{"id":12522,"date":"2026-05-09T15:29:24","date_gmt":"2026-05-09T14:29:24","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=12522"},"modified":"2026-05-09T15:29:24","modified_gmt":"2026-05-09T14:29:24","slug":"o-desastre-de-annual","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/o-desastre-de-annual\/","title":{"rendered":"O desastre de Annual"},"content":{"rendered":"

Con esta publicaci\u00f3n imos tentar narrar, de forma estruturada, o acontecido no denominado \u201co desastre Annual\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n

O primeiro que hai que dicir \u00e9 que estamos a falar dunha derrota militar espa\u00f1ola, contra as tribos rifianas, entre o 22 de xullo e o 9 de agosto de 1921, preto da localidade marroqu\u00ed de Annual (situada entre a bah\u00eda de Al Hoceima e a cidade de Melilla). .<\/p>\n

Este acontecemento marcar\u00eda a fin da monarqu\u00eda de Afonso XIII e trala aceptaci\u00f3n da Ditadura de Primo de Rivera polo Rei chegar\u00eda a II Rep\u00fablica Espa\u00f1ola.<\/p>\n

\"Alfonso

Alfonso XIII<\/em><\/p><\/div>\n

Pobre e mal armado, corro\u00eddo pola corrupci\u00f3n, o ex\u00e9rcito espa\u00f1ol sufriu unha derrota en Marrocos que sacudiu o seu propio corpo e a pol\u00edtica do pa\u00eds.<\/p>\n

 <\/p>\n

Antecedentes e contexto<\/strong><\/h2>\n

A\u00ednda que xa ti\u00f1an elaborado un acordo secreto en 1902, na Conferencia de Alxeciras de 1906 acordouse a divisi\u00f3n de Marrocos entre Espa\u00f1a, que manti\u00f1a a franxa norte do pa\u00eds, e Francia, que manter\u00eda a maior parte do territorio. Espa\u00f1a coa s\u00faa presenza en Marrocos buscaba recuperar o prestixio nacional, despois das perdas coloniais de 1898, non deixar a Francia como \u00fanica potencia da zona, manter o equilibrio estrat\u00e9xico no estreito de Xibraltar e garantir a orde na rexi\u00f3n do Rif ( entre Ceuta e Melilla), escenario de constantes conflitos entre as tropas espa\u00f1olas e as tribos locais.<\/p>\n

Os conflitos comezaron de inmediato por parte dos ind\u00edxenas, sobre todo despois de que as cabilas (tribus locais) do Rif se agruparan arredor de Abd-el-Krim<\/em><\/strong>, provocando grandes reveses como os de Barranco del Lobo, preto de Melilla.<\/p>\n

\"Abd-el-Krim\"

Abd-el-Krim<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Ata a instauraci\u00f3n do servizo militar obrigatorio en 1912, os cidad\u00e1ns espa\u00f1ois que ti\u00f1an cartos pod\u00edan librarse de ingresar nas filas pagando unha cota demasiado elevada para as posibilidades econ\u00f3micas das clases baixas, o que explica o antimilitarismo popular. O caso \u00e9 que a situaci\u00f3n de Marrocos provocou o descontento popular polo recrutamento forzoso de tropas para unha guerra que s\u00f3 interesaba a dous grupos sociais minoritarios: o ex\u00e9rcito e os capitalistas interesados \u200b\u200ben explotar as minas de ferro do Rif.<\/p>\n

Pero en 1909 houbo unha convocatoria de folga xeral, que provocar\u00eda que a autoridade militar proclamase o estado de guerra, que \u00e1 s\u00faa vez xerou unha vaga de violencia. Comezou a denominada \u201cSemana Tr\u00e1xica de Barcelona\u201d,<\/em><\/strong> que provocar\u00eda m\u00e1is de mil detenci\u00f3ns e 17 condenas a morte. Houbo unha vaga de protesta internacional que levar\u00eda \u00e1 dimisi\u00f3n do presidente do Goberno, a conservadora Maura.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ademais, a guerra de Marrocos dividiu aos militares en dous campos irreconciliables. Os ascensos ao m\u00e9rito de guerra foron os culpables. Os africanistas ti\u00f1an moi boas posibilidades de ascender e mellorar as s\u00faas condici\u00f3ns, mentres que os soldados destinados na pen\u00ednsula non eran aptos para eses ascensos. Finalmente, en 1918, o goberno puxo fin \u00e1 concesi\u00f3n de ascensos por m\u00e9ritos b\u00e9licos.<\/p>\n

En 1910, para reforzar e ga\u00f1ar eficiencia na estrutura militar da zona, cr\u00e9ase a Capitan\u00eda Xeral de Melilla, ao mando dun Tenente Xeral.<\/p>\n

A reacci\u00f3n dos colonizadores foi un acordo entre Francia e Espa\u00f1a, xa en 1912, para unha nova divisi\u00f3n do territorio. Non hab\u00eda un protectorado espa\u00f1ol, sen\u00f3n unha \u201czona de influencia espa\u00f1ola\u201d<\/em>, onde a autoridade civil e relixiosa era o sult\u00e1n, que gobernaba a trav\u00e9s dun delegado: o Khalifa. Na pr\u00e1ctica, Espa\u00f1a iniciou a conquista militar do territorio, un territorio moi monta\u00f1oso (a cadea do Rif), con poucas e dif\u00edciles v\u00edas de comunicaci\u00f3n, con escasos recursos e cunha enorme belicosidade por parte das tribos do Rif.<\/p>\n

En xaneiro de 1919, Berenguer foi nomeado Alto Comisionado de Espa\u00f1a en Marrocos, coa consideraci\u00f3n de Ministro, deixando o cargo que ocupaba naquel momento, Ministro da Guerra. Seis meses despois, Silvestre foi nomeado comandante xeral de Ceuta, e en xaneiro do ano seguinte, comandante xeral de Melilla.<\/p>\n

En setembro de 1920, o Xeneral de Divisi\u00f3n D\u00e1maso Berenguer y Fust\u00e9 foi nomeado Xeneral en Xefe do Ex\u00e9rcito de \u00c1frica, co cargo de Alto Comisionado.<\/p>\n

En todo caso, o rei Afonso XIII que ti\u00f1a unha clara vocaci\u00f3n militar e quer\u00eda que o pa\u00eds seguise as directrices dadas polo ex\u00e9rcito. Apoiou ao xeneral Silvestre como o seu gran favorito e m\u00e1is tarde ao xeneral golpista Miguel Primo de Rivera como salvavidas. E isto suced\u00eda nun momento no que a clase pol\u00edtica estaba en plena descomposici\u00f3n e sen alternativa para o pa\u00eds, e cunha grav\u00edsima crise<\/p>\n

 <\/p>\n

Os acontecimientos de 1921<\/strong><\/h2>\n

O 15 de xaneiro as tropas espa\u00f1olas toman Annual, e despois dunhas semanas expansivas comezan as derrotas que culminan coa retirada de Annual o 22 de xullo, comezando o desastre. Nese momento \u00e9 cando Silvestre se suicida.<\/p>\n

En 18 d\u00edas, entre o 22 de xullo e o 9 de agosto de 1921, m\u00e1is de 10.000 soldados perderon a vida contra as tribos de Riff. Moitos morreron de sede nos seus fortes, outros foron fusilados mentres intentaban fuxir e moitos outros foron torturados despois de entregarse.<\/p>\n

Annual \u00e9 unha explanada preto dunha aldea de varios centos de habitantes, a 60 quil\u00f3metros de Melilla e 50 da cidade de Nador. Al\u00ed foi onde caeu o xeneral Silvestre, o xeneral m\u00e1is novo do Ex\u00e9rcito espa\u00f1ol, con 50 anos, que acababa de forxar unha carreira heroica na guerra de Cuba. Silvestre foi derrotado por un home que non ti\u00f1a experiencia militar: Abdelkrim el Jatabi, tradutor ao servizo de Espa\u00f1a, colaborador do xornal espa\u00f1ol El Telegrama del Rif, que fora nomeado kad\u00ed kodat, ou xu\u00edz dos xu\u00edces, en Melilla en 1914.Noutras palabras, a m\u00e1xima autoridade xudicial en \u201casuntos ind\u00edxenas\u201d.<\/em><\/p>\n

En xullo de 1921<\/em><\/strong>, o comandante de Melilla, o xeneral Fern\u00e1ndez Silvestre, cometeu un erro militar cuxo tr\u00e1xico desenlace causou consecuencias imprevistas. Desde Melilla emprendeu unha campa\u00f1a para chegar a Al Hoceima, a uns 30 quil\u00f3metros de Annual, e someter \u00e1 m\u00e1is perigosa tribo rifa, pero a s\u00faa imprudencia e erros t\u00e1cticos contrastaban coa eficiente actuaci\u00f3n do l\u00edder riffiano Abd-el-Krim. Ante o ataque dos seus homes, as tropas espa\u00f1olas fuxiron desordenadas en direcci\u00f3n a Melilla. A estrada estaba chea de miles de cad\u00e1veres.<\/p>\n

\"General

Xeneral Manuel Fern\u00e1ndez Silvestre<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

O 22 de xullo, m\u00e1is de 5.000 homes con 20 can\u00f3ns e case 1.800 reses retroced\u00e9ronse apresuradamente, sen ordes concretas. Moitos atropelan para pasar e a estreita estrada que est\u00e1 dominada por considerables alturas, conv\u00e9rtese nunha trampa mortal. As\u00ed se informou da retirada:<\/p>\n

“A posici\u00f3n est\u00e1 abandonada con todos os seus elementos, sen ordes, sen instruci\u00f3ns, con pr\u00e9sa, sen saber un plan nin unha direcci\u00f3n, as forzas revoltas, confusas, sen l\u00edderes, p\u00f3dese dicir acosadas polo inimigo, e sen outra idea visible. que a salvaci\u00f3n.individual, pola fuga, vergo\u00f1ento nuns, inexplicable noutros e lamentable en todos, sendo in\u00fatiles os esforzos duns poucos para conter esa avalancha \u00e1 que tan sen premeditaci\u00f3n se lle deixara desbordar…”<\/em><\/p>\n

Abd-el-Krim, sorprendido, entende que \u00e9 o momento e ordena un ataque xeral contra ese ex\u00e9rcito de fuxidos.<\/p>\n

Nos d\u00edas seguintes continuaron as escaramuzas con graves reveses para as tropas espa\u00f1olas ata a rendici\u00f3n do Monte Arruit, onde a guarnici\u00f3n foi masacrada con m\u00e1is de 3.000 mortos.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Os m\u00e1is de 13.000 mortos (13.363 segundo o informe Picasso) polo desastre marcaron durante meses as estradas e barrancos desde o Monte Arruit ata Annual e os espa\u00f1ois lograron salvar m\u00e1is Melilla pola indecisi\u00f3n de Abd-el-Krim e a resistencia en os primeiros d\u00edas de Monte Arruit, que polos efectivos dispo\u00f1ibles.<\/p>\n

Xa a mediados de agosto dimitiu o Goberno de Allende Salazar. Berenguer presentar\u00e1 a s\u00faa dimisi\u00f3n como Alto Comisionado pero non ser\u00e1 aceptada. De la Cierva novo ministro da Guerra. A reconquista de diversos territorios comeza nos meses seguintes.<\/p>\n

Pola s\u00faa banda, Abd-el-Krim converteuse no l\u00edder indiscutible do Rif e o seu irm\u00e1n M’hamed o xefe do seu ex\u00e9rcito. Creou no Rif un Estado con moeda, comunicaci\u00f3ns, ex\u00e9rcito e finanzas propios e acendeu unha chama que mantivo ocupadas d\u00faas potencias europeas, Francia e Espa\u00f1a, durante seis longos anos de sanguenta campa\u00f1a.<\/p>\n

En setembro de 1925 tivo lugar o desembarco de Al Hoceima, e en maio de 1926 Annual foi reconquistada. Ab el Krim r\u00e9ndese aos franceses. A paz con Marrocos asinase en 1927.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cales poden ser as causas do desastre de Annual?<\/strong><\/h2>\n

Non \u00e9 tarefa doada determinar con exactitude cales puideron ser as causas que levaron a esta gran derrota do ex\u00e9rcito espa\u00f1ol. E \u00e9 dif\u00edcil de explicar esta derrota, xa que as tribos rifas non eran moi numerosas, nin estaban ben armadas, a\u00ednda que si ti\u00f1an fus\u00eds constru\u00eddos en Europa. O ex\u00e9rcito espa\u00f1ol non estaba suficientemente preparado e as tropas en xeral estaban mal equipadas. A pesar diso, esta derrota, segundo moitos historiadores, s\u00f3 se pode entender polos grandes erros cometidos polo mando do ex\u00e9rcito espa\u00f1ol en \u00c1frica, cun plan excesivamente ambicioso e precipitado.<\/p>\n

O ex\u00e9rcito espa\u00f1ol ti\u00f1a naquel momento en Melilla 25.790 homes, dos cales uns 5.000 eran tropas ind\u00edxenas e case todas estas tropas ind\u00edxenas desertaron e un\u00edronse aos riffianos.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Iso si, coa retirada ca\u00f3tica do campamento de Annual, estendeuse un ambiente de p\u00e1nico, provocando a ca\u00edda sucesiva dos distintos puntos controlados polos espa\u00f1ois. Pero hai que buscar<\/p>\n

Alg\u00fans historiadores consideran que a actuaci\u00f3n do xeneral Fern\u00e1ndez Silvestre debeuse a que se sentira infravalorado cando o seu compa\u00f1eiro, o xeneral de divisi\u00f3n D\u00e1maso Berenguer, foi nomeado Alto Comisionado en Marrocos, e non el.<\/p>\n

Por\u00e9n, outros historiadores consideran que seguiu as ordes directas de Afonso XIII, salt\u00e1ndose a cadea de mando. Isto foi o que levou ao desastre e ao seu propio suicidio para salvar o papel de rei.<\/p>\n

 <\/p>\n

As consecuencias do desastre de Annual<\/strong><\/h2>\n

\u201cCorpos mutilados, momias \u00e1s que estoupou a barriga. Sen ollos nin sen lingua, son test\u00edculos, violados con estacas de arame de p\u00faas, coas mans atadas coas s\u00faas propias tripas, sen cabeza, sen brazos, sen pernas, serradas en dous\u201d<\/em>. As\u00ed relatou o sarxento enxe\u00f1eiro Arturo Barea o que atoparon cando reconquistaron o perdido territorio de Annual.<\/p>\n

Daquel desastre xurdiu unha radiograf\u00eda de Espa\u00f1a que puxo de manifesto todos os males do pa\u00eds: un ex\u00e9rcito corrupto, mal adestrado e peor armado para os aires coloniais que ti\u00f1a; un monarca, Afonso XIII, con vocaci\u00f3n militar, que apoiou ao xeneral Silvestre como o seu gran favorito e despois ao xeneral Miguel Primo de Rivera como salvavidas; e unha clase pol\u00edtica que non pod\u00eda depurar responsabilidades.<\/p>\n

O historiador Juan Pando escribiu na s\u00faa Historia secreta de Annual: \u201cNunca, ata ent\u00f3n, a Espa\u00f1a contempor\u00e1nea perdera un ex\u00e9rcito enteiro. En bloque e de xeito espantoso \u2014asasinados, na s\u00faa maior\u00eda, despois de capitular nos seus cargos\u2014\u201d.<\/p>\n

E o xornalista Manuel Leguineche, autor de Annual 1921. El desastre de Espa\u00f1a en el Rif, referiuse a ela como \u201ca peor guerra no peor momento no peor lugar do mundo (\u2026). Unha batalla que ningu\u00e9n quixo escoitar durante 75 anos.<\/p>\n

O desastre de Annual provocou unha terrible crise pol\u00edtica. O goberno viuse obrigado a dimitir e, en agosto de 1921, o rei Afonso XIII encargou a Antonio Maura a constituci\u00f3n dun goberno de concentraci\u00f3n nacional que integrase a todos os grupos pol\u00edticos.<\/p>\n

O Ex\u00e9rcito espa\u00f1ol sufriu unha crise de prestixio de proporci\u00f3ns incalculables<\/em><\/strong>. O impacto na sociedade espa\u00f1ola da derrota de Annual foi brutal, non s\u00f3 pola derrota, sen\u00f3n tam\u00e9n pola cantidade de mortos que provocou.<\/p>\n

Para definir responsabilidades, e ante o clamor popular, as autoridades espa\u00f1olas ordenaron a elaboraci\u00f3n do expediente Picasso, elaborado por unha comisi\u00f3n dirixida polo xeneral Juan Picasso, que ordenou o procesamento de Berenguer e Navarro, xa sometidos a un duro proceso pol\u00edtico e popular. inquisici\u00f3n.. O informe ignorara as causas pol\u00edticas para ocultar unha posible responsabilidade do monarca e centr\u00e1rase nos militares. Berenguer renunciar\u00eda \u00e1 s\u00faa inmunidade como senador de por vida para ser xulgado. Por primeira vez en moito tempo, un goberno espa\u00f1ol procesou aos responsables dunha cat\u00e1strofe militar.<\/p>\n

Malia as serias d\u00fabidas sobre o traballo que deb\u00eda levar a cabo o xeneral Picasso, fixo un intenso traballo de nove meses, redactando un detallado expediente, que \u00eda moito m\u00e1is al\u00e1 do t\u00edpico informe xudicial. O informe de Picasso<\/em><\/strong> converteuse nunha sucesi\u00f3n dram\u00e1tica de mostras de incompetencia militar, covard\u00eda e desorganizaci\u00f3n, revelou o desastre en toda a s\u00faa tosquedade e non escatimaba en detalles sobre os vicios e a corrupci\u00f3n do Ex\u00e9rcito.<\/p>\n

O xeneral Picasso sintetizou o informe deste xeito:<\/p>\n

\u201cEn resumo: fomos, como \u00e9 habitual, v\u00edtimas da nosa falta de preparaci\u00f3n, do noso af\u00e1n por improvisar todo e non prever nada e do noso exceso de confianza; e todo iso constit\u00fae, a xu\u00edzo do declarante, unha seria responsabilidade, que o pa\u00eds ten dereito a esixir a todos; porque se \u00e9 certo que as autoridades e mesmo os antigos ministros visitaron o territorio e atoparon todo perfectamente, e que a Comandancia felicitou os resultados acadados, que despois se derrubaron coma un castillo de naipes, non \u00e9 menos certo, por desgraza, que O os oficiais, na s\u00faa misi\u00f3n de preparar o instrumento para empregar no combate, esqueceron que cando obtiveron vantaxes materiais por medios escusables pero serios, prometeron solemnemente dedicar todos os seus esforzos, en primeiro lugar, a mellorar a condici\u00f3n. de soldado e a capacidade do Ex\u00e9rcito, e deixou esta promesa incumprida, en detrimento da Patria, que precisa, non dun Ex\u00e9rcito que se sacrifique, sen\u00f3n dun Ex\u00e9rcito que triunfe, prepar\u00e1ndose en per\u00edodos de paz, porque na guerra nada. se aprende”.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

O 23 de xu\u00f1o de 1924 rematou o xu\u00edzo aos soldados Berenguer e Navarro polas s\u00faas responsabilidades no Desastre de Annual. A\u00ednda faltaban dous anos para a capitulaci\u00f3n de Abd el Krim e a fin da Rep\u00fablica de Riff, pero o Goberno espa\u00f1ol, en plena ditadura do xeneral Miguel Primo de Rivera, abandonara o inmobilismo de finais de s\u00e9culo e o de decidira xulgar aos presuntos responsables do desastre.A amnist\u00eda vixente dende 1924 fixo que non se depuraran responsabilidades, de tal xeito que os posibles culpables quedaban impunes. Despois desta humillante derrota para Espa\u00f1a, a guerra continuou durante seis anos.<\/p>\n

En maio de 1926, Abd-el-Krim rendeuse aos franceses, e o 10 de xullo de 1927 finalizaron os combates, coa pacificaci\u00f3n total do territorio, que permaneceu baixo o dominio espa\u00f1ol ata a independencia de Marrocos no ano 1956.<\/p>\n

 <\/p>\n

E rematamos esta publicaci\u00f3n confiando en que, a pesar da s\u00faa longa extensi\u00f3n, resultou do voso interese, e nese caso gustar\u00edanos que nolo avisades premendo no bot\u00f3n “G\u00fastame”. <\/em><\/strong>Ademais, recomend\u00e1mosche que fagas calquera comentario e, se est\u00e1s interesado, subscr\u00edbete gratuitamente ao Bolet\u00edn do Blog para estar sempre informado sobre as novas publicaci\u00f3ns do Blog.<\/p>\n

Por \u00faltimo, se che gustou o suficiente para compartilo nas t\u00faas redes sociais, estar\u00edamos moi sociales, estar\u00edamos realmente encantados de que as\u00ed lo hicieseis.<\/p>\n

 <\/p>\n

A nosa recomendaci\u00f3n de hoxe<\/strong><\/h2>\n

 <\/p>\n

Documental en youtube de CanalGalaxia7<\/p>\n

\u202bLa Guerra del Rif (Desastre de Annual 1921) – Documental – YouTube<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n