00eda moderna. Mar\u00eda Rosal\u00eda Rita de Castro naceu un 23 de febreiro de 1837 en Santiago de Compostela. Filla dun sacerdote e da…<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":15087,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[221],"tags":[273,271,3286,848,887,3287,846],"class_list":["post-15094","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-recuncho-da-historia","tag-biografias-gl","tag-curiosidades-historicas-gl","tag-familia-gl","tag-literatura","tag-literatura-2-gl","tag-manuel-murguia-gl","tag-rosalia-de-castro-gl","category-221","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15094"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15545,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15094\/revisions\/15545"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/15087"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}