{"id":10557,"date":"2026-04-09T06:05:50","date_gmt":"2026-04-09T05:05:50","guid":{"rendered":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/?p=10557"},"modified":"2026-04-09T06:05:50","modified_gmt":"2026-04-09T05:05:50","slug":"o-castro-a-cida-de-borneiro","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/recreacionhistoria.com\/gl\/o-castro-a-cida-de-borneiro\/","title":{"rendered":"O castro “A cid\u00e1 de Borneiro”"},"content":{"rendered":"

Continuando cunha das nosas li\u00f1as tem\u00e1ticas, a dedicada aos castros en Galicia, con esta publicaci\u00f3n acheg\u00e1monos ao Castro \u201cA Cid\u00e1 de Borneiro<\/em><\/strong>\u201d, un magn\u00edfica exemplo deste tipo de asentamentos propios da cultura castrexa.<\/p>\n

Como xa comentamos en publicaci\u00f3ns anteriores, hai numerosos castros en terras galegas, e que segundo a estimaci\u00f3n de Barros Silvelo, haber\u00eda que situalo nun mil trescentos castros, a\u00ednda que outros autores como Vaamonde falan de cinco mil.<\/p>\n

 <\/p>\n

Os castros e a cultura castrexa<\/strong><\/h2>\n

A\u00ednda que fixemos, con anterioridade, publicaci\u00f3ns explicando as caracter\u00edsticas dos castros e da cultura castrexa, imos facer un breve repaso das principais. No entanto, ao final deste post deix\u00e1mosvos as ligaz\u00f3ns relacionadas con esta publicaci\u00f3n.<\/p>\n

Os castros son as construci\u00f3ns caracter\u00edsticas da cultura castrexa, que se desenvolveu desde finais da Idade do Bronce at\u00e9 principios de nosa era no noroeste da Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica.<\/p>\n

Estes asentamentos est\u00e1n situados en zonas altas desde as cales dominan todas as s\u00faas terras e, xeralmente, preto das canles dos r\u00edos onde se fornec\u00edan da auga necesaria. Os castros son, en realidade, aldeas fortificadas que nos trasladan ao noso pasado. Alg\u00fans deles est\u00e1n situados en zonas altas para poder vixiar a contorna e poder defenderse en caso de ataques inimigos. Os seus habitantes escoll\u00edan lugares con condici\u00f3ns naturais para resgardarse. Desde as zonas m\u00e1is elevadas dominaban a contorna e estaban seguros, ademais reforzaban estes emprazamentos con elementos de protecci\u00f3n como murallas, fosos, parapetos e terrapl\u00e9ns.<\/p>\n

A cultura castrexa ou cultura castrexa, como se co\u00f1ece en Galicia, desenvolveuse na zona Noroeste da Pen\u00ednsula Ib\u00e9rica e no Norte de Portugal durante a Idade de Hierro. Xurdiu como consecuencia do abandono da vida n\u00f3made e, por tanto, pola sedentarizaci\u00f3n dos pobos. Unha cultura prerromana, alg\u00fans din que de influencias celtas, a\u00ednda que non todos est\u00e1n de acordo con esta afirmaci\u00f3n.<\/p>\n

Coa chegada dos romanos, a partir do s\u00e9culo I d.C.,\u00a0 estes asetamentos do Noroeste son abandonados ou van sufrindo transformaci\u00f3ns.<\/p>\n

 <\/p>\n

O castro de Borneiro<\/strong><\/h2>\n

O Castro de Borneiro foi descuberto no ano 1924 por Isidro Parga Pondal e Ciriaco P\u00e9rez Bustamante. Este castro \u00e9 co\u00f1ecido como A Cid\u00e1 ou A Cibd\u00e1 (cidade en castel\u00e1n antigo).<\/p>\n

Est\u00e1 considerado como un dos castros m\u00e1is antigos e mellor conservados de Galicia, coa particularidade engadida de que \u00e9 un dos poucos que, segundo parece, non foi ocupado polos romanos.<\/p>\n

\u00c9\u00a0 un gran exemplo da cultura da forma de vida na segunda Idade de Hierro. At\u00f3pase situado no alto dunha colonia.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Tr\u00e1tase dun castro de tipo sublitoral, caracterizado por estar sobre unha elevaci\u00f3n do terreo a modo de espol\u00f3n, de 90 metros no eixo N-S e 55 no E-W. Para situarnos xeograficamente, en primeiro lugar diremos que este magn\u00edfico xacemento at\u00f3pase a apenas tres quil\u00f3metros do mar, na parroquia de Borneiro,\u00a0 na localidade coru\u00f1esa de Cabana de Berganti\u00f1os.<\/p>\n

Situado a 212 metros de altitude e na proximidade dun regato, o Castro de Borneiro \u00e9 un poboado fortificado permanente, caracter\u00edstico da Idade do Hierro, no que viviron entre 300 e 400 persoas, que se dedicaban principalmente \u00e1 agricultura e a gandar\u00eda. Desde o castro pod\u00edase controlar o territorio que o rodea, sobre todo a desembocadura do r\u00edo Anll\u00f3ns e a r\u00eda de Corme-Laxe.<\/p>\n

Podemos afirmar que a situaci\u00f3n do castro de Borneiro, al que os alde\u00e1ns chaman \u201cCidade Celta\u201d, re\u00fane todas as condici\u00f3ns para ser un emprazamento case inaccesible, militarmente. Colocado na cima do mont\u00edculo, est\u00e1 rodeado por unha serie de accidentes xeogr\u00e1ficos que favorecen non s\u00f3 a s\u00faa calidade de posible emprazamento militar, sen\u00f3n tam\u00e9n as s\u00faas condici\u00f3ns de habitabilidade, xa que nos contornos, do mesmo xeito que en case todos os castros, hai auga potable.<\/p>\n

A zona foi habitada polos xenros, tribo que, xunto aos brigantes, artabros, celtinerios, tresamecos, caporos, jiadones e tamarices, repart\u00edanse a extensi\u00f3n territorial da provincia da Coru\u00f1a.<\/p>\n

Tam\u00e9n sinalaremos a presenza de Roma nas proximidades do castro, xa que soamente a catro quil\u00f3metros del at\u00f3pase a localidade de Ponteceso (Pons Caesaris dos romanos), unha das m\u00e1is importantes estaci\u00f3ns da calzada romana que, desde Lugo, \u00eda por Betanzos, Ponteceso e Cebora Portus cara ao Sur.<\/p>\n

Este castro corresponde \u00e1 Idade de Hierro e perm\u00edtenos ver a estrutura do que no seu d\u00eda\u00a0 foi un asentamento habitado entre os s\u00e9culos VI a.C. e o I d.C. Hai que dicir que esta cronolox\u00eda hoxe en d\u00eda est\u00e1 a ser\u00a0 bastante discutida, debido ao estudo dos restos materiais que situar\u00edan o seu asentamento inicial en torno ao s\u00e9culo II a.C.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Estructura do castro de Borneiro<\/strong><\/h2>\n

O castro conta cunha estrutura complexa xa que estaba fortificado por diversas partes e conta con diversos recintos. Tam\u00e9n se poden reco\u00f1ecer o que no seu d\u00eda foron edificaci\u00f3ns equivalentes a saunas, cuadras, almacenes talleres, etc. Esta construci\u00f3n sup\u00f3n toda unha experiencia, e o bo estado no que se conservou perm\u00edtenos observar e imaxinar como ser\u00eda a vida fai miles de anos.<\/p>\n

As dimensi\u00f3ns do castro son, na s\u00faa acr\u00f3pole, 90 m. no seu eixo maior (Norte-Sur) e 55 m. no menor (Este-Oeste).<\/p>\n

O poboado presenta un complexo sistema de defensas con tres li\u00f1as de murallas e fosos, a excepci\u00f3n ao lado leste, onde a forte pendente do noiro act\u00faa como defensa natural. Ademais atopamos d\u00faas portas monumentais, unha delas con corpo de garda. No castro p\u00f3dese distinguir, na parte superior, o recinto principal ou \u201ccroa\u201d, onde se atopan as construci\u00f3ns dom\u00e9sticas, e o antecastro, dedicado aos labores agr\u00edcolas. Na entrada principal, destaca o barrio exterior, que ser\u00eda un espazo balneario con fins rituais.<\/p>\n

As murallas marcaban o territorio, eran un s\u00edmbolo nos castros e un elemento para protexerse dos posibles ataques. Poder\u00edan dispor de empalizadas de madeira e alcanzar o cinco metros de altura nalg\u00fans puntos. Ademais hai d\u00faas portas monumentais, unha delas con corpo de garda.<\/p>\n

A maior\u00eda das vivendas te\u00f1en forma circular, duns 5 metros de di\u00e1metro, conserv\u00e1ndose a parte baixa de moitas. Ademais destas vivendas, aparecen restos doutras zonas do pobo onde se realizaban algunhas das tarefas com\u00fans da poboaci\u00f3n.<\/p>\n

As casas son circulares ou cuadrangulares con esquinas redondeadas, destacando polo seu gran tama\u00f1o en comparaci\u00f3n con outros sitios. En cada unha das vivendas compart\u00edan espazo familias de entre catro e seis acodes, que vest\u00edan roupas de la ou li\u00f1o, elaboradas en teares de madeira. Os homes luc\u00edan unha t\u00fanica de cor escura (sagum) que lles chegaba aos p\u00e9s, e as mulleres vestidos con adornos florais.<\/p>\n

En calquera caso, non todas as construci\u00f3ns do castro eran vivendas. Algunhas ser\u00edan cuadras, almac\u00e9ns, ou mesmo talleres de artes\u00e1ns (ferreiros, oleiros, carpinteiros, cesteiros, etc).<\/p>\n

No barrio exterior ou extramuros, hai un espazo de sauna con d\u00faas fontes e un desaugadoiro con lousado de pedra, un forno circular para a fundici\u00f3n de metais, unha laxa de entrada \u00e1 sauna, unha do catro aparecidas nos castros galegos, unha das zonas estrelas do xacemento. A sauna presenta varias salas diferenciadas por temperatura, entre as que destaca a zona de vapor e o forno. Para acceder \u00e1 sala de vapor haber\u00eda que facelo tombados, por baixo dunha gran laxa denominada Pedra Formosa.<\/p>\n

\"Castro

Castro de Borneiro, Pedra Formosa<\/em><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Poida que a funci\u00f3n destes espazos poder\u00eda non fose balnearia sen m\u00e1is, sen\u00f3n que tivese un marcado obxectivo ritual. Crese que albergaban celebraci\u00f3ns relacionadas con elites guerreiras, ou mesmo poder\u00edan funcionar como un santuario no que se venerar\u00eda aos deuses e far\u00edanse ritos comunitarios tales como vodas ou selado de pactos.<\/p>\n

No segundo nivel de entrada existen dous corpos de garda. \u00c1 esquerda at\u00f3panse d\u00faas casas cuadrangulares que puideron ser obradoiros de ferreiro. Nesta zona tam\u00e9n se atopan muros de contenci\u00f3n de terra, apareceu un concheiro e hai un espazo que puido ser utilizado como cuadra para os animais.<\/p>\n

Os seus habitantes eran agricultores (cereais, legumes) e gandeiros (vacas, cabalos, porcos, ovellas), como o demostra o descubrimento de varias pezas cer\u00e1micas e de bronce que utilizaban no seu labor diario. Poida que tam\u00e9n practicasen a caza e a recolecci\u00f3n de frutos. Debido \u00e1 proximidade do mar \u00e9 moi probable tam\u00e9n que realizasen actividades de pesca e marisqueo. Home e muller repart\u00edanse as tarefas e os bens nunha sociedade onde a idade era un dos maiores rangos.\u00a0 Home e muller repart\u00edanse as tarefas e os bens nunha sociedade onde a idade era un dos maiores rangos.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/h2>\n

<\/h2>\n

Excavaci\u00f3ns\u00a0 no castro de Borneiro<\/strong><\/h2>\n

As distintas escavaci\u00f3ns realizadas permiten ver na actualidade unha gran parte do castro e estudar como era a forma de vida daquelas xentes.\u00a0 Unha maneira de achegarnos \u00e1 vida coti\u00e1 dos seus habitantes e as s\u00faas actividades econ\u00f3micas e espirituais.<\/p>\n

Foi o primeiro castro en ser datado co m\u00e9todo do Carbono 14.<\/p>\n

Foi obxecto de diversas obras de escavaci\u00f3n e reforma para habilitar as visitas<\/p>\n

Empezouse a escavar en 1932, baixo a direcci\u00f3n de Sebasti\u00e1n Gonz\u00e1lez Garc\u00eda-Paz. Os traballos duraron pouco e renov\u00e1ronse nos anos 60-70, da man de Ana Romero Masi\u00e1.\u00a0 A partir de 1980 iniciouse unha terceira e m\u00e1is longa etapa de traballos arqueol\u00f3xicos, durante 11 anos.<\/p>\n

Os materiais que se atoparon nas escavaci\u00f3ns foron na s\u00faa maior\u00eda fragmentos de cer\u00e1mica ind\u00edxena, urnas de bronce e ferro, muros de pedra, ferramentas en pedra (mu\u00ed\u00f1os de man, pedras de afiar), moldes de fundici\u00f3n de metais, contas de vidrio, adornos, armas, adornos personais e mesmo unha machada de tipolox\u00eda neol\u00edtica), cer\u00e1mica (pratos, cuncas, decoraci\u00f3ns moi variadas,) e restos met\u00e1licos en bronce e ferro. A maior\u00eda destes restos est\u00e1n actualmente \u00a0expostos no Museo Arqueol\u00f3xico da Coru\u00f1a, sito no Castelo de San Ant\u00f3n, na cidade da Coru\u00f1a.<\/p>\n

Os materiais achados son fundamentalmente:<\/p>\n