{"id":14472,"date":"2026-06-09T00:28:46","date_gmt":"2026-06-08T23:28:46","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=14472"},"modified":"2026-06-09T00:28:46","modified_gmt":"2026-06-08T23:28:46","slug":"san-martino-de-mondonedo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/san-martino-de-mondonedo\/","title":{"rendered":"San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo, a catedral mais antiga de Espa\u00f1a"},"content":{"rendered":"

A bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/em><\/strong> at\u00f3pase na localidade de Foz, na\u00a0 provincia de Lugo.<\/p>\n

En primeiro lugar hai que dicir que sobre esta bas\u00edlica hai abundante informaci\u00f3n, xa que polo mero feito de ser considerada como a catedral m\u00e1is antiga de Espa\u00f1a<\/em><\/strong> desatou a curiosidade de moitos afeccionados e visitantes. Pero \u00e9 que tam\u00e9n se trata dun tempo dos m\u00e1is antigos que podemos atopar en terras galegas, conxugando no seu estilo art\u00edstico o prerrom\u00e1nico e o rom\u00e1nico, que ademais ao tratarse dunha construci\u00f3n anterior, presenta unhas caracter\u00edsticas dun rom\u00e1nico moi primitivo, moi diferente ao denominado \u201crom\u00e1nico galego\u201d.<\/p>\n

Diciamos antes que a bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo est\u00e1 considerada como a catedral m\u00e1is antiga de Espa\u00f1a, pois ben esta afirmaci\u00f3n sust\u00e9ntase no feito de que xa no s\u00e9culo IX, este templo foi a sede de dous bispados do reino de Galicia, concretamente un bispado que se trasladou desde Dumio, en Braga (Portugal) e outro desde Breto\u00f1a, en terras lucenses.<\/p>\n

O edificio que actualmente se conserva da antiga sede episcopal, considerada a catedral m\u00e1is antiga de Espa\u00f1a, \u00e9 a igrexa do antigo mosteiro, con elementos arquitect\u00f3nicos dos s\u00e9culos X, XI e XII. Enc\u00e1drase no estilo rom\u00e1nico inicial, a\u00ednda que \u00e9 certo que certos vestixios reaprovechados na s\u00faa construci\u00f3n remontar\u00edanse mesmo ao s\u00e9culo VI.<\/p>\n

A s\u00faa historia \u00e9 sumamente rica en acontecementos e correu paralela \u00e1 da diocese de Mondo\u00f1edo, hoxe en d\u00eda Mondo\u00f1edo-Ferrol.<\/p>\n

O templo conta co reco\u00f1ecemento da s\u00faa categor\u00eda e rango patrimonial, cultural e art\u00edstico mediante a s\u00faa catalogaci\u00f3n o ano 1931 como BIC.<\/p>\n

Perdida a s\u00faa funci\u00f3n episcopal desde data moi temper\u00e1 e exclaustrada na Idade Moderna a comunidade agustiniana posteriormente instalada nela, San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo, distinguida co rango de bas\u00edlica desde 2007, funciona na actualidade como templo parroquial da pequena poboaci\u00f3n xurdida en torno ao templo.<\/p>\n

Na actualidade a bas\u00edlica funciona como templo parroquial e acolle tam\u00e9n o Museo Parroquial.<\/p>\n

Con esta publicaci\u00f3n imos tentar recuperar, clasificar e expo\u00f1er informaci\u00f3n referente \u00e1 s\u00faa historia, unha breve descrici\u00f3n arquitect\u00f3nica e art\u00edstica, algunhas an\u00e9cdotas ao redor deste templo, lendas etc.<\/p>\n

 <\/p>\n

Onde se atopa a bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo?<\/strong><\/h2>\n

A Bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo sit\u00faase en Ou Caritel, en terras lucenses, a uns 90 quil\u00f3metros ao norte da capital provincial e a escasos cinco do n\u00facleo costeiro de Foz, a cuxo municipio pertence na actualidade.<\/p>\n

Desde a cidade de Foz ata a bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo hai un traxecto de tan s\u00f3 8 minutos. Desde Lugo o traxecto \u00e9 un pouco m\u00e1is longo e ser\u00eda ao redor dunha 1 hora e cuarto en coche. En canto a outros puntos da comunidade aut\u00f3noma galega, caso de Santiago de Compostela, a viaxe ser\u00eda m\u00e1is longo, case d\u00faas horas en coche.<\/p>\n

 <\/p>\n

Historia da bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/strong><\/p>\n

Como sucede na pr\u00e1ctica maior\u00eda dos templos da \u00e9poca, as s\u00faas orixes non est\u00e1n absolutamente claros, xa que se ao redor dela existen datos, relatos e lendas, en moitos casos non contrastados.<\/p>\n

Unha posible primeira referencia hist\u00f3rica atopari\u00e1mola no s\u00e9culo VI cando se menciona a existencia da diocese Britoniense, da que non se co\u00f1ece a s\u00faa sede, pero se faba que no seu \u00e1mbito territorial atop\u00e1base o mosteiro Maximo, cuxa localizaci\u00f3n puido acharse en Breto\u00f1a, no actual municipio lucense da Pastoriza. Segundo outros estudosos este mosteiro poder\u00eda estar onde se atopa actualmente San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo.<\/p>\n

Nesta li\u00f1a haber\u00eda que facer un inciso para falar dos britones, un pobo cristi\u00e1n que chegar\u00eda a estas terras da Mari\u00f1a lucense fuxindo dos anglosax\u00f3ns desde a provincia romana de Britania. Fixar\u00edan o seu capital en Britonia (actual Breto\u00f1a).<\/p>\n

En canto aos bispos, o primeiro do que se ten constancia \u00e9 Mailoc,<\/em><\/strong> un prelado que participar\u00eda no Concilio de Braga no ano 572.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

No ano 775 firmouse o Diploma do Rei Silo, o documento de este tipo mais antigo conservado en Espa\u00f1a. Nel, Silo concede a uns monxes algunhas das s\u00faas propiedades entre os r\u00edos Eo e Masma.<\/p>\n

\"Diploma

Diploma do Rei Silo. Facsimil. Orixinal na Catedral de Le\u00f3n<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

No \u00faltimo terzo do s\u00e9culo IX aparece o bispo Sabarico<\/em><\/strong>, que chegar\u00eda fuxindo da conquista musulm\u00e1, desde a diocese de Dumio, en Braga, Portugal, refuxi\u00e1ndose nun lugar chamado Mendunieto, seguramente coa intenci\u00f3n de volver ao seu lugar de orixe en canto f\u00f3selle posible. Este lugar poder\u00eda ser, talvez, onde se atopa a nosa bas\u00edlica.<\/p>\n

Tras Sabarico, esta sede tivo outros catorce bispos,\u00a0 entre os que destaca San Rosendo<\/em><\/strong>, promotor da igrexa catedral en San Martin de Mondo\u00f1edo durante a s\u00faa estancia no mosteiro, isto acontecer\u00eda entre os anos 925 e 947. O seu papel tivo gran relevancia pois conseguiu axuntar o poder relixioso de Galicia.<\/p>\n

Un bispo moi popular foi San Gonzalo (chamado santo a\u00ednda que non est\u00e1 canonizado), que foi o titular da sede entre os anos 1071 e 1112, e que chegar\u00eda a ser tido por santo entre os seus fieis. Deste bispo, podemos ver no museo parroquial o seu sepulcro, o seu b\u00e1culo e o seu anel pastoral de ouro.<\/p>\n

Este mosteiro foi a sede da diocese ata que en 1113 determinouse o seu traslado a Vilamaior do Val de Brea, ou Vallibria, hoxe en d\u00eda Mondo\u00f1edo (en recordo da s\u00faa antiga sede), o que confirmar\u00eda r\u00e9inaa Pega rabilonga o 1117.\u00a0 Parece ser que o motivo do traslado era a procura dun lugar m\u00e1is seguro, de a\u00ed o seu desprazamento terra dentro, afast\u00e1ndose dos constantes ataques de normandos e musulm\u00e1ns na costa.<\/p>\n

Tras este traslado, en San Marti\u00f1o foron substitu\u00eddos os primitivos monxes por c\u00f3engos regulares de San Agust\u00edn que permaneceron ata o 1534 en que o papa Clemente VII agregou este priorado \u00e1 catedral de Mondo\u00f1edo e ordenou que en San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo quedasen tantos cl\u00e9rigos como c\u00f3engos regulares de San Agust\u00edn. Esta medida chegou desde Roma para evitar os abusos que os abades comendatarios vi\u00f1an cometendo, xa que nos \u00faltimos anos o abade de San Marti\u00f1o era tam\u00e9n dignidade da Catedral de Le\u00f3n, elixindo esta cidade como residencia e descoidando por tanto as s\u00faas obrigaci\u00f3ns no mosteiro, cuxos c\u00f3engos ao verse sen direcci\u00f3n viviron de maneira pouco ortodoxa.<\/p>\n

Posteriormente, despois do Concilio de Trento, no ano 1542, sempre houbo sacerdotes que ocuparon o antigo mosteiro, a\u00ednda que a xente seguiulles chamando c\u00f3engos.<\/p>\n

En resumo, San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo foi sede episcopal entre os anos 870 e 1112, a sede trasladar\u00edase despois a Mondo\u00f1edo e no ano 1182, o rei Fernando II establece a capital diocesana en Ribadeo para volver posteriormente de novo a Mondo\u00f1edo no ano 1219.<\/p>\n

A \u00faltima alteraci\u00f3n no nome e lugar da diocese tivo lugar en marzo de 1959, cando o papa Xo\u00e1n XXIII decidiu que a compartise con Ferrol pasando a denominarse diocese de Mondo\u00f1edo e Ferrol, compartindo as\u00ed ambos os lugares a capital diocesana.<\/p>\n

 <\/p>\n

Como \u00e9 a bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo?<\/strong><\/h2>\n

Tr\u00e1tase dun templo de estilo rom\u00e1nico, na que hai que destacar a arquitectura lombarda na cabeceira, coet\u00e1nea \u00e1 catedral de Santiago de Compostela.<\/p>\n

Adoita afirmarse que ser\u00eda unha tipolox\u00eda de arquitectura de estilo rom\u00e1nico-lombardo-catal\u00e1n, bastante diferente ao estilo dominante naqueles momentos, que era o estilo franc\u00e9s ou borgo\u00f1\u00f3n.<\/p>\n

Presenta elementos arquitect\u00f3nicos dos s\u00e9culos X, XI e XII.<\/p>\n

O actual aspecto de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo \u00e9 o resultado de varias etapas construtivas realizadas entre os s\u00e9culos X e XII, a\u00ednda que o groso da edificaci\u00f3n v\u00e9n dat\u00e1ndose polos especialistas ao redor dos \u00faltimos anos do s\u00e9culo XI, por iniciativa do Bispo Gonzalo e sendo reaprovechadas para iso numerosas pezas dun templo preexistente erixido en tempos de San Rosendo.<\/p>\n

A primeira etapa, fixada no s\u00e9culo X, corresp\u00f3ndelle a actual hechura do edificio e foi promovida polo bispo Rosendo. Deste per\u00edodo legounos os muros\u00a0 sur e parte do norte. Podemos ver no muro sur as m\u00e9nsulas que serv\u00edan de apoio para as vigas do claustro do antigo mosteiro. Doutra banda, no muro norte vemos\u00a0 tres vans abucinados e unha porta con arco de ferradura, reutilizada do templo primitivo e tapiada actualmente, e unha porta m\u00e1is que serve de entrada.<\/p>\n

A Segunda etapa, dun s\u00e9culo m\u00e1is tarde, o XI, en \u00e9poca xa plenamente rom\u00e1nica, d\u00e9ixanos a parte central co arco triunfal e os absidiolos, m\u00e1is o cimborrio sobre tambor rectangular e \u00e1ngulos redondeados.<\/p>\n

\u00c1 terceira etapa, correspondente ao s\u00e9culo XII, pertence a \u00e1bsida central e a fachada oeste, as\u00ed como os canecillos dos muros das naves.<\/p>\n

 <\/p>\n

O exterior da bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo <\/em><\/strong><\/h3>\n

Visto desde o exterior, este templo m\u00f3strasenos como un conxunto arquitect\u00f3nico no que sobresae a cabeceira e unha decoraci\u00f3n a base de arquillos e ajedrezados.<\/p>\n

A fachada do templo \u00e9 do s\u00e9culo XII e conf\u00f3rmase cun sinxelo p\u00f3rtico de catro columnas, as d\u00faas m\u00e1is exteriores son de pedra, mentres que as interiores son de m\u00e1rmore (crese que estas columnas e os seus capiteis poden proceder do templo primitivo pois mostran caracter\u00edsticas habituais da arte visigodo). Nun dos dous capiteis repres\u00e9ntase a dous atlantes cun rostro humano entre eles. Nos outros vemos adornos de follas nervadas e cabezas de animais.<\/p>\n

No dintel hai un crism\u00f3n de seis brazos tallado moi parecido ao da Catedral de Jaca. O crism\u00f3n \u00e9 un s\u00edmbolo que adoptaron os primeiros cristi\u00e1ns.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

E xa no t\u00edmpano atopamos unha representaci\u00f3n do Cordeiro de Deus (Agnus Dei) inscrito nun c\u00edrculo tetralobulado, e nas jambas da porta at\u00f3pase un s\u00edmbolo da consagraci\u00f3n do templo: d\u00faas cruces gravadas.<\/p>\n

Por \u00faltimo, no tellado vemos os canecillos coas habituais actitudes grotescas, coas que se pretend\u00eda transmitir valores moralizantes aos fieis que acud\u00edan ao templo.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c1 dereita do p\u00f3rtico est\u00e1 a torre da Bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo. \u00c9 do s\u00e9culo XV e ten dous corpos. O segundo corpo da torre \u00e9 do s\u00e9culo XVIII, e \u00e9 o que actualmente d\u00e1 acubillo \u00e1s camp\u00e1s. A torre est\u00e1 rematada por unha cupulita moi mona coroada por pequenas esferas.<\/p>\n

Na porta occidental, do s\u00e9culo XII, atopamos a portada dos p\u00e9s, presentada nun brev\u00edsimo corpo en resalte, conta en total con cinco arquivoltas de medio punto trasdosadas por unha chambrana externa decorada a base de palmetas.<\/p>\n

No lateral esquerdo da Bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo podemos ver os restos m\u00e1is primitivos do templo. Nel destacan os vestixios do muro da igrexa prerrom\u00e1nica do s\u00e9culo VI e o arco de ferradura que aparece enmarcando unha antiga porta cuxas pegadas se poden ver no muro.<\/p>\n

No lateral dereito do templo tam\u00e9n se poden distinguir algunhas xanelas de arco de ferradura e outros sinais que indican que tivo encostadas as dependencias monacales e episcopais, como o claustro, a sala capitular e o refectorio.<\/p>\n

Das dependencias orixinais do mosteiro xa non quedan a sede episcopal nin a colexiata. S\u00f3 cons\u00e9rvanse a vella catedral e a casa do prior.<\/p>\n

Os enormes @contrafuerte que sustentan ao edificio, son moi recentes, pois datan do ano 1866.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Interior da bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/em><\/strong><\/h3>\n

Tal e como reza o folleto informativo da bas\u00edlica, esta presenta as caracter\u00edsticas do primeiro rom\u00e1nico: planta basilical, con tres \u00e1bsidas semicirculares na cabeceira, nos que atopamos as bandas e arquillos cegos de tradici\u00f3n lombarda. O central est\u00e1 dividido por tres faixas verticais con xanelas en cada tramo adornadas con taqueado jaqu\u00e9s.<\/p>\n

As naves est\u00e1n separadas por tres pares de piares, con columnas encostadas.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Atopamos tam\u00e9n o cruceiro, cunha sinxela b\u00f3veda de ladrillo, suxeito por catro trompas. O tambor \u00e9 rectangular.<\/p>\n

A nave central presenta cuberta de madeira e con tellado a d\u00faas augas.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

No cruceiro, o cimborrio que se elevou, at\u00edpico para ser encaixado nun dese\u00f1o de nave previo ao modelo benedictino, adopta unha forma rectangular cos seus \u00e1ngulos redondeados. \u00c1lzase sobre trompas e presenta unha estra\u00f1a estrutura, decorada cunhas deterioradas pinturas.<\/p>\n

A b\u00f3veda da cabeceira, a iluminaci\u00f3n da \u00e1bsida central a trav\u00e9s de saeteras, a elevaci\u00f3n da c\u00fapula sobre trompas ou a decoraci\u00f3n externa con arcos lombardos, son alg\u00fans dos elementos dese rom\u00e1nico primitivo que a\u00ednda podemos distinguir no templo.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

En xeral, o interior do templo \u00e9 dunha gran sobriedade, pero que con todo acolle unha serie de grandiosos elementos de gran interese, como as s\u00faas pinturas murais, o retablo p\u00e9treo, os elementos que conforman o tesouro de San Gonzalo, o Bispo Santo, os capiteis decorados, etc. Na<\/p>\n

\u00e1bsida central atopamos o retablo p\u00e9treo ou Antipedium. O pequeno retablo est\u00e1 feito en pedra, con bajorrelieves que mide 1,40 m de ancho por 0,80 m de alto. A figura principal \u00e9 Cristo en maxestade, sentado nun trono e en actitude de bendicir, situado dentro dun c\u00edrculo que soste\u00f1en dous anxos de grandes \u00e1s. No \u00e1ngulo superior esquerdo hai outro c\u00edrculo m\u00e1is pequeno que rodea un Agnus Dei cunha cruz de tipo asturiano, \u00e9 dicir unha cruz grega que se alarga nos extremos; ap\u00f3iase nun pau. Debaixo deste c\u00edrculo hai un aguia, motivo que se repite nalg\u00fan dos capiteis.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nos canecillos do interior hai esculturas que nos ensinan os pecados e os seus castigos. Tam\u00e9n atopamos varias cabezas humanas engulidas por animais, que representan a perda da condici\u00f3n humana por culpa do pecado.<\/p>\n

 <\/p>\n

Os capiteis de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/em><\/strong><\/h3>\n

Ademais de por a s\u00faa dilatada historia e polas s\u00faas peculiaridades arquitect\u00f3nicas, a bas\u00edlica de San Marti\u00f1o destaca polos interesant\u00edsimos capiteis que un escultor an\u00f3nimo, co\u00f1ecido tradicionalmente como Mestre de Mondo\u00f1edo, labrou tanto na zona interior do cruceiro como nun singular antipendio de altar figurado.<\/p>\n

Fermosos e moi interesantes capiteis, cuxa funci\u00f3n como era habitual non era outro que contar historias.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Alg\u00fans deles est\u00e1n decorados con herrajes rom\u00e1nicos e grandes espirais, noutros podemos ver escenas que contan composici\u00f3ns de caza como a do home que tira dun cabalo mentres outra persoa levanta a s\u00faa man dereita e coloca a esquerda sobre o corpo.<\/p>\n

En total, son once os capiteis conservados no templo, nove dos cales son atribu\u00eddos ao Mestre de Mondo\u00f1edo, quen a pesar de non gozar dunhas grandes habilidades estil\u00edsticas e t\u00e9cnicas, se destacaba, ademais de por a s\u00faa primitivismo, por unha marcad\u00edsima personalidade a \u00f3raa de representar figuras e escenograf\u00edas. Os outros dous, situados nas caras anteriores dos soportes que anteceden ao cruceiro, manifestan claramente unha autor\u00eda diferente, presentando decoraci\u00f3n vexetal o ao lado norte, e dous felinos sobresa\u00edndo da follaxe o do piar meridional.<\/p>\n

Un dos capiteis m\u00f3stranos unha alegor\u00eda ao pecado da luxuria, atop\u00e1molo no piar meridional do cruceiro. Nel podemos ver a un animal con cabeza de home acompa\u00f1ado dunha muller moi ben vestida cuns grandes peitos que est\u00e1n aleitando a uns sapos. No centro est\u00e1 o aguia de San Juan, que poder\u00eda significar a lei de Deus e no lado dereito do capitel hai unha sirena coas mans sobre o ventre.<\/p>\n

 <\/p>\n

Fagamos un repaso deles con algo de detalle:<\/p>\n

Capitel interior con cuadr\u00fapedos<\/u><\/em><\/p>\n

Este Mestre de Mondo\u00f1edo, a pesar de non gozar dunhas habilidades estil\u00edsticas e t\u00e9cnicas fose do normal, si destaca, ademais de por a s\u00faa primitivismo, por unha marcad\u00edsima personalidade \u00e1 hora de representar figuras e escenograf\u00edas, un estilo propio que varios especialistas coincidiron en definir como moi pr\u00f3ximo ao naif.<\/p>\n

No piar oriental do cruceiro, ademais da apuntada cesta interna e doutras d\u00faas decoradas a base de motivos vexetais como roleos en espiral e esquem\u00e1ticos acantos, destaca a escena plasmada no capitel orientado \u00e1 nave central, no que un personaxe parece carrexar unha fera domesticada cunha corda acompa\u00f1ada doutro home que levanta a s\u00faa man dereita. Esta representaci\u00f3n, que alg\u00fans interpretaron como unha escena de caza, ben poder\u00eda ocultar un simbolismo aleg\u00f3rico m\u00e1is complexo.<\/p>\n

 <\/p>\n

Capitel do pobre L\u00e1zaro e o rico Epul\u00f3n<\/u><\/em><\/p>\n

Na s\u00faa cesta oposta aparece representada ao longo de todo o seu espazo h\u00e1bil a par\u00e1bola do rico Epul\u00f3n e o pobre L\u00e1zaro. Unha composici\u00f3n formada polo esmoleiro L\u00e1zaro botado no chan, con ou can que lle lambe as s\u00faas chagas, e \u00e1 beira Epul\u00f3n e os seus amigos, comendo nunha mesa.<\/p>\n

No capitel contiguo orientado \u00e1 cabeceira, identificamos o banquete de Herodes coa danzarina Salom\u00e9 nun dos lados curtos e a execuci\u00f3n de San Juan Bautista no outro.<\/p>\n

 <\/p>\n

Capitel con le\u00f3ns andr\u00f3fagos<\/u><\/em><\/p>\n

Encostado ao muro sur da igrexa e xusto enfronte do capitel de L\u00e1zaro sit\u00faase outro capitel illado no que unhas bestas parecen devorar a cabeza dun home e unha muller, unha escena que diversos estudosos identificaron como o pecado de Ad\u00e1n e Eva, pero outros tenden a relacionalo m\u00e1is cunha alegor\u00eda do pecado de pensamento<\/p>\n

Por \u00faltimo, flanqueando o arco de ingreso ao presbiterio a cada un dos seus lados, atopamos outros dous capiteis figurados que representan unha billa e un ser monstruoso o da esquerda, e unhas figuras unic\u00e9falas portando espadas o da dereita.<\/p>\n

Ao mesmo Mestre que labrou o groso dos capiteis da igrexa atrib\u00faese a autor\u00eda do magn\u00edfico antipendio de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo, unha peza case \u00fanica no rom\u00e1nico espa\u00f1ol e que vir\u00eda ser o antecedente medieval en material p\u00e9treo dos retablos figurados popularizados en s\u00e9culos posteriores.<\/p>\n

Tr\u00e1tase dunha gran peza rectangular de aproximadamente 1,60 x 1,10 metros no que aparece presidindo a escena e dentro dun cl\u00edpeo sostido por anxos a efixie de Cristo entronizado. Ao seu lado e tam\u00e9n inscrito nun disco, o Agnus Dei ou Cordeiro m\u00edstico.<\/p>\n

 <\/p>\n

O retablo do altar da Catedral de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/em><\/strong><\/h3>\n

Tr\u00e1tase dunha aut\u00e9ntica xoia. Unha peza \u00fanica no seu x\u00e9nero. Labrado en pedra calcaria, fai referencia aos dous primeiros cap\u00edtulos da Apocalipse, representando \u00e1 Igrexa como xerarqu\u00eda con Cristo como cabeza visible e baixo o seu amparo os sucesores encargados de crear o seu Iglesia e de transmitir os seus ensinos. Algunhas hip\u00f3teses apuntan a que \u00e9 do s\u00e9culo IX e crese que se realizou para conmemorar o momento no que se consagrou o templo como sede episcopal.<\/p>\n

As formas son rom\u00e1nicas e para entender a s\u00faa mensaxe temos que pensar no contexto da reforma gregoriana. O retablo est\u00e1 formado por d\u00faas pezas unidas. Presidindo a escena est\u00e1 Xesucristo cunha aureola suxeitada por dous anxos. No trono est\u00e1 Cristo vestido con roupas sacerdotais e bendicindo cos dedos polgar, \u00edndice e coraz\u00f3n levantados. Por detr\u00e1s da s\u00faa cabeza asoman os tres brazos da cruz.<\/p>\n

\u00c1 s\u00faa esquerda, na metade superior, hai outra aureola m\u00e1is pequena que cont\u00e9n no seu interior ao Agnus Dei e debaixo a un aguia coas \u00e1s estendidas e a cabeza ladeada, como un s\u00edmbolo do labor evanxelizador de San Juan.<\/p>\n

Debaixo da figura de Xesucristo vemos a figura dun sacerdote ou prelado que poder\u00eda representar a San Pedro, como fundador da instituci\u00f3n eclesi\u00e1stica e primeiro Papa. Aos seus lados aparecen dous personaxes con \u00e1s e vestidos con roupas sacerdotais, que parecen transmitir a outros dous sacerdotes os seus poderes de orde e xurisdici\u00f3n.<\/p>\n

 <\/p>\n

As pinturas rom\u00e1nicas do interior de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/em><\/strong><\/h3>\n

Ata hai apenas uns anos os indicios de que a antiga Catedral de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo albergaba un extenso ciclo de pintura mural rom\u00e1nica circunscrib\u00edase tan s\u00f3 tres rexistros truncados conservados no muro meridional do brazo sur do cruceiro. Con todo, trat\u00e1base de restos de dataci\u00f3n controvertida, no que tan s\u00f3 uns poucos autores defend\u00edan a s\u00faa pertenza ao s\u00e9culo XII. Grazas aos novos achados realizados no edificio durante a restauraci\u00f3n que levou a cabo entre os anos 2007 e 2008, devandito conxunto de pintura mural hade encadrarse definitivamente\u00a0 na \u00e9poca rom\u00e1nica.<\/p>\n

Son as pinturas rom\u00e1nicas m\u00e1is antigas que se conservan en Galicia. Orixinalmente crese que as pinturas cubr\u00edan todo o transepto e as b\u00f3vedas da cabeceira nos s\u00e9culos XII-XIV.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Entre elas podemos ver a representaci\u00f3n pict\u00f3rica da \u00c1rbore de Jes\u00e9 m\u00e1is antiga de Espa\u00f1a. Pois a\u00ednda que, en principio deu a sensaci\u00f3n de que esas figuras eran m\u00e1is personaxes do Coro dos Xustos; unha vez completada a restauraci\u00f3n viuse que a s\u00faa lectura vertical mostraba un episodio totalmente novo:\u00a0 O achado \u00e9 o ciclo pict\u00f3rico rescatado da m\u00e1is antiga representaci\u00f3n en Espa\u00f1a da “\u00c1rbore de Jes\u00e9<\/em>“, anterior ao de Silos, Santo Domingo da Calzada ou ao do P\u00f3rtico da Gloria en Compostela, segundo afirma o profesor Manuel Casti\u00f1eiras.<\/p>\n

As pinturas m\u00e1is antigas est\u00e1n na capela da \u00e1bsida dereita. Se miras a pintura de esquerda a dereita, ver\u00e1s a un personaxe ao que un anxo agarrou polo cabelo e estao levando polo aire. Representa ao profeta Habacuc que \u00e9 levado polo anxo ao foso no que est\u00e1 preso o tam\u00e9n profeta Daniel, que non aparece.<\/p>\n

A seguinte escena mostra a San Joaqu\u00edn e a Santa Ana abraz\u00e1ndose #ante a Porta dourada, cun anxo sobre as s\u00faas cabezas. Detr\u00e1s deles vese unha paisaxe cunha \u00e1rbore alta e unha pequena cidade, que se cre que \u00e9 unha reinterpretaci\u00f3n at\u00edpica de Xerusal\u00e9n.<\/p>\n

Na pintura que hai al\u00e9n da xanela da \u00e1bsida vemos ao rei David. Ou iso crese, porque est\u00e1 a suxeitar coas s\u00faas mans un arpa. E na \u00faltima escena vemos a dous homes cami\u00f1ando cara ao altar que poder\u00edan representar a dous pastores que se dirixen a Bel\u00e9n a adorar ao Neno.<\/p>\n

Na b\u00f3veda da capela vemos ao Pai Eterno sentado no seu trono cunhas nubes na zona inferior.<\/p>\n

No cruceiro tam\u00e9n se descubriron d\u00faas capas de pinturas con varios vestixios pict\u00f3ricos pero sen figuraci\u00f3n. Crese que son de \u00e9poca g\u00f3tica.<\/p>\n

Na \u00e1bsida esquerda tam\u00e9n hai pinturas chulas. Podemos ver a representaci\u00f3n da crucifixi\u00f3n de Cristo. Na escena ven parte das cruces dos ladr\u00f3ns sacrificados con Jes\u00fas. Aos lados est\u00e1n a Virxe e San Juan acompa\u00f1ando ao Cristo con Xerusal\u00e9n ao fondo.<\/p>\n

Entre as pinturas tam\u00e9n vemos un banquete que poder\u00eda ser a interpretaci\u00f3n do banquete do rico Epul\u00f3n e o pobre L\u00e1zaro que vimos nun dos capiteis do templo.<\/p>\n

Tam\u00e9n vemos outro grupo de pinturas que se poder\u00edan identificar coa adoraci\u00f3n dos Reis Magos, a representaci\u00f3n do milagre das naves de San Gonzalo ou a crucifixi\u00f3n de Cristo, entre outras.<\/p>\n

 <\/p>\n

Centro de interpretaci\u00f3n da bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/strong><\/h2>\n

Desde o ano 2018, a Bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo, conta cun centro de interpretaci\u00f3n na antiga casa reitoral. Ao longo das s\u00faas diferentes salas faise un repaso pola historia deste templo, a figura de San Rosendo e o descubrimento das pinturas rom\u00e1nicas m\u00e1is antigas de Galicia, do s\u00e9culo XII.<\/p>\n

Nel, o visitante pode ver pezas como unha reproduci\u00f3n do Diploma do Rey Silo, asinado no 775, o documento deste tipo m\u00e1is antigo conservado en Espa\u00f1a ou unha l\u00e1pida e un fragmento de lauda con caracteres visig\u00f3ticos descuberta nas escavaci\u00f3ns realizadas en San Marti\u00f1o en 1967.<\/p>\n

O percorrido compl\u00e9tase cunha sala dedicada na s\u00faa totalidade \u00e1 figura de San Rosendo, outra que fai un repaso polo rom\u00e1nico en Galicia e unha colecci\u00f3n de moedas que datan do s\u00e9culo XI ao XVII.<\/p>\n

A visita finaliza na C\u00e1mara do Bispo, coas reproduci\u00f3ns do b\u00e1culo e do anel de San Gonzalo, as reliquias m\u00e1is veneradas do Bispo Santo.<\/p>\n

O b\u00e1culo orixinal atopouse en 1648 cando se abriu por primeira vez o sepulcro de San Gonzalo. \u00c9 unha vara de madeira de 1,45 metros, unido a unha voluta de cobre dourado de 10 cent\u00edmetros, que termina nunha cabeza de animal.<\/p>\n

O anel orixinal foi descuberto en 1914, tr\u00e1tase dunha peza de ouro cunha pedra de cuarzo suxeita por catro cabezas de ave, con brillantes nos ollos e cuxa inscrici\u00f3n di:<\/p>\n

Nolo esse datus neque venundatos<\/em><\/p>\n

Non quero ser regalado nin vendido<\/em><\/p>\n

Crese que ambas as pezas datan do s\u00e9culo VIII.<\/p>\n

 <\/p>\n

Lendas ao redor de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo<\/strong><\/h2>\n

Santiago o Maior e de San Juan Evanxelista.<\/p>\n

Outra lenda ten como protagonista ao varias veces mencionado bispo Gonzalo. Segundo esta narraci\u00f3n este bispo conseguir\u00eda que unha incursi\u00f3n de piratas normandos na costa lucense Foz, na desembocadura do r\u00edo Masma,\u00a0 fracasase merc\u00e9 \u00e1s s\u00faas oraci\u00f3ns.\u00a0 A lenda dinos que Gonzalo sa\u00edu en peregrinaci\u00f3n para ver onde \u00edan atracar os barcos normandos para atacar aquelas terras. Portaba unha cruz votiva, \u00eda descalzo, e \u00eda axeonll\u00e1ndose na terra na s\u00faa oraci\u00f3n. \u00abPois ben, cada vez que se axeonllaba, afund\u00edase unha nave. S\u00f3 quedaron tres en p\u00e9\u00bb<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u00c1 beira da bas\u00edlica est\u00e1 a fonte da Zapata. A lenda conta que, no s\u00e9culo IX, esta zona estaba a padecer unha forte seca, polo que a pedimento do pobo, o bispo de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo,\u00a0 San Gonzalo Dumiense, estivo a rezar para que chovese, pero ocorr\u00e9uselle que tam\u00e9n axudar\u00eda tirar unha zapatilla ao aire, tal e como lle ped\u00eda Deus, e al\u00ed onde caeu, dela nada, brotou un manancial con augas milagrosas. Da orixe da fonte prov\u00e9n o seu nome: Fonte da Zapata.<\/p>\n

 <\/p>\n

Conclusi\u00f3ns<\/strong><\/h2>\n

O feito de que a bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo en Foz estea considerada como a catedral m\u00e1is antiga de toda Espa\u00f1a, converte a este monumento nun reclamo tur\u00edstico de primeira orde para todos os visitantes de Foz. Pero ademais de por a s\u00faa antig\u00fcidade, hai que visitala pola s\u00faa beleza, xa que \u00e9 un extraordinario exemplo de arquitectura medieval.<\/p>\n

O seu aspecto actual \u00e9 o resultado de de varias etapas de construci\u00f3n que culminar\u00edan no s\u00e9culo XII.<\/p>\n

 <\/p>\n

E rematamos esta publicaci\u00f3n confiando en que, a pesar da s\u00faa longa extensi\u00f3n, resultou do voso interese, e nese caso gustar\u00edanos que nolo avisades premendo no bot\u00f3n “G\u00fastame”.<\/em><\/strong> Ademais, recomend\u00e1mosche que fagas calquera comentario e, se est\u00e1s interesado, subscr\u00edbete gratuitamente ao Bolet\u00edn do Blog para estar sempre informado sobre as novas publicaci\u00f3ns do Blog.<\/p>\n

Por \u00faltimo, se che gustou o suficiente para compartilo nas t\u00faas redes sociais, estar\u00edamos moi encantados de que o fixeras.<\/p>\n

 <\/p>\n

Referencias<\/strong><\/h2>\n

Apostillas al Iter picturae sancti Iacobi: las pinturas murales de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo. De Casti\u00f1eiras M.<\/p>\n

La antigua Catedral de San Mart\u00edn de Mondo\u00f1edo. De San Crist\u00f3bal Sebasti\u00e1n, S.<\/p>\n

http:\/\/www.arquivoltas.com<\/a><\/p>\n

http:\/\/www.arteguias.com<\/a><\/p>\n

https:\/\/baulitoadelrte.blogspot.com\/2017\/06\/san-martin-de-mondonedo-lugo.html<\/a><\/p>\n

https:\/\/www.ecured.cu<\/a><\/p>\n

https:\/\/monestirs.cat\/monst\/annex\/espa\/galicia\/lugo\/cmartin.htm<\/a><\/p>\n

http:\/\/museos.xunta.gal<\/a><\/p>\n

https:\/\/www.romanicodigital.com<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O feito de que a bas\u00edlica de San Marti\u00f1o de Mondo\u00f1edo en Foz estea considerada como a catedral m\u00e1is antiga de toda Espa\u00f1a, converte a este monumento nun reclamo tur\u00edstico de primeira orde para todos os visitantes de Foz. Pero ademais de por a s\u00faa antig\u00fcidade, hai que visitala pola s\u00faa beleza, xa que \u00e9 un extraordinario exemplo de arquitectura medieval.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":14440,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[391,222,400,221,379,337],"tags":[366,367,1750,277,3196,3194,296,914,1081,3195,1082,1716,1717],"class_list":["post-14472","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edad-media-gl","category-idade-media","category-que-ver-gl-2","category-recuncho-da-historia","category-sugerencias-gl","category-suxestions-gl","tag-arquitectura-gl","tag-arte-gl","tag-catedral-gl","tag-lugo-provincia-gl","tag-mais-antiga-de-espana","tag-mas-antigua-de-espana-gl","tag-mondonedo-gl","tag-que-ver-gl","tag-romanico-gl","tag-san-martin-gl","tag-san-martino-gl","tag-sugerencias-gl","tag-suxestions","category-391","category-222","category-400","category-221","category-379","category-337","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14472","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14472"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14472\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14475,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14472\/revisions\/14475"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}