{"id":10665,"date":"2026-05-09T09:37:13","date_gmt":"2026-05-09T08:37:13","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=10665"},"modified":"2026-05-09T09:37:13","modified_gmt":"2026-05-09T08:37:13","slug":"mouros-e-mouras-seres-mitoloxicos-galegos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/mouros-e-mouras-seres-mitoloxicos-galegos\/","title":{"rendered":"Mouros e mouras. Seres mitol\u00f3xicos galegos"},"content":{"rendered":"

Hoxe, imos dedicar esta entrada a saber algo m\u00e1is sobre uns personaxes fant\u00e1sticos: os mouros e mouras, seres mitol\u00f3xigos galegos.<\/em><\/strong><\/p>\n

En ambos os casos son personaxes que forman parte do imaxinario popular e da tradici\u00f3n oral galega. Son parte do patrimonio inmaterial da cultura destas terras.<\/p>\n

\u00c9 sabido o gran n\u00famero de lendas que xurdiron ao longo dos s\u00e9culos en Galicia, seguramente nun intento de explicar a orixe de certas crenzas, costumes, obxectos ou construci\u00f3ns que a\u00ednda hoxe en d\u00eda perviven ao paso dos tempos. Lendas que nos falan de tesouros ocultos, personaxes e seres con poderes sobrenaturais, lendas nas que atopamos historias de \u00e1nimas, fontes milagreiras (a Fonte d\u00e1 Virtude de Culleredo cura ese mal chamado sombra), gali\u00f1as de ovos de ouro (como a do encanto de La\u00f1as, Arteixo), mans con poderes sobrenaturais (como o caso da man branca que ped\u00eda polos vivos en Almeiras, Culleredo), ademais do sempiterno culto aos mortos, un gran respecto polas forzas da natureza e numerosas manifestaci\u00f3ns do poder m\u00e1xico de penedos e castros. No de Meir\u00e1s dise que hai un tesouro enterrado baixo unha pedra e hai unha parte oca da que sae unha m\u00fasica nas noites de l\u00faa chea.<\/p>\n

En todo caso as lendas de mouros e mouras nada te\u00f1en que ver cos mouros que conquistaron todo menos o reino galego, perviviron durante s\u00e9culos, ata que non hai tanto tempo, cousa de dous s\u00e9culos ou pouco m\u00e1is, alg\u00fans eruditos, moitos deles homes de Igrexa e outros estudiosos do pasado, empezaron a arroxar algo de luz e de sentido com\u00fan sobre a \u00e9poca anterior \u00e1 romanizaci\u00f3n da nosa terra.<\/p>\n

 <\/p>\n

Quen eran os mouros?<\/strong><\/h2>\n

A orixe etimol\u00f3xico do termo \u201cmouro\u201d, ten a s\u00faa orixe e palabras celtas e latinas, creado a partir dos termos Mrvos<\/em> (celta) e Maurus<\/em> (lat\u00edn). Con todo, o significado m\u00e1is antigo da palabra Mouro parece ter m\u00e1is relaci\u00f3n coa s\u00faa ra\u00edz c\u00e9ltica.\u00a0 Para outros, con todo, o nome poder\u00eda estar relacionado co galego ouro.<\/p>\n

Falamos pois de dous tipos de seres mitol\u00f3xicos que a\u00ednda que compartan nome, son criaturas ben diferentes.<\/p>\n

Segundo algunhas das lendas populares, os mouros e mouras eran uns esp\u00edritos que habitaban hai moitos milenios en terras galegas, asturianas e no Norte de Portugal. Os numerosos relatos que podemos atopar sobre eles poder\u00edan ter a s\u00faa orixe en lendas celtas, obviamente da \u00e9poca prerromana, nun tempo en que a vida e crenzas segue sendo a\u00ednda, no seu maior parte, un gran misterio.<\/p>\n

Os mouros ningu\u00e9n sabe de onde chegaron, pero son famosos pola s\u00faa cativadora artesan\u00eda do ouro, a prata e as pedras preciosas. Eran de pel escura pres\u00e9ntaselles como pag\u00e1ns e non bautizados.<\/p>\n

Son co\u00f1ecidos tam\u00e9n como \u201cencantadores\u201d, \u201cxentes\u201d e \u201cxentils\u201d, e mesmo como franceses, viquingos, celtas. Tam\u00e9n se conta deles que pos\u00faen poderes sobrenaturais. Non son visibles a menos que eles decidan deixarse ver. Controlan a maxia, son pag\u00e1ns, dormen durante o d\u00eda e poden chegar a comer seres humanos. Son h\u00e1biles construtores de t\u00faneles e palacios subterr\u00e1neos. Te\u00f1en grandes cantidades de ouro. At\u00e9 os seus bois e carros son de ouro.<\/p>\n

Pertencentes a unha raza m\u00edtica, consid\u00e9raselles responsables da construci\u00f3n, en moi pouco tempo, \u00e1s veces s\u00f3 unhas horas, dos castros, pontes, castelos, m\u00e1moas, escavaci\u00f3n de covas, gravados rupestres, etc.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ti\u00f1an poderes especiais que lles permit\u00edan vivir baixo alg\u00fan encantamento, normalmente baixo terra, e gustaban de aparecerse aos humanos para proporlles probas de valor ou intercambios comerciais a cambio do ouro que os mouros atesouraban, e dos que eran rudos gardi\u00e1ns. Os mouros ser\u00edan moi dif\u00edciles de ver, pois viv\u00edan afastados dos asentamentos humanos, en lugares desertos e en mundos inhabitables, como as formaci\u00f3ns rochosas. Soamente sair\u00edan dos seus refuxios para proverse de alimentos, e en ocasi\u00f3ns especiais, como \u00e9 o caso da Noite de San Juan.<\/p>\n

Doutra banda, tam\u00e9n se consideraba que os mouros viviran en tempos pasados en terras galegas, loitando constantemente contra os diferentes pobos que chegaron a estas terras: romanos, visigodos, etc. Esta lenda tratar\u00eda de explicar o aspecto de fortaleza militar dos castros galaicos.<\/p>\n

Desde o punto de vista da antropolox\u00eda cultural, os mouros foron sempre considerados como a imaxe inversa do campesi\u00f1o; a paradigma do Outro (o non-humano) ou simplemente a reminiscencia de antigos habitantes de Galicia ou de deuses e crenzas previos \u00e1 chegada do cristianismo. Te\u00f1en paralelos noutras tradici\u00f3ns, como os korrigans bret\u00f3ns, os pictos escoceses, os follets das covas catal\u00e1s, etc. En realidade os mouros identif\u00edcanse cuns personaxes estendidos por toda Europa e que reciben distintos nomes.<\/p>\n

Doutra banda, crese que os mouros e mouras ser\u00edan a materializaci\u00f3n das crenzas que ao longo de s\u00e9culos, os habitantes do lugar permit\u00edanlle centrar e explicar a orixe dos castros as m\u00e1moas ou t\u00famulos e outras estruturas megal\u00edticas.<\/p>\n

 <\/p>\n

As mouras<\/strong><\/h2>\n

As mouras ser\u00edan criaturas fant\u00e1sticas, de enorme beleza, fundamentalmente asociadas coas construci\u00f3ns megal\u00edticas.\u00a0 Ti\u00f1an a pel branca (froito de viv\u00edan baixo terra ou baixa a auga) e viv\u00edan baixo terra ou baixa a auga. Ti\u00f1an os ollos azuis e segundo as zonas, ter\u00edan o cabelo louro, negro, branco ou rubio. Gust\u00e1balles utilizar luxosos vestidos e marabillosas xoias, e cami\u00f1ar descalzas, co seu longo cabelo solto.<\/p>\n

Na mitolox\u00eda galega, as mouras tam\u00e9n eran co\u00f1ecidas comomadamas, doas, encantos, fadas\u2026, mulleres fermos\u00edsimas, sedutoras e encantadoras a\u00ednda que te\u00f1en a capacidade de adoptar formas diversas, pero adoitan preferir a forma de serpe ou culebra.\u00a0 De costumes predominantemente nocturnas, no seu comportamento mostra trazas da s\u00faa vinculaci\u00f3n coa auga, a L\u00faa e as serpes.<\/p>\n

As persoas que se atopan cunha moura verana ou ben fiando co uso e unha rueca, ou ben \u00e1s beiras dun r\u00edo, fonte ou manancial lavando os seus cabelos e peite\u00e1ndose con peites de ouro, mentres se contemplan nun espello tam\u00e9n de ouro. Neste sentido as mouras ser\u00edan o eco das Matres celtas que buscan dignos maridos, merecedores de gobernar o reino e compartir con elas as s\u00faas riquezas. A este fin somete ao estra\u00f1o a diferentes probas para demostrar o seu valor. As mouras ofrecer\u00edan amores aos mozos que se atopaban, e fac\u00edano mediante uns rituais con diversas variantes. Nuns casos toman a forma dun drag\u00f3n que se enrosca en torno do pretendente e solic\u00edtalle que a bique nove veces na boca, noutros lle pide que retire un caravel que leva na boca, ou ben, dar nove voltas en torno ao castro m\u00e1is pr\u00f3ximo.<\/p>\n

A persistencia do n\u00famero nove en todos os rituais indica claramente a s\u00faa orixe celta.<\/p>\n

 <\/p>\n

Outro tipo de mouras, que representar\u00edan \u00e1 nai Natureza, ti\u00f1an o poder de voar e transportar as\u00ed enormes pedras coas que facer as maxestuosas construci\u00f3ns megal\u00edticas (m\u00e1moas, d\u00f3lmenes, etc).<\/p>\n

Polo xeral, os relatos das mouras son moi similares aos das lendarias ninfas: belas mulleres que ao parecer pod\u00edan ser vistas en covas, r\u00edos, pozos e outros lugares nos que hab\u00eda tesouros ocultos. Observ\u00e1ronse tam\u00e9n similitudes entre as mouras e os \u201cmairu\u201d, elemento importante da mitolox\u00eda vasca. Tam\u00e9n atopamos paralelismos nas \u201cxanas\u201d da mitolox\u00eda asturiana, e as \u201canjanas\u201d c\u00e1ntabras.<\/p>\n

O que conecta todos estes relatos \u00e9 que en todos os casos se describe a unha bela muller con cabelos longos e soltos. A\u00ednda as\u00ed, existen variaci\u00f3ns dentro desta historia. As m\u00e1is populares entre elas son a da lenda de Pedra-Moura, que vive entre as pedras, a da Princesa Moura, unha fermosa loura que pasa moito tempo coa s\u00faa mascota -unha serpe, e a da Moura fiandeira, co\u00f1ecida por ser unha excelente construtora de castros.<\/p>\n

\"Moura

Moura fiadora<\/em><\/p><\/div>\n

<\/h2>\n

Lendas ao redor dos mouros e mouras<\/strong><\/h2>\n

Unha das caracter\u00edsticas que se lles adoita asignar \u00e1s mouras \u00e9, ademais da s\u00faa beleza e gran estatura, que\u00a0 te\u00f1en unha notable forza.<\/p>\n

Nalgunhas lendas f\u00e1lase de amores entre humanos e mouras, e en xeral, a imposibilidade dos mesmos. Unha desa historia narra que nunha ocasi\u00f3n chegan a Domaio, na zona pontevedresa do Morrazo, un mouro e a s\u00faa filla de gran beleza. Un mozo do lugar queda prendado dela, co engadido de ser correspondido; pero o pai mouro dec\u00e1tase e asasina ao novo e mata a todo o seu gando. Ao decatarse a s\u00faa filla, toleada t\u00edrase \u00e1s augas da r\u00eda afund\u00edndose nas mesmas. Pero p\u00e9nsase que segue viva pois se escoitan \u00e1s veces choros procedentes do lugar.<\/p>\n

\"Poza

Poza da moura, Domaio<\/em><\/p><\/div>\n

<\/h2>\n

A lenda da Casa Moura<\/strong><\/h3>\n

Nunha ocasi\u00f3n, un labrego dirix\u00edase unha ma\u00f1\u00e1 \u00e1 feira e, ao pasar pola Casa da Moura atopouse cun mouro que lle preguntou onde \u00eda. O home contoulle ent\u00f3n que se dirix\u00eda \u00e1 feira coa intenci\u00f3n de comprar uns porcos. Aproveitando a situaci\u00f3n o mouro f\u00edxolle un encargo: que comprase para el dous dos mellores porcos, e que llos trouxese e procurase acompa\u00f1\u00e1senlle tam\u00e9n os vendedores dos porcos.<\/p>\n

Ao regresar o labrego cos animais e os seus donos o mouro pagou a ambos, qued\u00e1ndose el un dos cochos e o campesi\u00f1o o outro.<\/p>\n

O mouro tam\u00e9n lle pediu que todas as ma\u00f1\u00e1s troux\u00e9selle unha medida de leite, pero que non llo contar\u00e1 a ningu\u00e9n. O home as\u00ed o fixo. Todas as ma\u00f1\u00e1s acheg\u00e1base al\u00ed co leite, non v\u00eda ao mouro nin ningu\u00e9n, s\u00f3 atopaba unha moeda. Ao pouco tempo o labrego empezou a ter bastante di\u00f1eiro e a s\u00faa muller, que nada sab\u00eda, andaba pregunt\u00e1ndolle todo o d\u00eda de onde vi\u00f1a esa riqueza. Tan pesada p\u00faxose a s\u00faa esposa que o home terminou por contarllo. \u00c1 seguinte ma\u00f1\u00e1 cando o home foi co leite \u00e1 casa da moura non atopou ningunha moeda, s\u00f3 un letreiro que dic\u00eda: \u201cFalaches. Corneaches\u201d.<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

A moura de Pena Molexa<\/strong><\/h3>\n

No municipio coru\u00f1\u00e9s de Nar\u00f3n, na parroquia de San Mar\u00eda Maior do Val, en Vilasuso, atopamos a Pena Molexa, a uns douscentos metros do castro de Monte do Castro. Tr\u00e1tase dun lugar cheo de crenzas m\u00e1xicas. As lendas ao redor deste lugar din que hai un tesouro que no d\u00eda de San Juan toma a forma dunha gali\u00f1a e as s\u00faas cr\u00edas de ouro. Outra crenza \u00e9 que hai un tesouro escondido vixiado por unha serpe. Tam\u00e9n se di que en realidade a Pena Molexa \u00e9 unha moura petrificada como resultado dun feitizo, encantamento que s\u00f3 rompe durante un tempo determinado na Noite de San Juan, de tal forma que a roca torna nunha fermosa muller que ofrecer\u00e1 a aqueles que se topen con ela a posibilidade de escoller entre ela mesma e os seus tesouros. Como o home, avaricioso por natureza, elixise os tesouros, a muller volver\u00eda converterse en roca at\u00e9 a seguinte Noite de San Juan.<\/p>\n

\"Pena

Pena Molexa<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Ao redor de Pena Molexa existen outras lendas como a que conta que un d\u00eda chegou xunto a ela un home cun libro m\u00e1xico, e sentado sobre a roca leu o libro de maneira normal, e logo leuno ao rev\u00e9s (da \u00faltima palabra \u00e1 primeira). Ao finalizar a lectura da roca sa\u00edron tres mulas de ouro, cargadas con alforxas cheas de ouro e sen saber que aconteceu, o certo \u00e9 que as mulas, o seu tesouro e o lector desapareceron.<\/p>\n

Para celebrar estas crenzas, a\u00ednda hoxe en d\u00eda, o Concello de Nar\u00f3n e a Asociaci\u00f3n de Veci\u00f1os de Vos Irmandi\u00f1os organizan unha romar\u00eda na Noite de San Juan.<\/p>\n

 <\/p>\n

As mouras do Treboal<\/strong><\/h3>\n

En Covelas, municipio dos Blancos, Ourense, viv\u00edan unha mouras e unha nova, de nome Mar\u00eda, que un d\u00eda mentres paseaba polo monte, ouviu como a chamaban a berros.\u00a0 Achegouse \u00e1s rocas de onde proced\u00edan as chamadas e atopouse cunhas mouras que lle dixeron que lle daban unha cesta de fabas que se converter\u00edan en ouro se non llo contaba a ningu\u00e9n. Pola contra, se chegaba a dicilo, matar\u00edana. A nova Mar\u00eda prometeu non dicir nada, e dirixiuse cara \u00e1 s\u00faa casa cunha cesta de fabas. Ao chegar \u00e1 s\u00faa casa, a s\u00faa nai inquiriulle polo que levaba al\u00ed. Mar\u00eda respondeu que non pod\u00eda dicirllo, polo que a s\u00faa nai ameazouna con darlle unha malleira se non llo contaba. Como non ti\u00f1a alternativa, Mar\u00eda deulle o cesto, e a nai ao abrilo atopouse as fabas, e non o ouro. Ao d\u00eda seguinte a moza volveu ao monte e as mouras mat\u00e1rona.<\/p>\n

\"Mouras

Mouras do Treboal<\/em><\/p><\/div>\n

<\/h3>\n

Historia no Castro de La\u00f1as<\/strong><\/h3>\n

Historias parecidas atopamos noutras localidades, como \u00e9 no caso do Castro de La\u00f1as, en Arteixo (A Coru\u00f1a), onde se di que desde hai moito tempo vive unha gali\u00f1a e cos seus pitos, todos de ouro, que saen tranquilamente a pasear de madrugada, pois aos homes res\u00faltalles imposible, polo encanto que pesa sobre eles, facerse con ning\u00fan.<\/p>\n

Dise que a gali\u00f1a \u00e9 unha muller, unha fada, que sae antes de que ampute o sol nas ma\u00f1\u00e1s de primavera ao castro. A nova, que \u00e9 de gran beleza, senta no Castro a peitearse a s\u00faa cabeleira loura cun peite de ouro.<\/p>\n

Conta a lenda que unha ma\u00f1\u00e1 d\u00faas nenas estaban a coidar o gando preto do Castro, cando viron aparecer un cabalo de cor casta\u00f1a claro, case dourado, do tama\u00f1o dun h\u00f3rreo, e encima del un xigante. Asustadas, as nenas correron \u00e1 s\u00faa casa para contarllo \u00e1 s\u00faa nai. Ao escoitar o acontecido, a nai pensou no tesouro que poder\u00edan obter se as nenas non fuxisen, por iso deulles unhas sinxelas instruci\u00f3ns: se volv\u00edan atoparse coa mesma escena, deb\u00edan estender a s\u00faa pa\u00f1oleta diante do home, agarrando unha das puntas e dix\u00e9senlle: \u201cD\u00e1me da t\u00faa riqueza e eu dareiche da mi\u00f1a pobreza\u201d. <\/em>Ent\u00f3n o cabalo converteuse en ouro e ser\u00eda seu. Pero, esta historia non tivo o final esperado, pois as nenas nunca m\u00e1is volveron ver nin ao cabalo nin ao xigante.<\/p>\n

.<\/p>\n

A moura-serp do Castro de Negros<\/strong><\/h3>\n

No Castro de Neros, no municipio de Redondela, Pontevedra, atopamos unha moura que vive dentro da monta\u00f1a, baixo unha aldea castrexa, no interior dunha cavidade chamada a \u201cigrexa d\u00e1 Preta\u201d (preta en portugu\u00e9s, significa: negra). A\u00ednda que hai diferentes versi\u00f3ns, hai referencias de que a moura era a ra\u00ed\u00f1a da fortaleza da monta\u00f1a, e que al\u00ed fac\u00eda grandes banquetes con cabaleiros que vi\u00f1an visitala. Noutras versi\u00f3ns sae polas ma\u00f1\u00e1s a recibir ao sol nacente e fai rezos para invocar ao astro solar. Polas noites, sae da s\u00faa cavidade, xa en forma de serpe e sobe at\u00e9 o castro, onde sentar\u00eda na \u201cCadeira d\u00e1 moura\u201d (cadeira d\u00e1 moura),\u00a0 unha roca ao bordo do precipicio, de face \u00e1 r\u00eda, na que sentar\u00eda de novo pero conforma de novo de fermosa muller, peiteando o seu cabelo. At\u00e9 ela chegar\u00edan mozos que a pretenden, debendo romper o feitizo que lles impide casar con ela e acceder aos seus tesouros. Para iso atopamos a repetida historia da serpe cun caravel na boca.<\/p>\n

\"Castro

Castro de Negros<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

A Pena da Moura, de San Xuli\u00e1n de Tor<\/strong><\/h3>\n

Esta historia acontece nesta parroquia do municipio lucense de Monforte de Lemos. Atopamos nas proximidades do castro do Eivedo, a Pena Moura, tam\u00e9n co\u00f1ecida como a Pena das Cruces. C\u00f3ntase que a\u00ed viv\u00eda unha moura que un d\u00eda se atopou cunha moza do pobo que lle ofreceu leite das cabras. A moura para recompensala encheulle o mandil\u00f3n de pedras e d\u00edxolle que se converter\u00edan en ouro se non as miraba at\u00e9 chegar a casa. Pero a impaciencia puido coa nova, botou unha ollada antes de tempo, polo que ao chegar \u00e1 s\u00faa casa deuse conta de que todas segu\u00edan sendo pedras, salvo unha, que quedara oculta nos pliegues do seu mandil\u00f3n, que era de ouro.<\/p>\n

\"Pe\u00f1a

Pena da moura<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

A fonte de Porm\u00e1s<\/strong><\/h3>\n

Corr\u00eda por terras hispanas unha historia que contaba as marabillosas calidades de la Fuente de Porm\u00e1s, que se atopa na parroquia de Casta\u00f1eda, no municipio coru\u00f1\u00e9s de Arz\u00faa. Estas novas chegaron a o\u00eddos dunha muller castel\u00e1, muller que desexaba desfacerse do seu tres fillas, polo que ao saber que a citada fonte encantaba \u00e1s novas doncelas, enviounas a esas terras. Pero ao transcorrer os anos, a muller, seguramente por atoparse no ocaso da s\u00faa vida, sentiu lembranza das s\u00faas fillas. Empe\u00f1ada en recuperalas encargou a un home de Arz\u00faa, que fose recuperalas, a cambio de dicirlle como facerse cun gran tesouro. Para iso o paisano deb\u00eda levar tres bolos de pan, e ao chegar \u00e1 fonte e arroxar al\u00ed o tres bolos dicindo: \u201cAure\u00ed\u00f1a, aureana, toma este boli\u00f1o que che manda a t\u00faa ama.\u201d <\/em><\/p>\n

Antes de partir para a misi\u00f3n encomendada, o paisano gardou os pans nun arc\u00f3n e dedicouse a realizar os labores propios do seu traballo. Namentres, a esposa do home, movida pola curiosidade mirou polo ollo da fechadura do arc\u00f3n.<\/p>\n

Ao amencer, cando o mozo foi \u00e1 fonte a cumprir co encargo recibido, arroxou o primeiro bolo de pan e,\u00a0 como consecuencia, sa\u00edu da fonte unha moza que fuxiu correndo do lugar. O mesmo sucedeu coa segunda. Non as\u00ed coa terceira, pois con ela, as augas empezaron a axitarse e ouviuse unha voz de muller dicindo: \u201cIamos ser felices, pero por culpa da t\u00faa muller dobrouse o meu encanto. Toma este ce\u00f1idor e ponllo \u00e1 t\u00faa muller.\u201d<\/em><\/p>\n

O home colleu a peza que lle deu o encanto e regresou \u00e1 s\u00faa casa. Pero antes de chegar det\u00edvose a descansar nunha casti\u00f1eira. Colgou o ce\u00f1idor dunha rama dun casti\u00f1eiro e ao momento este empezou a arder non deixando nada da \u00e1rbore. A moza encantada quedou al\u00ed durante moito tempo, ata que houbo unha tormenta e a rapariga sa\u00edu da fonte na figura dun f\u00fasil.<\/p>\n

 <\/p>\n

A historia dos Castros de Neir\u00f3n<\/strong><\/h3>\n

Dise que nos Castros de Neix\u00f3n, concretamente debaixo do Castro Grande, existe un labirinto de t\u00faneles e minas escavadas polos propios mouros onde estes gardan gran cantidade de tesouros e riquezas. E nunha desas galer\u00edas hai unha especie de viga de ouro, pero tam\u00e9n outra de alcatr\u00e1n; de modo que, se algu\u00e9n tivese a intenci\u00f3n de atopar os tesouros ocultos baixo terra, ter\u00eda que ter moito coidado de non golpear a viga de alcatr\u00e1n, xa que poder\u00eda prender lume \u00e1 \u201cPunta de Neix\u00f3n\u201d ou, mesmo, quedar atrapado.<\/p>\n

Outras historias f\u00e1lannos de que nestes castros habitaba unha moura; unha moza de incomparable beleza que, atardecer tras atardecer, sa\u00eda ao encontro de mozos, en forma de serpe, levando unha flor na boca. Para desencantarla, era necesario quitarlle cos beizos esa flor e o que o conseguise poder\u00eda pedirlle \u00e1 moura aquilo que desexase.<\/p>\n

 <\/p>\n

A lenda do Castro das Croas<\/strong><\/h3>\n

Tr\u00e1tase da lenda de mouras m\u00e1is co\u00f1ecida. Foi publicada por Jos\u00e9 Casal e Lois no ano 1866 aproximadamente e inclu\u00edda na obra Galicia de Manuel Murgu\u00eda.<\/p>\n

Nesta lenda c\u00f3ntase que no monte d\u00e1s Croas viv\u00eda unha moura que escond\u00eda tesouros. Esta moura aparec\u00edase no Croa do Castro, a pedra que ten petr\u00f3glifos, atop\u00e1ndose \u00e1s veces con habitantes da zona que sub\u00edan co seu gando. Nos seus encontros a moura e os paisanos fac\u00edan tratos comerciais, cambiando comida a cambio de riqueza. Pero a moura, esix\u00eda sempre o m\u00e1ximo sixilo, un pacto de silencio, que no caso de que non se cumprise atopar\u00edase co castigo imposto pola moura.<\/p>\n

\"Castro

Castro das Croas<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

O antrop\u00f3logo Buenaventura Aparicio destaca que o pensamento tras estas lendas “non era neutro nin inocente, corresp\u00f3ndese co pensamento da sociedade tradicional galega”.<\/em> Incide en que en todas as lendas est\u00e1 representada a sociedade patriarcal na que o home ten que demostrar a s\u00faa autoridade ante a sociedade, e a muller pres\u00e9ntase como a que bota a perder todos os negocios. De feito, engade que nas lendas cando as mulleres conseguen o que queren dos homes sempre vai cara a elas algo negativo, a\u00ednda que nunca chega porque elas non son as culpables, os culpables son os homes porque non as te\u00f1en controladas.<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

A moura do Dolmen de Cabaleiros, en Tordoia<\/strong><\/h3>\n

Historia que ten que ver coa maneira en que os habitantes da zona Xustificaban a existencia deste espectacular dolmen. As\u00ed, os veci\u00f1os transmitiron de xeraci\u00f3n en xeraci\u00f3n a historia dunha moura que fora vista tecendo no interior desta estrutura formada por sete pedras cubertas por unha gran laxa de m\u00e1is de 12 metros cadrados, por iso \u00e9 polo que fose co\u00f1ecida popularmente como a Casa d\u00e1 Moura.<\/p>\n

\"Dolmen

Dolmen de Cabaleiros<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\u00a0A llenda do monte Parlaia, no Morrazo<\/strong><\/h3>\n

Din que na zona de O Morrazo, no Monte Paralaia, hai unha cova repleta de tesouros e de pasadizos secretos que desembocan no mar, e que s\u00f3 na noite de San Juan p\u00f3dese acceder a ela para tentar rescatar o ouro al\u00ed escondido, posto que s\u00f3 na medianoite do 24 de xu\u00f1o sair\u00e1n as mouras que al\u00ed viven para lavar e peitear os seus cabelos, deixando o acceso libre.<\/p>\n

 <\/p>\n

O tesouro da C\u00e1ntara da Moura<\/strong><\/h3>\n

C\u00e1ntara d\u00e1 Moura \u00e9 unha pena erosionada que hai no r\u00edo Corzos, afluente do Xares, no municipio ourens\u00e1n da Veiga, onde atopamos unha fermosa lenda que vos conta que no interior dunha cova viv\u00eda unha moura moi fermosa. Ao sa\u00edr o sol sae a sentar xunto ao r\u00edo. Al\u00ed peitea os seus cabelos louros co seu peite dourado, mentres agarda que as novas pastoras de corzos pasen ao seu lado. \u00c9 ent\u00f3n cando deixa caer o seu peite. Se a moza detense, a s\u00faa deferencia \u00e9 premiada cunhas moedas de ouro; se pola contra non se det\u00e9n, a moura castiga o seu desd\u00e9n convert\u00e9ndoa nunha roca m\u00e1is das moitas que salpican o lugar.<\/p>\n

\"Cantara

Cantara da moura<\/em><\/p><\/div>\n

Pedra da moura<\/strong><\/h3>\n

Neste caso, c\u00f3ntase que en Pedra d\u00e1 moura viv\u00edan d\u00faas fermosas mouras que se convert\u00edan en serpes. As\u00ed, cando ambas volv\u00edan de festa e regresaban de novo cara ao monte, acompa\u00f1adas por alg\u00fan mozo, s\u00f3 permit\u00edanlles chegar at\u00e9 un certo punto. Pero un d\u00eda, un deses mozos pretendentes non fixo caso \u00e1s indicaci\u00f3ns das mouras e seguiunas at\u00e9 a pedra, onde foi testemu\u00f1a de como se convert\u00edan en serpes.<\/p>\n

Nunha variante desta historia o mozo acompa\u00f1a \u00e1 moura pois esta pretende romper o encantamento, dic\u00edndolle que non debe asustarse velo que vexa, pois se non o feitizo non se desfar\u00eda. O mozo chega con ela at\u00e9 a \u201cPedra\u201d, e cando a moura transf\u00f3rmase en serpe e ach\u00e9gaselle cun caravel nos beizos, o mozo foxe aterrorizado, impedindo as\u00ed o desencantamento.<\/p>\n

 <\/p>\n

A moura <\/strong>de Francelos, en Ribadavia<\/strong><\/h3>\n

Tam\u00e9n en terras ourens\u00e1s, nesta ocasi\u00f3n na aldea de Francelos, pertencente ao municipio de Ribadavia atopamos unha nova historia ao redor das mouras.<\/p>\n

Nunha pila megal\u00edtica adoitaba apostarse unha moura para peitear, cun peite de ouro os seus louros cabelos. A moura era vista de lonxe, pero ningu\u00e9n se atrev\u00eda a achegarse, ata que un d\u00eda uno se o fixo, establecendo conversaci\u00f3n coa moura. Esta contoulle ao mozo que ela e o seu gran tesouro eran presas dun encantamento, e que se quer\u00eda axudala, deb\u00eda acudir a xunto ela unha noite que concretasen, present\u00e1ndose ela como unha serpe cun caravel na boca, e debendo el unicamente deixarse abrazar polo r\u00e9ptil e retirar cos seus beizos o caravel que levaba a serpe nos seus. Chegado o momento, o mozo cumpriu a primeira parte pero cando a serpe achegou os seus beizos aos seus para que puidese retirar o caravel, o mozo sentiu medo e noxo, polo que se soltou violentamente da serpe, que caeu morta, e escoitouse un forte ru\u00eddo no monte.<\/p>\n

\"Capilla

Capilla de San Xes, Francelos<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

De todos os xeitos, non existe lenda espec\u00edfica algunha sobre a orixe das mouras. Toda rexi\u00f3n ten as s\u00faas propias versi\u00f3ns destas historias. De feito poden variar mesmo dunha poboaci\u00f3n a outra poboaci\u00f3n veci\u00f1a.<\/p>\n

 <\/p>\n

As mouras en Portugal<\/strong><\/h2>\n

O folclore lusitano, do mesmo xeito que o do resto de Europa e Asia, est\u00e1 infestado de referencias a seres sobrenaturais que viven ou se ocultan baixo o subsolo. \u00c1s veces estes lugares imaxinarios te\u00f1en unha porta que conecta co mundo dos vivos, e esa entrada adoita estar en lugares remotos ou inaccesibles.<\/p>\n

Os europeos prehist\u00f3ricos transmitiron lendas sobre poderosas e misteriosas mulleres construtoras dos megalitos europeos. Segundo relataban, estas mulleres pod\u00edan conceder riqueza, fertilidade nos campos e fant\u00e1sticos agasallos como a agricultura e a elaboraci\u00f3n da cervexa a quen elas quixesen, a cambio de s\u00f3 un pouco de leite. Pero doutra banda tam\u00e9n foron descritas como enoxadas serpes, protexidas por touros, capaces de maldicir \u00e1 xente e de acumular at\u00e9 o ouro do mesmo sol. Imaxin\u00e1banas como fermosas serpes de hendida pezu\u00f1a ou como mulleres-touro, que gardaban os d\u00f3lmenes e pod\u00edan falar cos mortos, facer virar os raios do sol e, mesmo, crear o mundo.<\/p>\n

Na s\u00faa tese doutoral, Henna Lindstr\u00f6m da Universidade de Helsinqui ,en Finlandia, escribiu sobre os contos tradicionais e as lendas de outrora que viran ao redor dos poderes sobrenaturais das construtoras e gardi\u00e1s dos d\u00f3lmenes portugueses.<\/p>\n

A dataci\u00f3n por carbono 14 demostra que os europeos comezaron a constru\u00edr tumbas megal\u00edticas entre o ano 4800 a. C. e o 3800 a. C., \u00e9poca correspondente aos comezos da Nova Idade de Pedra ou Neol\u00edtico. Ao principio os megalitos eran menhires, simples pedras verticais, illadas; pero logo comezaron a crear cromlechs ou c\u00edrculos de pedra. Os habitantes de Portugal foron dos primeiros en constru\u00edr megalitos, al\u00e1 polo 4800 a. C. S\u00f3 en Iberia hai m\u00e1is de 60 megalitos co\u00f1ecidos.<\/p>\n

En canto \u00e1s mulleres que os constru\u00edron, \u201cO folclore deixa ben claro que estas mulleres estaban preto de ser omnipotentes: pos\u00faen vida eterna, mocidade, beleza, riquezas, sabedor\u00eda e habilidades e co\u00f1ecementos, que transmitiron \u00e1 humanidade. A maior parte destas habilidades conecta \u00e1s mouras \u2026 coa revoluci\u00f3n Neol\u00edtica – as mouras ensinan aos humanos a fiar, tecer, a elaborar queixo e cervexa, e a arar e ademais entr\u00e9ganlles a ovella, o porco e a vaca como agasallos”,<\/em> explica Lindstr\u00f6m.<\/p>\n

As lendas var\u00edan co paso do tempo. Relatos m\u00e1is recentes f\u00e1lannos das mouras como mulleres mouras v\u00edtimas dun encantamento eterno, obra dos seus pais, para que garden tesouros ocult\u00e1ndoos baixo terra ou nos d\u00f3lmenes.<\/p>\n

Outras historias contan que viven en palacios de ouro e prata, esperando o d\u00eda en que as liberen. D\u00eda que chegar\u00e1 cando un home bique \u00e1 moura estando esta baixo a forma dunha gran serpe. Noutras versi\u00f3ns o home debe aceptar ser devorado para, logo, ser defecado novamente como humano.<\/p>\n

As aparici\u00f3ns de mouras e a s\u00faa interacci\u00f3n co mundo real est\u00e1n relacionadas cos momentos de solsticios, equinoccios e plenilunio (casualmente, xusto cando os megalitos son utilizados de forma ritual). \u00c9 ent\u00f3n cando transmiten o seu co\u00f1ecemento ancestral e destreza \u00e1s persoas que se achegan a visitalas coa actitude adecuada. As manifestaci\u00f3ns de mouras nas lendas poden darse en forma de animais, como touros, vacas, cabras ou serpes. Neste \u00faltimo caso, tal como rec\u00f3llese nos estudos etnogr\u00e1ficos de autores portugueses, son representadas cantando e peite\u00e1ndose longas cabeleiras louras ou rubias, o cal dispara a imaxinaci\u00f3n do o\u00ednte e cr\u00e9alle unha contradici\u00f3n, xa que se mesturan as sensaci\u00f3ns de terror e respecto que infunden as serpes nas zonas agr\u00edcolas coa sensualidade e a sabedor\u00eda, ao dotar a estes seres de voz gaioleira e atributos femininos. A figura da serpe est\u00e1 tam\u00e9n asociada \u00e1s pinturas rupestres, pr\u00f3ximas a xacementos megal\u00edticos no chan lusitano, cuxo apoxeo tivo lugar ben entrada a Idade do Bronce. Estes vinc\u00falanse ademais con divindades femininas europeas da fertilidade, como a minoica Rea, a fenicia Astart\u00e9 e as gregas Artemis, Atenea, H\u00e9cate, Dem\u00e9ter e Pers\u00e9fone. Doutra banda, son co\u00f1ecidas as representaci\u00f3ns de serpes devorando o sol; alegor\u00edas do ciclo da vida e morte ou das estaci\u00f3ns, xa que os ofidios hibernan en tobos no subsolo (o Mourama ou inframundo da mitolox\u00eda portuguesa) e mudan a pel, as\u00ed que resultan perfectas para explicar os ciclos de morte e nacemento.<\/p>\n

 <\/p>\n

Conclusi\u00f3ns<\/strong><\/h2>\n

En numerosas cidades e aldeas da costa atl\u00e1ntica, tanto en Espa\u00f1a como en Portugal, pervive, dalgunha forma, a crenza nas fadas e a existencia en mouros e mouras.<\/p>\n

Na orixe destas lendas ao redor dos mouros e mouras, subxace a necesidade de fundamentar a crenza en algo que explicase a existencia das obras grandiosas en pedra. Unha sociedade por ent\u00f3n totalmente illada, sen ning\u00fan tipo de co\u00f1ecemento respecto diso, incapaces de imaxinar como se poder\u00eda constru\u00edr un castro celta, un dolmen ou un t\u00famulo funerario, con pedras tan grandes, imposibles de mover ou transportar coa \u201ctecnolox\u00eda\u201d ent\u00f3n co\u00f1ecida. A resposta en moitas civilizaci\u00f3ns e culturas asoci\u00e1rona \u00e1 crenza en \u201cxigantes\u201d.<\/p>\n

E \u00e9 que as enormes pedras dos d\u00f3lmenes e dos menhires s\u00f3 pod\u00edan ser obra de seres con gran forza f\u00edsica, personaxes sobrenaturais. E as\u00ed \u00e9 como deberon de nacer as lendas que atrib\u00faen \u00e1s mouras e a outras figuras m\u00edticas a orixe dos devanditos monumentos. Agora ben, por que precisamente a eses seres imaxinarios? \u00c9 evidente que as lendas non foron creadas da nada, naceron a partir de vellas crenzas que se conservaban na tradici\u00f3n oral dos campesi\u00f1os. Esas crenzas vi\u00f1an de moi atr\u00e1s, eran parte da visi\u00f3n do mundo que ti\u00f1an os antepasados, que se foi transformando en relatos folcl\u00f3ricos co paso do tempo e, sobre todo, coa aceptaci\u00f3n das doutrinas cristi\u00e1s; produc\u00edndose as\u00ed un fen\u00f3meno de aculturaci\u00f3n que chegou at\u00e9 os nosos d\u00edas. \u00c9 dif\u00edcil pescudar as s\u00faas orixes, pero deberon de nacer nunha \u00e9poca na que tanto as Illas Brit\u00e1nicas, como Breta\u00f1a e o noroeste de Espa\u00f1a, pertenc\u00edan a un mesmo tronco cultural, que poder\u00eda ser anterior \u00e1 civilizaci\u00f3n c\u00e9ltica, pero non posterior a ese pobo, posto que o sinal romano nos pa\u00edses n\u00f3rdicos, nos que se conservan esas lendas, foi practicamente nula.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Doutra banda, hai que ter en consideraci\u00f3n que moitos monumentos megal\u00edticos est\u00e1n relacionados con tradici\u00f3ns pag\u00e1s que o cristianismo tentou suprimir: como determinados ritos de fertilidade e pr\u00e1cticas de curaci\u00f3n, algunhas das cales a\u00ednda se contin\u00faan efectuando. Un dos procedementos que utilizou a Igrexa para acabar con esas pr\u00e1cticas foi cristianizar as lendas, atribu\u00edndo ao Dia\u00f1o ou \u00e1s bruxas a construci\u00f3n de determinados megalitos e tam\u00e9n as formaci\u00f3ns natura lles de rocas \u00e1s que se rend\u00eda alg\u00fan tipo de culto pag\u00e1n. As divindades femininas, que advertimos tras eses personaxes de Vellas, de mouras e de fadas, convert\u00e9ronse, en moitos casos, baixo a influencia do Cristianismo, en bruxas repulsivas; co fin de que o pobo rexeitase as\u00ed calquera lugar ou obxecto relacionado con elas. Pero tam\u00e9n, cando o arraigamento das crenzas pag\u00e1s era moi forte, o que tentou a Igrexa foi adaptalas ao seu credo; e onde antes hab\u00eda unha moura, situouse a unha Santa ou a unha Virxe. At\u00e9 mesmo algunhas imaxes da Virxe mostran a influencia desa antiga divindade feminina. As\u00ed, en P\u00f3voa de Varzim (Portugal) sac\u00e1base na procesi\u00f3n de Semana Santa unha imaxe da Virxe que levaba na man unha rueca e \u00eda fiando.<\/p>\n

Nestas terras os mouros ser\u00edan un pobo pag\u00e1n de criaturas de gran tama\u00f1o, de p\u00e9s escura e cunha tipolox\u00eda f\u00edsica con certas deformidades. Atesouraban ouro e construir\u00edan aqueles lugares.<\/p>\n

En cambio as mouras, eran seres fermosos, de pel p\u00e1lida, cativadoras, tam\u00e9n construtoras, pero m\u00e1xicas, non precisado a envergadura f\u00edsica dos mouros, e que custodiar\u00edan grandes tesouros.<\/p>\n

A noite de San Juan \u00e9 especialmente importante para atoparse ou tratar cunha moura, xa que \u00e9 unha noite m\u00e1xica, na que podes conseguir as s\u00faas riquezas, ou quizais algo m\u00e1is, a cambio dun trato.<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00c9 importante tam\u00e9n ter en conta a \u00edntima relaci\u00f3n, tal e como vimos nas lendas antes expostas, entre as serpes e as mouras. E sobre as serpes hai moito que contar (seguramente noutro post), pero podemos dicir que un dos antecedentes remotos do pobo galego son os \u201csaefes\u201d<\/em> ou raza de serpes, identificada por alg\u00fans historiadores como o pobo celta. En toda Galicia rendeuse culto \u00e1 serpe, que foi s\u00edmbolo da terra. De feito, numerosos restos arqueol\u00f3xicos e obxectos d\u00e1 \u00e9poca castrexa confirman a presenza significativa da serpe na cultura do nororeste peninsular.<\/p>\n

Cr\u00edase que as serpes non morr\u00edan de morta natural, sen\u00f3n que voaban, de vellas, ao r\u00edo Xord\u00e1n, e despois ao mar. Neste voo pod\u00edan botar a sombra (feitizo) sobre as persoas. Ademais, ao ver unha serpe hab\u00eda que matala porque cando voaban ao Xord\u00e1n dic\u00edan: \u201cMaldito o que me viu e non me matou\u201d.<\/em><\/p>\n

Son moi frecuentes na literatura popular galega as lendas sobre serpes e mouras.<\/p>\n

 <\/p>\n

Doutra banda, apuntar que a intercesi\u00f3n das mouras est\u00e1 presente en numerosas lendas tradicionais da zona. Mesmo hai unha canci\u00f3n popular galega que ten que ver con iso: Unha vella no tempo dos mouros\/ fixo da cona unha praza de touros\/ E fixo ben, e fixo ben \/ na s\u00faa cona non manda ningu\u00e9n.<\/p>\n

Segundo o historiador Andr\u00e9s Pena Gra\u00f1a, \u201ca moura buscaba un marido para casar con el e facelo rei. Cando morr\u00eda o rei, buscaba outro. Por iso, a igrexa cat\u00f3lica converteuna nunha especie de prostituta, que se deitaba con todos, pero o pobo galego absolveuna\u201d<\/em>, como di a letra da canci\u00f3n.<\/p>\n

A pesar de que a igrexa optou por representar a estas mulleres cos xenitais expostos nos canzorros das igrexas, os galegos sempre miraron con simpat\u00eda as historias de mouras: \u201cA igrexa non puido convertelas, como pretend\u00eda, nunha especie de malas mulleres. A d\u00eda de<\/em> hoxe, son os seres *mitol\u00f3gicos m\u00e1is importantes da historia de Galicia\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

Por \u00faltimo, a presenza deses seres foi tan importante que a\u00ednda atopamos en Galicia multitude de sitios co top\u00f3nimo de mouro ou moura, case sempre preto de lugares con vestixios de construci\u00f3ns ou ocupaci\u00f3ns antigas. As\u00ed atopamos lugares con nomes como: Cova dous Mouros, Eira dous Mouros, Pena dous Mouros, Ponche dous Mouros, Porta do Mouro, Portedemouros, Poromouro, Mourosca, Mouriscados, Mouriscal ou Vila de Mouros, entre outros. O mesmo acontece en terras portuguesas onde atopamos a Feira d\u00faas Mouros, Toural d\u00faas Mouros, Chao d\u00faas Mouros, Couto d\u00faas Mouros ou Castelo d\u00faas Mouros.<\/p>\n

A mesma difusi\u00f3n atopamos en localidades relacionadas coas mouras: Casa d\u00e1 Moura, Penedos d\u00e1 Moura, Berce d\u00e1 Moura, Chan d\u00e1 Moura, P\u00eda d\u00e1 Moura, Fonte d\u00e1 Moura, Poza d\u00e1 Moura, Fraga d\u00e1 Moura ou Penamoura. E en Portugal atopamos: Casa d\u00e1 Moura ou a Cova d\u00e1 Moura.<\/p>\n

 <\/p>\n

E isto \u00e9 todo por hoxe. Confiamos en que esta publicaci\u00f3n resultase do voso interese. E se queredes estar ao d\u00eda das nosas publicaci\u00f3ns podedes subscribirvos gratuitamente para recibir informaci\u00f3n peri\u00f3dica coas novas publicaci\u00f3ns.<\/p>\n

 <\/p>\n

A nosa recomendaci\u00f3n de hoxe<\/h2>\n