{"id":11891,"date":"2026-04-09T09:17:04","date_gmt":"2026-04-09T08:17:04","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=11891"},"modified":"2026-04-09T09:17:04","modified_gmt":"2026-04-09T08:17:04","slug":"maria-castana-unha-heroina-galega-do-seculo-xiv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/maria-castana-unha-heroina-galega-do-seculo-xiv\/","title":{"rendered":"Mar\u00eda Casta\u00f1a, unha hero\u00edna galega do s\u00e9culo XIV"},"content":{"rendered":"

Seguimos recollendo historias daqueles personaxes, hist\u00f3ricos ou lendarios, cuxo recordo segue vixente nas nosas vidas. Por iso, hoxe dedicamos esta enteada \u00e1 figura de Mar\u00eda Casta\u00f1a, unha hero\u00edna do s\u00e9culo <\/em><\/strong>XIV<\/em><\/strong>.<\/em><\/strong><\/p>\n

Moitos dos amables lectores deste Blog, ouvir\u00edan en m\u00e1is dunha ocasi\u00f3n a expresi\u00f3n \u201cDe tempos de Mar\u00eda Casta\u00f1a\u2026\u201d<\/em>. Pois resulta f\u00e1cil supor que esta expresi\u00f3n fai referencia \u00e1 protagonista deste post. E \u00e9 que esta expresi\u00f3n \u00e9 habitual para referirse a algo propio do pasado. Tr\u00e1tase dunha f\u00f3rmula anterior ao cristianismo que fai referencia aos tempos m\u00edticos, ou da historia de antes do patriarcado. \u00c9 o mesmo que dicir, por exemplo, \u201ccando os animais falaban\u201d.<\/em> Estas expresi\u00f3ns te\u00f1en as s\u00faas equivalencias noutras linguas como \u201ccando os <\/em>pollitos<\/em> ti\u00f1an dentes\u201d<\/em> (bretoa), ou “fai miles de anos\u201d<\/em> (tibetana).<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

<\/h2>\n

Quen era Mar\u00eda Casta\u00f1a?<\/strong><\/h2>\n

Maria Casta\u00f1a, co\u00f1ecida tam\u00e9n como Maricasta\u00f1a, \u00e9 un personaxe hist\u00f3rico, segundo algunhas versi\u00f3ns. Mar\u00eda Casta\u00f1a ser\u00eda unha veci\u00f1a da cidade de Lugo al\u00e1 polos \u00faltimos anos do s\u00e9culo XIV. Dela dise que era unha hero\u00edna que encabezou a revolta da cidade de Lugo contra o poder eclesi\u00e1stico en 1386.<\/p>\n

O rei Fernando II de Le\u00f3n ratificou o testamento do Bispo Odoario, polo que o se\u00f1or\u00edo da cidade de Lugo pasaba a mans da catedral da devandita cidade. Isto provocou o enfrontamento entre as autoridades civ\u00eds e eclesi\u00e1sticas, orixinando varias revoltas. Pois ben, unha delas, contra os impostos que o bispo de Lugo cobraba tivo lugar en 1386, baixo o reinado de Juan I de Castela, foi encabezada por Mar\u00eda Casta\u00f1a contra o bispo de Lugo, Pedro L\u00f3pez de Aguiar, que acabou coa morte do mordomo do bispo, Francisco Fern\u00e1ndez.<\/p>\n

\"Fernando

Fernando II de Le\u00f3n<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Unha vez sufocada a revolta, a propia Mar\u00eda Casta\u00f1a e os seus dous fillos (ou cu\u00f1ados, segundo as fontes) foron acusados de provocar a morte do mordomo do Bispo, polo que foron condenados a doar todas as s\u00faas propiedades de Couto de Cereixa, no actual concello de Poboa do Broll\u00f3n, en terras de Lemos, \u00e1 Catedral de Lugo, as\u00ed como o pago de mil maraved\u00eds. Adicionalmente tiveron que prometer que non volver\u00edan actuar contra a instituci\u00f3n relixiosa.<\/p>\n

Base\u00e1ndose para isto no testemu\u00f1o recolleito nunha obra titulada Espa\u00f1a Sacra de P. Risco, onde se di:<\/p>\n

“No Arquivo episcopal, no tomo <\/em>I<\/em> de <\/em>pergami\u00f1os<\/em>, at\u00f3pase un instrumento de reco\u00f1ecemento e satisfacci\u00f3n, dado o 18 de Xullo de 1386, no que Mar\u00eda Casta\u00f1a, muller de <\/em>Mart\u00edn<\/em> Cego<\/em>, Gonzalo <\/em>Cego<\/em> e Alfonso <\/em>Cego<\/em>, confesan os seus actos contra a igrexa de Lugo e que mataron a Francisco Fern\u00e1ndez, mordomo do bispo. Para saldar estes delitos doaron \u00e1 catedral todas as s\u00faas propiedades que ti\u00f1an no <\/em>couto<\/em> de <\/em>Creisa<\/em> e obrig\u00e1ronlles a pagar mil <\/em>maraved\u00eds<\/em>, xurando que non far\u00edan dano nunca m\u00e1is, se non que antes axudar\u00edan desde ent\u00f3n aos recadadores de igrexa e do bispo”. <\/em><\/p>\n

A xesta de Mar\u00eda Casta\u00f1a foi pasando na fala da xente, quedando aqueles feitos no recordo colectivo.<\/p>\n

Recentes investigaci\u00f3ns sobre Mar\u00eda Casta\u00f1a apuntan a posibilidade de non fosen os abusivos tributos do bispo os que motivasen o seu levantamento. \u201cParece ser que era unha cuesti\u00f3n territorial\u201d<\/em>, indica Rodr\u00edguez. Mar\u00eda Casta\u00f1a apoiaba, segundo esta teor\u00eda, as aspiraci\u00f3ns portuguesas sobre esas terras fronte a Juan I de Castela, a quen apoiaba L\u00f3pez de Aguiar. \u201cCando o bispo chegou a un acordo co rei portugu\u00e9s, Mar\u00eda Casta\u00f1a quedou desamparada e a revolta fracasou\u201d<\/em>, contin\u00faa o investigador.<\/p>\n

Tam\u00e9n \u00e9 certo que outros autores negan o car\u00e1cter hist\u00f3rico desta muller, podendo estar a orixe desa \u201cconfusi\u00f3n\u201d<\/em> no feito de identificala erroneamente con outra veci\u00f1a da cidade de Lugo, Mar\u00eda Casti\u00f1eira, personaxe do que se existe constancia da s\u00faa existencia. Pero o inicio das narraci\u00f3ns sobre a existencia de Mar\u00eda Casta\u00f1a tiveron lugar no mesmo tempo en que viv\u00eda Mar\u00eda Casti\u00f1eira, motivo que invalidar\u00eda esta suposici\u00f3n.<\/p>\n

 <\/p>\n

Testemu\u00f1os escritos sobre Mar\u00eda Casta\u00f1a <\/strong><\/h2>\n

Froito da s\u00faa relevancia atopamos testemu\u00f1os en ensaios e relatos literarios como:<\/p>\n

\u201cSe se nos volveu o tempo de <\/em>Maricasta\u00f1a<\/em>, cando falaban as cabazas (…)!\u201d,<\/em> dic\u00eda o licenciado de \u201cO casamento enga\u00f1oso\u201d, de Miguel de Cervantes. Xa a finais do s\u00e9culo XVI e comezos do XVII, cando o autor do Quixote escribiu as s\u00faas \u201cNovelas exemplares\u201d,<\/em> os tempos de Maricasta\u00f1a era unha frase feita coa que remontarse a unha antiqu\u00edsima \u00e9poca dilu\u00edda no recordo que quiz\u00e1 nunca existiu… Ou quiz\u00e1 si?<\/p>\n

A \u201cEspa\u00f1a Sacra\u201d <\/em>do Pai Manuel Risco menci\u00f3naa no tratado 77 (Cap. I, p\u00e1x. 126) por un documento do s\u00e9culo XIV que se conserva na catedral de Lugo: \u201cO 18 de xu\u00f1o de 1386 Mar\u00eda Casta\u00f1a, muller de <\/em>Mart\u00edn<\/em> Cego<\/em>, Gonzalo <\/em>Cego<\/em> e Alfonso <\/em>Cego<\/em>, confesan facer moitas inxurias \u00e1 Igrexa de Lugo, e matar a Francisco Fern\u00e1ndez, mordomo do Bispo. Para satisfacci\u00f3n destes delitos, fixeron doaz\u00f3n \u00e1 Catedral de todas as <\/em>heredades<\/em> que ti\u00f1an no coto de <\/em>Cereixa<\/em> e obrig\u00e1ronse a pagar mil <\/em>maraved\u00edes<\/em> da moeda usual\u201d. <\/em><\/p>\n

Mar\u00eda Casta\u00f1a \u201ctomou parte activa nas loitas que os <\/em>plebeyos<\/em> libraban contra os se\u00f1ores feudais que quer\u00edan desposu\u00edlos das s\u00faas terras\u201d<\/em>, segundo o autor arxentino H\u00e9ctor Zimmerman (\u201cTres mil historias\u201d),<\/em> e \u201cnunha desas guerras foi acusada de tentar dar morte ao mordomo dun bispo -outros afirman que ao propio bispo de Lugo-, coa axuda do seu marido e dos seus dous cu\u00f1ados\u201d. <\/em><\/p>\n

Tam\u00e9n o \u201c<\/em>Episcopologio<\/em> Lucense\u201d<\/em>, de Amador L\u00f3pez Valc\u00e1rcel, menciona a comerciantes, artes\u00e1ns e hacendados da parroquia de Lugo \u201cenfrontados ao se\u00f1or\u00edo episcopal, provocando episodios de especial violencia como os ocorridos nos s\u00e9culos <\/em>XIV<\/em> e <\/em>XV<\/em> e que pasaron \u00e1 lenda local a trav\u00e9s de figuras como a popular Mar\u00eda Casta\u00f1a\u201d. <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Conclusi\u00f3ns<\/strong><\/h2>\n

Mar\u00eda Casta\u00f1a a pesar de todo non gozou sempre do benepl\u00e1cito da cidadan\u00eda, pois era, e segue sendo, desco\u00f1ecida en moitos \u00e1mbitos, as\u00ed como nota curiosa cabe citar o rexeitamento que provocou na poboaci\u00f3n, o feito de querer dedicar unha r\u00faa no seu recordo, por parte do Concello de Lugo no ano 1986. Por sorte, esta situaci\u00f3n ir\u00edase superando ao existir unha maior divulgaci\u00f3n sobre este curioso personaxe, e as\u00ed por fin, xa no ano 2000, p\u00faidose impor o seu nome a unha das r\u00faas lucenses.<\/p>\n

En todo caso, recentes reconstruci\u00f3ns do pasado hist\u00f3rico han convertido ao personaxe nunha “protagonista de acontecementos importantes da historia de Galicia”<\/em>, visibilizando a historia das mulleres e mesmo a historia social: “encabezou unha revolta contra o se\u00f1or feudal … compartir\u00eda a sorte de mill\u00f3ns de mulleres labregas”. <\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

E en canto \u00e1 expresi\u00f3n \u201cDos tempos de Mar\u00eda Casta\u00f1a\u201d,<\/em> engadir que xa na \u00e9poca de Cervantes xa se converteu nunha referencia temporal ambigua para referirse a un pasado moi afastado, equivalente a “os tempos de <\/em>Matusal\u00e9n<\/em>“.<\/p>\n

Nese sentido recolleuse no DRAE nas edici\u00f3ns de 1884, 1925 e 1992. Na de 2001 xa non se recolle, limit\u00e1ndose na de 2014 a unha locuci\u00f3n “coloquial” no entrada “tempo”: “do tempo de <\/em>Maricasta\u00f1a<\/em>… de tempo moi antigo<\/em>” (d\u00e1 como equivalentes as locuciones “do tempo de Espa\u00f1a” <\/em>e “do tempo de <\/em>\u00f1angu\u00e9<\/em>“, <\/em>locais en Cuba e Per\u00fa).<\/p>\n

Pola s\u00faa banda, o Dicionario de seres m\u00edticos galego recolle a Mar\u00eda Casta\u00f1a ou Maricasta\u00f1a como unha muller equivalente a Brancaflor, a menor do tres fillas que tivo o demo, ou o mesmo que Auburn Mary, protagonista do relato brit\u00e1nico \u201cA batalla dos paxaros\u201d,<\/em> unhas lendas celta que tam\u00e9n fai referencia \u00e1 cor (casta\u00f1o ou auburn) do pelo de tal muller.<\/p>\n

Hoxe queda a frase \u201cser dos tempos de Mar\u00eda Casta\u00f1a<\/em>\u201d moi utilizada para expresar o significado consistente en ser moi antigo.<\/p>\n

Por \u00faltimo indicar, que a s\u00faa popularidade foir crecendo, at\u00e9 o punto de atopar diferentes empresas, establecementos hostaleiros e produtos comerciais co seu nome, como \u00e9 o caso dun vi\u00f1o licoroso galego. Tam\u00e9n no videoxogo Pokem\u00f3n X e E, alg\u00fans adestradores r\u00e9tanche coa frase: “O noso encontro estaba destinado desde os tempos de <\/em>Maricasta\u00f1a<\/em>“<\/em>.<\/p>\n

 <\/p>\n

Se queredes achegarvos \u00e1 lectura dunha preciosa historia\/conto sobre Mar\u00eda Casta\u00f1a, recomend\u00e1mosvos que leades a que atopamos en:<\/p>\n

https:\/\/cuentoorelato.webnode.es\/adultos\/otros-relatos\/maria-castana\/<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

E rematamos esta publicaci\u00f3n, confiando en que, a pesar da s\u00faa longa extensi\u00f3n, resultase do voso interese, e nese caso gustar\u00edanos que nolo fix\u00e9sedes saber pulsando no bot\u00f3n \u201cG\u00fastame\u201d.<\/em><\/strong> Ademais, anim\u00e1mosche a achegar alg\u00fan comentario, e se tes interese, subscribirche gratuitamente \u00e1 Newsletter do Blog para manterche sempre informado sobre as novas publicaci\u00f3ns do Blog. Por \u00faltimo, se vos gustou o suficiente como para compartilo nas vosas redes sociais, estariamos realmente encantados de que as\u00ed o fix\u00e9sedes. A nosa recomendaci\u00f3n de hoxe<\/p>\n

 <\/p>\n

A nosa recomendaci\u00f3n de hoxe<\/strong><\/h2>\n