{"id":14872,"date":"2026-05-10T00:59:13","date_gmt":"2026-05-09T23:59:13","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=14872"},"modified":"2026-05-10T00:59:13","modified_gmt":"2026-05-09T23:59:13","slug":"as-medulas-o-ouro-romano-de-leon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/as-medulas-o-ouro-romano-de-leon\/","title":{"rendered":"As M\u00e9dulas, o ouro romano de Le\u00f3n"},"content":{"rendered":"

Na provincia de Le\u00f3n, na comarca do Bierzo, na localidade de Carucedo, pr\u00f3xima ao val do r\u00edo Sil, e ao noroeste dos Montes Aquilanos atopamos a maior mina de ouro aberto que explotou o Imperio romano, que deu lugar a unha paisaxe singular, \u00fanico, impactante e m\u00e1xico. Refer\u00edmonos \u00e1s Medulas.<\/em><\/p>\n

Unha paisaxe \u00fanica creada pola acci\u00f3n do home no pasado. O seu especial relevo froito da explotaci\u00f3n de ouro romana, deu lugar a unha contorna natural de igual valor natural como cultural. Unha pegada que Imperio Romano deixou nunha formaci\u00f3n xeol\u00f3xica, resultado da intervenci\u00f3n do ser humano ao ser o foco dunha explotaci\u00f3n mineira intensiva de ouro que deixar\u00eda unha paisaxe impactante de monta\u00f1as avermelladas, e cristas afiadas, con escarpadas paredes de arxila, covas e t\u00faneles escavados, rodeado de bosques de casti\u00f1eiros e carballos.<\/p>\n

As minas de ouro das Medulas son un excepcional exemplo da innovadora tecnolox\u00eda romana de explotaci\u00f3n mineira ao descuberto.<\/em><\/strong> Unha obra de enxe\u00f1er\u00eda e xenialidade sublime que modificou esta paisaxe para sempre con covas, fosos e elevaci\u00f3ns artificiais do terreo. As Medulas son a consecuencia da poderosa enxe\u00f1er\u00eda romana que foi capaz de constru\u00edr canles de auga con m\u00e1is de 100 km de lonxitude.<\/p>\n

A importancia hist\u00f3rica das Medulas radica fundamentalmente en que toda a contorna \u00e9 en realidade unha gran mina de ouro explotada sobre o ano 20 antes de Cristo.<\/p>\n

Doutra banda, sinalar que a orixe do nome de “As Medulas”<\/em> non est\u00e1 nada claro, a\u00ednda que os expertos pensan que ese \u00e9 o nome que se lle daba aos amontoamentos de palla, algo moi com\u00fan na zona. Outros investigadores opinan que a denominaci\u00f3n ter\u00eda a s\u00faa orixe nos amontoamentos de palla, moi com\u00fans na zona, de feito no fala tradicional nesta Comarca do Bierzo, s\u00e9guense utilizando palabras como meda(chea de forma c\u00f3nica) e medar (amontoar a herba) ,as\u00ed como medeiro.<\/p>\n

Outros cren que o nome est\u00e1 relacionada co lat\u00edn metalla, metais. Mentres que outros expertos opinan que o nome prov\u00e9n do Mons Medulius<\/em> (Monte Medulio).<\/p>\n

 <\/p>\n

Historia das M\u00e9dulas<\/strong><\/h2>\n

Historicamente, as explotaci\u00f3ns de ouro espa\u00f1olas foron moi relevantes, existindo numerosos puntos de interese na Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica.<\/p>\n

Atopamos que xa os habitantes da zona antes da chegada dos romanos, explotaban o xacemento<\/em><\/strong>. Estes grupos locais ser\u00edan principalmente galaicos e astures. Fac\u00edano cun sistema de traballo moi b\u00e1sico, de forma artesanal, mediante o uso de bateas, extraendo, limpando e cribando as areas aur\u00edferas nos meandros e remansos do r\u00edo Sil. Empregaban case todo o metal conseguido para elaborar pezas de adorno persoal.<\/p>\n

A presenza na zona tras a vitoria do imperio romano nas Guerras C\u00e1ntabras, axudou a que a finais do s\u00e9culo I a.C., practicamente toda Hispania estivese baixo o dominio de Roma, empezando a explotaci\u00f3n do territorio a fin de obter as s\u00faas riquezas naturais. \u00c9 ent\u00f3n cando os romanos observaron que a poboaci\u00f3n local desta parte do Bierzo leon\u00e9s, mov\u00eda a area dos r\u00edos para obter pebidas de ouro.<\/p>\n

Ademais, a terra vermella daba indicios da existencia de ouro. De a\u00ed o erro na interpretaci\u00f3n do top\u00f3nimo de Valdeorras (localidade contigua, sita na\u00a0 provincia de Ourense).<\/p>\n

A presenza nesta zona e o inicio do traballo dos romanos na mina est\u00edmase que puido empezar na \u00e9poca do emperador Octavio Augusto, entre os anos 26 e 19 a.C.<\/em><\/strong><\/p>\n

Coa chegada dos romanos, os castros astures convert\u00e9ronse en campamentos metal\u00farxicos e os seus habitantes en poboaci\u00f3ns sometidas. Transformouse o que ata ent\u00f3n era unha explotaci\u00f3n a pequena escala nunha explotaci\u00f3n intensiva, utilizando principalmente o m\u00e9todo de \u201cru\u00edna montium\u201d,<\/em><\/strong> que explicaremos m\u00e1is adiante.<\/p>\n

A partir dese momento empezou a funcionar a poderosa enxe\u00f1er\u00eda con que contaba o imperio romano, e iniciaron as\u00ed a explotaci\u00f3n do e amiento. Est\u00edmase que o fixeron durante uns 250 anos, non en balde era a maior explotaci\u00f3n aur\u00edfera que os romanos levaron a cabo en todo o seu Imperio.<\/p>\n

Plinio o Vello<\/em><\/strong> foi na s\u00faa mocidade o administrador das minas e aseguraba que se extra\u00edan ao ano preto de 20.000 libras de ouro. Nas minas traballaron, segundo Plinio, m\u00e1is de 60.000 obreiros, pero os \u00faltimos estudos aseguran que ser\u00edan entre 10.000 ou 20.000 homes.<\/p>\n

\"Plinio

Plinio o Vello<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Segundo o arque\u00f3logo Antonio Garc\u00eda Bellido, as terras removidas alcanzan os 500 mill\u00f3ns de metros c\u00fabicos, o que, calculando un rendemento medio de 3 gramos por tonelada de terra, dar\u00eda como resultado 1.635.000 kg. Con todo, outros estudos reducen considerablemente estas cifras, considerando que durante os 200 anos en que se exploraron as minas, obt\u00edvose unha produci\u00f3n media anual inferior a 25 kg, sendo por tanto a cifra final inferior ao 5000 kg.<\/p>\n

Da dureza do traballo e as lamentables condici\u00f3ns en que se realizaba, o propio Plinio di: \u201c\u00e9 menos temerario buscar perlas e p\u00farpura no fondo do mar que sacar ouro destas terras\u201d.<\/p>\n

O mesmo autor, en Historia natural tam\u00e9n nos fala da dimensi\u00f3n do xacemento que administrou: \u201cAs monta\u00f1as son minadas ao longo dunha gran extensi\u00f3n mediante galer\u00edas feitas \u00e1 luz de l\u00e1mpadas. O seu mesma duraci\u00f3n serve para medir as quendas e por moitos meses non se ve a luz do d\u00eda\u201d.<\/em><\/p>\n

O momento de maior apoxeo da explotaci\u00f3n deuse en \u00e9poca de Trajano, a finais do s\u00e9culo I e principios do II, e o seu declive comezou no 150 d. C., a\u00ednda que non foi ata os primeiros anos do s\u00e9culo III d. C. cando se produciu o abandono definitivo do xacemento<\/em><\/strong>. A partir dese momento a vexetaci\u00f3n aut\u00f3ctona foi de novo apropi\u00e1ndose do lugar: carballos, escobas, carquesa, aci\u00f1eiras e carrascas. \u00c1 vez expandiuse o cultivo do casti\u00f1eiro, do que hoxe poden verse numerosos exemplares no parque, alg\u00fans deles catalogados como \u00e1rbores centenarias. Todo isto deu como resultado o xurdimento dunha contorna espectacular caracterizada polas caprichosas formas do terreo, formado por areas avermelladas perfectamente integradas coa vexetaci\u00f3n.<\/p>\n

 <\/p>\n

En que consist\u00eda o m\u00e9todo de ruina montium?<\/strong><\/h2>\n

Trat\u00e1base dun m\u00e9todo moi agresivo que terminar\u00eda por configurar a paisaxe das Medulas, ata o punto en que o atopamos na actualidade.<\/p>\n

En primeiro lugar debemos dicir que o nome deste sistema de traballo significa \u201cruin dos montes\u201d, e foi descrito, como non, por Plinio o Vello.<\/p>\n

Este m\u00e9todo era utilizado cando hab\u00eda escasa concentraci\u00f3n de ouro nos xacementos secundarios e nos conglomerados, xa que era necesario recuperar o material mediante sistemas de lavado a gran escala.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Base\u00e1base na forza da auga<\/u><\/strong>, canaliz\u00e1ndoa e acumul\u00e1ndoa na parte superior da monta\u00f1a. Atop\u00e1monos xa cun gran labor de enxe\u00f1er\u00eda: a construci\u00f3n dun sistema de canles para transportar a auga ata a zona. Foi tan grandioso que a\u00ednda hoxe en d\u00eda p\u00f3dense ver nas monta\u00f1as que hai nas proximidades das Medulas. De feito un destas canles ten un percorrido de case 50 quil\u00f3metros, e a\u00ednda alg\u00fan deles util\u00edzase para levar a auga aos pobos pr\u00f3ximos.<\/p>\n

A auga proced\u00eda do r\u00edo Oza, nas inmediaci\u00f3ns da localidade berciana de Pe\u00f1alba de Santiago e tam\u00e9n do r\u00edo Cabo (afluente do Cabrera), que \u00e1 s\u00faa vez obti\u00f1a un maior caudal merc\u00e9 \u00e1 achega da neve convertida en auga, resultado da\u00a0 acumulaci\u00f3n da devandita neve na saia noroeste do monte Teleno, que ten 2.188 metros de altitude.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

O proceso consist\u00eda fundamentalmente en perforar galer\u00edas cegas pola monta\u00f1a para logo introducir por elas auga que circular\u00eda mediante a forza da gravidade. O resultado era unha actividade erosiva tan potente, que fac\u00eda colapsar o terreo, derrub\u00e1ndose a monta\u00f1a e produc\u00edndose unha coada de barro aur\u00edfero que era tamizada e cribada nun nivel inferior para extraer as\u00ed o prezado metal.<\/p>\n

Os sedimentos lav\u00e1banse ent\u00f3n polo sistema de surcos converxentes, grandes gabias de varios metros de profundidade e centenares de metros de lonxitude que converx\u00edan nunha \u00fanica canle de lavado. A masa de arxila e auga que sa\u00eda tras a explosi\u00f3n lav\u00e1base en canles de madeira, e filtr\u00e1base con ramas de breixo para reter o ouro. As\u00ed, as pebidas de ouro, m\u00e1is densas que o resto do material, \u00edan quedando retidas. Os cantos de maior tama\u00f1o retir\u00e1banse a man antes de que chegasen a esta canle, form\u00e1ndose uns apilamientos moi caracter\u00edsticos que a\u00ednda se poden ver nalg\u00fans puntos.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Tr\u00e1tase dunha obra tit\u00e1nica e sumamente enxe\u00f1osa<\/em><\/strong>. Para entender mellor a obra \u00e9 recomendable visitar o centro de interpretaci\u00f3n de Puente de Domingo Fl\u00f3rez ou o centro de visitantes.<\/p>\n

 <\/p>\n

O traballo nas minas era propio de \u201cxigantes\u201d,<\/em> pois a duraci\u00f3n da luz das l\u00e1mpadas permit\u00eda medir as quendas de traballo no interior das galer\u00edas que abr\u00edan miles de homes nas entra\u00f1as dos montes das Medulas. Uns homes que non v\u00edan a luz do d\u00eda durante meses e alg\u00fans non o far\u00edan xa xamais pois a mi\u00fado derr\u00fabelos esmag\u00e1banos. O seu maior obst\u00e1culo foron as duras rocas que se atopaban no cami\u00f1o e que fragmentaban con lume e vinagre. O vapor e o fume fac\u00edan irrespirable o aire naqueles buracos, por iso moitas veces decid\u00edan romper a roca a golpe de martelos que pesaban uns cincuenta quilos e retir\u00e1banas nos seus xa mermadas costas. Unhas costas que sufr\u00edan durante horas pois non pod\u00edan permanecer ergueitos. E as\u00ed as transportaban de man en man. Tras finalizar as galer\u00edas, un vig\u00eda colocado na cima da monta\u00f1a avisaba do derrube e baixaba tan r\u00e1pido como as s\u00faas pernas permit\u00edanlle. A monta\u00f1a rach\u00e1base, vi\u00f1a abaixo, literalmente, \u201ccun estrondo que non pode ser imaxinado pola mente humana, as\u00ed como un incrible desprazamento de aire\u201d <\/em>(Plinio o Vello, Historia Natural).<\/p>\n

 <\/p>\n

O ouro que se obti\u00f1a aparec\u00eda en forma de part\u00edculas moi pequenas. Este ouro envi\u00e1base a Astorga, desde onde se transportaba cara ao sur a trav\u00e9s da V\u00eda da Prata, por M\u00e9rida, Sevilla e C\u00e1diz, para ser embarcado ata Roma. <\/em><\/strong><\/p>\n

Hai que lembrar a importancia do ouro no Imperio Romano, xa que a explotaci\u00f3n do ouro est\u00e1 directamente relacionada coa creaci\u00f3n por parte do emperador Augusto dun sistema monetario baseado nas moedas de ouro (o \u00e1ureo) e de prata (o denario).<\/p>\n

A produci\u00f3n de ouro durante o Imperio Romano estivo controlada polo Estado e orientada en gran medida \u00e1 cu\u00f1axe de moeda. A evoluci\u00f3n e ritmo da extracci\u00f3n do metal estivo sempre condicionado polos cambios, necesidades de moeda e desvalorizaci\u00f3ns dese sistema monetario, relacionado ademais coa situaci\u00f3n pol\u00edtica de Roma.<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Que ver nas M\u00e9dulas?<\/strong><\/h2>\n

O certo \u00e9 que a paisaxe \u00e9 espectacular pero \u00e9 que ademais hai moitos puntos crave que conv\u00e9n co\u00f1ecer e visitar.\u00a0E a\u00ednda que o Centro de Recepci\u00f3n de visitantes<\/em><\/strong>, a escasos 400 metros do aparcadoiro da entrada, organiza roteiros para co\u00f1ecer mellor a zona, tam\u00e9n \u00e9 posible visitala sen gu\u00edas.<\/p>\n

\"Centro

Centro de Recepci\u00f3n de visitantes. As M\u00e9dulas. Le\u00f3n<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Aula Arqueol\u00f3xica<\/em>.<\/strong> Nela atopamos, dunha forma moi did\u00e1ctica, unha explicaci\u00f3n da forma en que se explotou esta zona, podendo as\u00ed entender mellor o m\u00e9todo \u201cru\u00edna motium\u201d<\/em> que comentabamos antes. Ademais conta con informaci\u00f3n para comprender a paisaxe cultural e\u00a0 o seu contexto hist\u00f3rico, con maquetas, mapas, debuxos que reconstr\u00faen o traballo na mina e reproduci\u00f3ns de utensilios usados polos mineiros.<\/p>\n

\"Aula

Aula Arqueol\u00f3gica. As M\u00e9dulas. Le\u00f3n<\/em><\/p><\/div>\n

Cos materiais expostos na aula Arqueol\u00f3xica t\u00e9ntase que o visitante adquira unha visi\u00f3n o m\u00e1is completa posible sobre o mundo astur, a conquista romana, a organizaci\u00f3n funcional dos traballos de explotaci\u00f3n, os medios t\u00e9cnicos que os permitiron, a reorganizaci\u00f3n espacial, o impacto mineiro sobre a paisaxe, a transformaci\u00f3n dun territorio nunha paisaxe cultural, a pervivencia dunha tradici\u00f3n…\u00e1 vez que se orienta a visita aos distintos lugares de interese para un co\u00f1ecemento profundo da \u00e1rea de explotaci\u00f3n (sistema hidr\u00e1ulico, galer\u00edas, zonas de lavado, restos de canles de evacuaci\u00f3n, …) e a outros puntos relevantes da contorna: asentamentos castrexos, arquitectura rural e relixiosa, paisaxe…<\/p>\n

 <\/p>\n

A pr\u00e1ctica do sendeirismo \u00e9 moi habitual no Parque Natural das Medulas. <\/em><\/strong>A trav\u00e9s dunha serie de roteiros sinalizados o visitante pode penetrarse na maior parte dos seus recunchos. Algunhas destas son:<\/strong><\/p>\n